შავთავა თოლია
Larus melanocephalus
Graham Clarkson · Pier Forecourt
მთავარი მონაცემები
- კვება
- მწერები, თევზი, მოლუსკები, ჭიაყელები, მარცვლები, ნარჩენები
- სტატუსი საქართველოში
- გადამფრენი, მოზამთრე
- დაფიქსირებული რეგიონები
- აჭარა; აფხაზეთი
- ზომა
- დაახლ. 39 სმ, ფრთები 98 სმ-მდე
- ჰაბიტატი
- ზღვის სანაპირო, ესტუარები, ნავსადგურები, ლაგუნები
- ოჯახი
- Laridae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC (2019); საქართველოში LC (2024)
შავთავა თოლიის ზრდასრულს ძალიან ღია ნაცრისფერი ზურგი და ფრთები აქვს, ფრთის ბოლოები კი სრულიად თეთრია, შავი ლაქების გარეშე. ბუდობისას შავი ქუდი კეფამდე ჩადის, თვალის ირგვლივ თეთრი ნახევარრკალებია. ნისკარტი მუქი წითელია, ბოლოსთან შავი ზოლით. ზამთარში ქუდი ქრება და თვალის ირგვლივ მხოლოდ მუქი „ნიღაბი“ რჩება. სიგრძე დაახლოებით 39 სმ-ია, გაშლილი ფრთები 98 სმ-მდე. ადამიანისთვის საშიში არ არის. თუ ზღვის სანაპიროზე თოლიას ხედავთ, რომელსაც ფრენისას ფრთები ბოლომდე თეთრი უჩანს, დიდი ალბათობით შავთავა თოლიაა. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის გადამფრენ და მოზამთრე ფრინველად არის აღნიშნული. საქართველოში ყველაზე ხშირად მარტსა და აპრილში ჩანს, ცოტა ჩანაწერია ზაფხულის, შემოდგომისა და დეკემბრის. თითქმის ყველა ჩანაწერი შავი ზღვის სანაპიროდანაა: აჭარიდან და აფხაზეთიდან. მსოფლიოშიც და საქართველოშიც ის საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC).
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ შავთავა თოლია
ბუდობისას შავი ქუდით, თვალის ირგვლივ თეთრი ნახევარრკალებით და სრულიად თეთრი ფრთის ბოლოებით ადვილი საცნობია. ზამთარში თავი თეთრია, თვალის ირგვლივ მუქი ნიღბით. ნისკარტი მსხვილი და მუქი წითელია, ფეხები გრძელი და მუქი.
ზრდასრულს ძალიან ღია ნაცრისფერი ზურგი და ფრთები აქვს, დიდი ფრთის ბუმბულები კი სრულიად თეთრია, შავი ბოლოების გარეშე. ბუდობისას შავი ქუდი კეფამდე ჩადის და თვალის ზემოთ და ქვემოთ თეთრი ნახევარრკალებია.
ტბის თოლიაზე ოდნავ დიდი და მსხვილია, უფრო მძიმე ნისკარტით და გრძელი, მუქი ფეხებით. ნისკარტი მუქი წითელია, ბოლოსთან შავი ზოლით. სიგრძე დაახლოებით 39 სმ-ია, გაშლილი ფრთები 98 სმ-მდე.
ზრდასრულ ბუმბულს ორ წელიწადში იღებს. პირველი წლის ახალგაზრდებს კუდის ბოლოზე შავი ზოლი და ფრთების ზედა მხარეზე მეტი შავი აქვთ, ფრთის ქვედა მხარე კი ღიაა. ხმა ცხვირისმიერი „ეა“ ან „კაუ“-ა.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ბუდობს ლაგუნებში, ესტუარებში და სანაპირო მლაშე ჭაობებზე, ასევე სტეპის დიდ ტბებსა და ჭაობებზე. ბუდეს წყალთან ახლოს, მეჩხერ მცენარეულობაში იკეთებს: ჭალებში, მინდვრებში და კუნძულებზე. ბუდობის გარეთ მთლიანად სანაპიროზე გადადის: ესტუარებში, ნავსადგურებში, მლაშე ლაგუნებში და სხვა მშვიდ წყლებზე. ზღვაში, ნაპირიდან შორს, იშვიათად ჩანს. საქართველოში თითქმის ყველა ჩანაწერი შავი ზღვის სანაპიროდანაა. აჭარაში მას ბათუმში, ჭოროხის დელტაში, ხელვაჩაურისა და ქობულეთის სანაპიროზე ნახავთ, აფხაზეთში კი გაგრაში, განთიადში, ბიჭვინთასა და სოხუმში. ცალკეული ჩანაწერები ფოთის მიდამოებიდანაა, სამეგრელო-ზემო სვანეთსა და გურიაში. შიგნით ქვეყანაში ის რამდენჯერმე ნახეს შიდა ქართლში, ნადარბაზევის ტბაზე.
შავთავა თოლიის რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. საკმარისი ჩანაწერები ორ რეგიონშია: აჭარასა და აფხაზეთში.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
ყოვლისმჭამელია. ბუდობისას ძირითადად ხმელეთისა და წყლის მწერებს, ლოკოკინებს, ცოტა თევზს და მღრღნელებს ჭამს. კოლონიიდან საკვების საძებნელად ხმელეთის ბალახობებზე 80 კმ-მდე მიფრინავს. ზამთარში ზღვის თევზს, მოლუსკებს, ხოჭოებსა და კალიებს, ჭიაყელებს, კენკრას და მარცვლებს, მაგალითად ქერისა და ხორბლის, ასევე ნარჩენებს ჭამს.
უმეტესი პოპულაცია მკაცრად გადამფრენია და ბუდობისა და გამოზამთრების ადგილებს შორის სანაპიროს გაყოლებით მოძრაობს. ბუდობის ადგილებზე თებერვლის ბოლოდან აპრილის დასაწყისამდე ბრუნდება, ბუდობას მაისიდან იწყებს, შემოდგომის გადაფრენა კი ივნისის ბოლოდან იწყება. ზამთარს ხმელთაშუა და ატლანტიკის სანაპიროებზე ატარებს. ზამთარში ძალიან საზოგადოებრივია, ჯგუფებად იკვებება და ღამეს ერთად ათენებს. ბუდობს კოლონიებში, ჩვეულებრივ 1000 წყვილამდე, ზოგჯერ ცალკეული წყვილები სხვა სახეობების კოლონიებშიც. ხშირად ჭრელნისკარტა თევზიყლაპიების ახლოს ბუდობს ან ტბის თოლიებში ერევა. ბუდე მიწაზე გაკეთებული მეჩხერი ფოსოა, მეზობელი ბუდეები დაახლოებით 60 სმ-ით არის დაშორებული. კოლონიაში ძალიან ხმაურიანია.
მსოფლიოში შავთავა თოლია საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2019). ზრდასრული ფრინველების რიცხვი 2012 წლის შეფასებით 236 000–656 000-ია, ევროპაში 118 000–328 000 წყვილი. რიცხვი, სავარაუდოდ, მცირდება: ევროპაში 30 წელიწადში 25%-ზე ნაკლებით. მთავარი საფრთხეა კოლონიებზე მტაცებლობა, მათ შორის ადამიანის მიერ კვერცხების შეგროვება, ზრდასრულებზე ნადირობა კოლონიებში და გადაფრენისას და ტურისტების შეწუხება, რის გამოც ფრინველები ბუდეებს ტოვებენ. საქართველოში ის საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2024).
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები შავთავა თოლიასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის გადამფრენ და მოზამთრე ფრინველად არის აღნიშნული. ყველაზე ხშირად მარტსა და აპრილში ჩანს.
შავი ზღვის სანაპიროზე: ბათუმში, ჭოროხის დელტაში, ქობულეთში, გაგრაში, ბიჭვინთასა და სოხუმში. ცალკეული ჩანაწერებია ფოთიდან და ნადარბაზევის ტბიდან.
შავთავა თოლიას ფრთის ბოლოები სრულიად თეთრი აქვს, შავის გარეშე, ბუდობისას კი ქუდი ნამდვილად შავია და კეფამდე ჩადის, თვალის ირგვლივ თეთრი ნახევარრკალებით. ის ოდნავ დიდი და მსხვილია, უფრო მძიმე ნისკარტით და გრძელი, მუქი ფეხებით.
სიგრძე დაახლოებით 39 სმ-ია, გაშლილი ფრთები 98 სმ-მდე. ტბის თოლიაზე ოდნავ დიდია.
ყოვლისმჭამელია: მწერებს, თევზს, მოლუსკებს, ლოკოკინებს, ჭიაყელებს, მღრღნელებს, კენკრასა და მარცვლებს, ასევე ნარჩენებს.
ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოშიც და საქართველოშიც ის საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC), თუმცა რიცხვი, სავარაუდოდ, მცირდება. საფრთხეს უქმნის კვერცხების შეგროვება, ნადირობა და კოლონიების შეწუხება. თუ დაჭრილ ფრინველს იპოვით, დარეკეთ 112-ზე ან გარემოს დაცვის სამსახურში.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
