სქელნისკარტა წინტალა
Charadrius leschenaultii
Sega Black - Sea · Krasnodar Krai
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 19–22 სმ; ფრთები 53–60 სმ; 75–100 გ
- კვება
- მწერები, კიბოსნაირები, ჭიები, მოლუსკები
- სტატუსი საქართველოში
- გადამფრენი, ძირითადად გაზაფხულზე
- ჰაბიტატი
- ნახევრად უდაბნოები; ზამთარში ზღვის ნაპირები
- ოჯახი
- Charadriidae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC (2019); საქართველოში NE
სქელნისკარტა წინტალა (Charadrius leschenaultii) მკვრივი, გრძელფეხა წინტალაა სქელი, მძლავრი ნისკარტით. ბუდობს თურქეთიდან შუა აზიასა და მონღოლეთამდე, ნახევრად უდაბნოების შიშველ, მშრალ ვაკეებზე, ზამთარს კი აფრიკის, სამხრეთ აზიისა და ავსტრალიის ზღვის ნაპირებზე ატარებს. საქართველოში გადამფრენია. ძირითადად მარტ–მაისში ჩანს. ნახეს აჭარაში, ჭოროხის დელტაში, და ფოთთან, მალთაყვაზე. ზაფხულის მამალს მკერდზე ნარინჯისფერი ზოლი და თვალზე შავი ნიღაბი აქვს. ადამიანისთვის საშიში არ არის. მცირე სქელნისკარტა წინტალასთან ძალიან ადვილად ერევა, ამიტომ ნისკარტსა და ფეხებს დააკვირდით.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ სქელნისკარტა წინტალა
საყელოიან წინტალაზე ოდნავ დიდი, მკვრივი წინტალაა, აშკარად გრძელი ფეხებითა და სქელი ნისკარტით. ფეხები მომწვანო-მოყვითალოა, ნისკარტი შავი. ყველა ბუმბულში ძალიან ჰგავს მცირე სქელნისკარტა წინტალას, ამიტომ ერთ ნიშანს ნუ ენდობით.
ბუდობის დროს მამალს ზურგი ქვიშისფერ-მოყავისფრო აქვს, ქვედა მხარე თეთრი. მკერდი, შუბლი და კეფა ზაფხულში მეტ-ნაკლებად ნარინჯისფერია, თვალზე კი შავი ნიღაბი გასდევს. დედალი უფრო მქრქალი და რუხია.
ზამთრის ფრინველები და ახალგაზრდები უფრო მურა არიან, თავზე მხოლოდ ოდნავ მოწითალო ელფერით. ბუმბულის გამოცვლის შემდეგ მკერდის ზოლი რუხი ხდება. ფრენისას რბილ, გაწელილ ტრელს გამოსცემს.
მცირე სქელნისკარტა წინტალაზე ოდნავ დიდია, უფრო გრძელი და მასიური ნისკარტით, გრძელი ფეხებითა და უფრო წაგრძელებული, არა მომრგვალო თავით. ფეხები უფრო ღია, მოყვითალო-მომწვანო აქვს. სამხრეთ-დასავლეთ აზიის ქვესახეობას კი შედარებით პატარა ნისკარტი აქვს, ამიტომ მარტოხელა ფრინველის გარკვევა ხშირად რთულია.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ბუდობს აზიის ნახევრად უდაბნოებში, თურქეთიდან, სირიიდან და იორდანიიდან შუა აზიის უდაბნოებამდე, ალთაიამდე და მონღოლეთამდე. კავკასიაში ბუდობის ცნობები სომხეთიდან, არაქსის ზემო წელის დასავლეთით მდებარე სტეპებიდან, და აღმოსავლეთ აზერბაიჯანიდანაა. ბუდობისთვის ღია, მშრალ ვაკეებს ირჩევს თიხიანი ნიადაგით, წვრილი ღორღითა და ძალიან მწირი მლაშე მცენარეებით, ზოგჯერ წყლიდან 20 კმ-ის მოშორებითაც. ზამთარს ტროპიკული ზღვების ქვიშიან, ლამიან და მარჯნის ნაპირებზე ატარებს, აღმოსავლეთ აფრიკიდან ავსტრალიამდე, ნაწილი კი კასპიის ზღვის ნაპირებზე. საქართველოში გადამფრენია. ნახეს აჭარაში, ჭოროხის დელტის ზღვისპირა ნაწილში, და ფოთთან, მალთაყვაზე, სადაც 2024 წლის აპრილში ერთად რვა ფრინველი დაითვალეს. ნახეს აღმოსავლეთშიც: ქვემო ქართლში, გარდაბანთან, და თბილისში. დაკვირვებების უმეტესობა მარტ–მაისზეა, ზაფხულის ბოლოს კი მხოლოდ ერთხელ, 2023 წლის აგვისტოში დაფიქსირდა.
სქელნისკარტა წინტალას რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. საკმარისი ჩანაწერები ჯერ არცერთ რეგიონში არ არის.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
ბუდობის დროს ძირითადად ხმელეთის მწერებითა და მათი მატლებით იკვებება: ხოჭოებით, კოღოებით, ჭიანჭველებითა და ტერმიტებით, ზოგჯერ ხვლიკებსაც ჭამს. ზამთრის ადგილებზე მოლუსკებს, კიბოსნაირებსა და ჭიებს იჭერს. ნადავლს გარბენითა და უცებ შეჩერებით ეძებს და ზედაპირიდან კრეფს, ლამის მუდმივი ჩხრეკის ნაცვლად.
ძლიერ გადამფრენი ფრინველია. ბუდობას აპრილში ან მაისში იწყებს, ზამთარს კი სამხრეთის ზღვის ნაპირებზე ატარებს. ფრთხილია: მტაცებელი ან ადამიანი რომ მიუახლოვდება, ზურგს შეაქცევს და შემფარავი შეფერილობის წყალობით გარემოს ერწყმის. ბუდე ბრტყელი ფოსოა თიხიან მიწაზე, ღია ადგილას ან ცალკეულ ბალახის ბუჩქებს შორის, ღეროებითა და ფოთლებით მწირად ამოფენილი. დებს 3 კვერცხს, იშვიათად 2-ს ან 4-ს. კვერცხებზე ორივე მშობელი რიგრიგობით ზის, არანაკლებ 24 დღე-ღამე, ბარტყებსაც ორივე უვლის. ბარტყები ფრთას დაახლოებით 30 დღეში ისხამენ და მაშინვე დამოუკიდებლები ხდებიან.
მსოფლიოში სქელნისკარტა წინტალა საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2019). ევროპის მასშტაბით ის საფრთხესთან ახლოს მყოფად (NT) მიიჩნევა. მასზე ვრცელდება აფრიკულ-ევრაზიული გადამფრენი წყლის ფრინველების დაცვის შეთანხმება (AEWA). საქართველოს წითელი ნუსხის 2021 წლის შეფასებაში მისი საფრთხე შეფასებული არ არის (NE). 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის გადამფრენ ფრინველად არის აღნიშნული.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები სქელნისკარტა წინტალასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ, გადამფრენ ფრინველად. ძირითადად მარტ–მაისში ჩანს. ნახეს აჭარაში, ჭოროხის დელტაში, და ფოთთან, მალთაყვაზე. გარდაბანთან და თბილისშიც დაფიქსირდა. ჩვეულებრივ ერთი-სამი ფრინველი ჩანს, 2024 წლის აპრილში მალთაყვაზე კი რვა დაითვალეს.
მკვრივი, გრძელფეხა წინტალაა, საყელოიანზე ოდნავ დიდი, სქელი შავი ნისკარტით და მომწვანო-მოყვითალო ფეხებით. ზაფხულის მამალს მკერდზე ნარინჯისფერი ზოლი და თვალზე შავი ნიღაბი აქვს. ზამთარში და ახალგაზრდობაში მურა-რუხია, ამიტომ მაშინ ნისკარტი და ფეხები უფრო გამოგადგებათ.
ოდნავ დიდია, უფრო გრძელი და მასიური ნისკარტით, გრძელი, ღია ფერის ფეხებითა და წაგრძელებული თავით. ხმაც განსხვავდება: მისი ტრელი უფრო რბილი და გაწელილია. მარტოხელა ფრინველის გარკვევა მაინც რთულია, ამიტომ შეძლებისდაგვარად ფოტო გადაიღეთ.
ბუდობს აზიის მშრალ, ღორღიან ვაკეებზე, თურქეთიდან მონღოლეთამდე, კავკასიაში კი სომხეთსა და აღმოსავლეთ აზერბაიჯანში. ზამთარს ტროპიკული ზღვების ნაპირებზე, აღმოსავლეთ აფრიკიდან ავსტრალიამდე ატარებს. საქართველოს გადაფრენისას ჩაუვლის.
ბუდობის დროს ძირითადად ხმელეთის მწერებს: ხოჭოებს, კოღოებს, ჭიანჭველებსა და ტერმიტებს, ზოგჯერ ხვლიკებსაც. ზამთარში ნაპირზე მოლუსკებს, კიბოსნაირებსა და ჭიებს იჭერს. ნადავლს გარბენითა და უცებ შეჩერებით ეძებს.
ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოში საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2019), ევროპის მასშტაბით კი საფრთხესთან ახლოს მყოფად (NT) მიიჩნევა. საქართველოში მისი საფრთხე შეფასებული არ არის (NE). ნაპირზე მოსვენებულ ფრინველებს ნუ დააფრთხობთ.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
