კაჭკაჭი

Pica pica

შავ-თეთრი ყორნისებრი ფრინველი გრძელი საფეხურისებრი კუდითა და ხმაურიანი ჭიკჭიკით. საქართველოში 2024 წლის ეროვნულ ჩამონათვალში დადასტურებულია როგორც მთელი წლის რეზიდენტი.

მთელი წლის რეზიდენტი საქართველოში

მოუსმინე ხმას

სწრაფი მიმოხილვა

მთავარი მონაცემები ერთი შეხედვით

კვება

ყოვლისმჭამელი

სტატუსი საქართველოში

მთელი წლის რეზიდენტი

ზომა

44–46 სმ

ჰაბიტატი

ღია ადგილები ხეებით

ოჯახი

Corvidae

კონსერვაცია

ადამიანთან ურთიერთობა: შხამიანი არ არის და ადამიანისთვის საფრთხეს არ წარმოადგენს. შეიძლება ბაღის ფრინველების კვერცხები ან ბარტყები აიღოს. ველური ფრინველის დაჭერა არ შეიძლება.

მიმოხილვა

რა არის კაჭკაჭი

კაჭკაჭი (Pica pica) საშუალო ზომის ყორნისებრია, რომელიც საქართველოში მთელი წლის რეზიდენტად არის დადასტურებული. 2024 წლის საქართველოს ფრინველების ანოტირებული ჩამონათვალი მას კოდავს YR-R-ად: მობუდარი, წლის განმავლობაში ადგილზე. სეზონურობის მონაცემი მაღალი ხარისხისაა (კოდი A). არსებობის ხარისხი მაღალია (H); მტკიცებულებაა ფოტო. ჩვეულებრივი ქართული სახელი კაჭკაჭია. ზრდასრული სახეობის დონეზე დაახლოებით 44–46 სმ-ია; სიგრძის დაახლოებით ნახევარი კუდზე მოდის. ბუმბული შავ-თეთრია, ფრთებსა და კუდზე ლურჯ-მწვანე მოციმციმე ბზინვარებით. პირდაპირი საფრთხე ადამიანისთვის არ არის. IUCN-ის მიხედვით ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა. 2024 წლის ჩამონათვალი იგივე კატეგორიას ეროვნულადაც უთითებს.

ბოლო განახლება 29 აგვისტო 2026

გალერეა

კაჭკაჭი ფოტოებში

კაჭკაჭი (Pica pica) — ალმურადიელი, სიუდად რეალი — Diego Delso — ფოტო: Diego Delso
ალმურადიელი, სიუდად რეალი · 19 დეკემბერი 2021

კაჭკაჭი (Pica pica) — კამნორ ჰილი, ოქსფორდი — Charles J. Sharp — ფოტო: Charles J. Sharp
კამნორ ჰილი, ოქსფორდი · 17 აპრილი 2019

კაჭკაჭი (Pica pica) — ხარკოვი — Lystopad — ფოტო: Lystopad
ხარკოვი · 1 ივნისი 2024

ამოცნობა

როგორ ამოვიცნოთ კაჭკაჭი

შავ-თეთრი ყორნისებრი გრძელი საფეხურისებრი კუდით, თეთრი მხრის ლაქებითა და მუცლით და ლურჯ-მწვანე მოციმციმე ფრთა–კუდის ბზინვარებით. ხმა მკვეთრი ჭიკჭიკია. საქართველოში სხვა რეზიდენტი ფრინველი ამ კომბინაციას არ იმეორებს.

01
სიგრძე სახეობის დონეზე დაახლოებით 44–46 სმ, აქედან დიდი წილი კუდზე მოდის; ფრთების გაშლა ხშირად დაახლოებით 52–60 სმ; მასა ჩვეულებრივ დაახლოებით 180–270 გ. საქართველოდან ცალკე გაზომილი სერია ამ გვერდზე არ არის. სქესები გარეგნულად მსგავსია; მამალი საშუალოდ ოდნავ უფრო დიდია.
02
ზრდასრულის ბუმბული მკვეთრად შავ-თეთრია: შავი თავი, მკერდი და ზურგი, თეთრი მხრის ლაქებითა და თეთრი მუცლით; ფრთებსა და გრძელ საფეხურისებრ კუდზე კარგ შუქზე ლურჯი, მწვანე ან იისფერი მოციმციმე ბზინვარება ჩანს. ნისკარტი და ფეხები შავია. ახალგაზრდები უფრო მქრქალია, ნაკლები ბზინვარებით და უფრო მოკლე კუდით პირველ სრულ ბუმბულცვლამდე.
03
რუხი ყვავი (Corvus cornix) სხეულზე უფრო რუხია, არ აქვს გრძელი შავ-თეთრი საფეხურისებრი კუდი და თეთრი მხრის ბლოკები და უფრო ღრმა ყივილით იძახის. ჩვეულებრივი ჯეი (Garrulus glandarius) ძირითადად მოწითალო-ვარდისფერია ლურჯი ფრთის პანელითა და მოკლე თეთრი ბუჩქით და არა გრძელი შავ-თეთრი კუდით. შავი ყვავი და ყორანი ძირითადად შავია კაჭკაჭის თეთრი მუცლისა და მხრების გარეშე; ჩვეულებრივი ყორანი (Corvus corax) გაცილებით დიდია, მძიმე ნისკარტითა და სოლისებრი კუდით — იხილეთ იმ სახეობის გვერდი ამ ატლასში. ჩრდილოეთ ამერიკის შავნისკარტა კაჭკაჭი (Pica hudsonia) და აღმოსავლური კაჭკაჭი (Pica serica) საქართველოში არ გვხვდება. ამ ატლასში რუხი ყვავისა და ჯეის ცალკე გვერდები ჯერ არ არის.
04
ადამიანისთვის უვნებელია. ხმაურიანი შავ-თეთრი ფრინველი გრძელი კუდით ქართულ პარკში, მინდვრის პირას ან სოფლის ხეზე ჩვეულებრივ ეს სახეობაა.

ბიოლოგია

ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია

ჰაბიტატი და გავრცელება

ეს გვერდი მუნიციპალიტეტების რუკას არ აფერადებს. 2024 წლის ჩამონათვალი ქვეყნის დონეზე რეზიდენტობას ადასტურებს, მაგრამ რეგიონულ გაზეთირს არ აქვეყნებს. მთელ ქვეყანაში, მათ შორის მკვრივ მაღალმთის ტყესა და უხეო ალპურ პლატოზე, თანაბრად ნუ ივარაუდებთ. დასახელებული ადგილი: დაცული ტერიტორიების სააგენტო კაჭკაჭს ასახელებს ჩაჩუნას აღკვეთილში (დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტი). თბილისის ეროვნული პარკი Avibase-ის რეგიონულ ჩამონათვალში სახეობასთან ერთად ჩანს; ეს ჩამონათვლის ჩანაწერია და არა სიმკვრივის რუკა. უფრო ძველი ქართული ენციკლოპედიური ტექსტი აღწერს ბუჩქნარს, ტყისპირსა და ჭალის ტყეს და აღნიშნავს, რომ აღმოსავლეთ საქართველოში მობინადრეა, დასავლეთის ზოგ ადგილას კი ძირითადად მოზამთრე — ეს უფრო დეტალური აღმოსავლეთ–დასავლეთის ნიმუში 2024 წლის ჩამონათვალის ქვეყნის დონის YR-R კოდით არ არის დადასტურებული. სახეობის დონეზე იყენებს ღია ან ნახევრად ღია ადგილებს ხეებით: სასოფლო-სამეურნეო ზოლს, ბაღებს, პარკებს, ჭალის ზოლსა და დასახლებების გამწვანებას; ჩვეულებრივ თავს არიდებს მკვრივ დახურულ ტყეს და დიდ უხეო ჭაობებს. საქართველოსთვის ცალკე სიმაღლის სარტყელი აქ არ არის გამოქვეყნებული.

კვება

ამ გვერდზე საქართველოსთვის ცალკე აწონილი კვების კვლევა არ არის. არეალის მასშტაბით ოპორტუნისტი ყოვლისმჭამელია: უხერხემლოები, პატარა ხერხემლიანები, სხვა ფრინველების კვერცხები და ბარტყები, ლეში, ნაყოფი, თესლი და ადამიანთან ახლოს ნარჩენები. ხშირად მიწაზე იკვებება მოკლე ნახტომებითა და სიარულით; ბუდობის სეზონში შეიძლება ბუდის შიგთავსიც აიღოს. ადამიანის საკვები არ არის.

ქცევა

დღისით აქტიურია და ხშირად ჯერ ისმის, მერე ჩანს. ჩვეულებრივი ხმა მკვეთრი, სწრაფი მეტალისებრი ჭიკჭიკია; განგაშის ხმები ხმამაღალი და გამეორებადია. ამ გვერდის ჩანაწერია xeno-canto XC707401 (Sonothèque ADVL / Corentin Rivière, ვენი, მანში, საფრანგეთი; CC0). ფრენა ფრთების დარტყმა–სრიალია გრძელი კუდით; ხშირად შედარებით დაბლა მიფრინავს. მიწაზე დადის და ხტება, კუდი ხშირად აწეულია. წყვილები ტერიტორიას იკავებენ; საკვების თავშეყრის ადგილას ჯგუფებიც იკრიბებიან. ბუდე ჩვეულებრივ მოცულობითი ტოტების ნაგებობაა, ხშირად გადახურული გუმბათითა და გვერდითი შესასვლელებით, მაღალ ხეზე ან, ხეების სიმცირისას, ანძაზე თუ მსგავს საყრდენზე. სახეობის დონეზე კრუხი ხშირად დაახლოებით ხუთიდან შვიდ კვერცხამდეა, ინკუბაცია დაახლოებით ორი ნახევრიდან სამ კვირამდე; ეს ციფრები უფრო ფართო არეალიდანაა და არა საქართველოს ბუდის ნიმუშიდან. 2024 წლის ჩამონათვალი სახეობას საქართველოში მობუდარ რეზიდენტად მიიჩნევს. შორი მიგრაცია ტიპური არ არის; გადაადგილება, თუ არის, ჩვეულებრივ მოკლეა. ძველი კაჭკაჭის ბუდეები მოგვიანებით სხვა ფრინველებმა შეიძლება გამოიყენონ; ტყის ბუ (Strix aluco) ერთ-ერთი ასეთი სახეობაა — იხილეთ იმ გვერდი ამ ატლასში. ველურ ფრინველს ნუ დაიჭერთ.

კონსერვაცია

BirdLife International Pica pica-ს IUCN-ის წითელ ნუსხაზე Least Concern-ად აფასებს. 2024 წლის ქართული ჩამონათვალი გლობალურ და ეროვნულ კატეგორიად LC-ს უთითებს. 2014 წლის საქართველოს წითელ ნუსხაში (დადგენილება №190) არ არის. ევროპის ფრინველების წითელი ნუსხის დამატებითი მონაცემები საქართველოსთვის 2013–2017 წლებში დაახლოებით 9 700–97 200 მობუდარ წყვილს ასახელებს (ნაწილობრივი მეთოდი; მოკლე და გრძელვადიანი ტრენდები deficient), EBBA-სთვის მომზადებული SABUKO-ს, ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტისა და NGO „ფსოვი“-ს მიერ. ეს ფართო ინტერვალია და არა ზუსტი აღრიცხვა. ამ გვერდზე აქტუალური ეროვნული ტრენდის სერია არ არის. სახეობის დონეზე ადგილობრივი დევნა და სხვა ფრინველების ბუდეებზე ზემოქმედება ადამიანთან კონფლიქტს იწვევს; აქ ეს საქართველოს პოპულაციის გაზომილ მამოძრავებლად არ არის დალაგებული. ნებართვის გარეშე ველურ ფრინველს ნუ დაიჭერთ.

კითხვები

ხშირად დასმული კითხვები

მოკლე პასუხები კაჭკაჭი-თან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.

დიახ. 2024 წლის საქართველოს ფრინველების ანოტირებული ჩამონათვალი მას დადასტურებულ მთელი წლის რეზიდენტად ასახელებს (YR-R).

ღია ან ნახევრად ღია ადგილებში ხეებით: სასოფლო-სამეურნეო ზოლში, პარკებში, ბაღებში, ჭალის ზოლსა და დასახლებებში. დასახელებულია ჩაჩუნას აღკვეთილში. ეს გვერდი ყველა რეგიონს არ რუკავს.

შავ-თეთრი ბუმბული, გრძელი საფეხურისებრი მოციმციმე კუდი, თეთრი მხრის ლაქები და მუცელი, მკვეთრი ჭიკჭიკი. რუხ ყვავსა და ჯეის ეს კომბინაცია არ აქვთ.

სახეობის დონეზე დაახლოებით 44–46 სმ, გრძელი კუდით, რომელიც ამ სიგრძის დიდ წილს შეადგენს. საქართველოდან ცალკე გაზომილი სერია ამ გვერდზე არ არის.

ყოვლისმჭამელია: უხერხემლოები, პატარა ხერხემლიანები, კვერცხები და ბარტყები, ლეში, ნაყოფი, თესლი და ნარჩენები. საქართველოში ცალკე აწონილი მენიუ ამ გვერდზე არ არის.

მთელი წელი, როგორც მობუდარი რეზიდენტი, 2024 წლის ჩამონათვალის მიხედვით.

დიახ. 2024 ჩამონათვალის YR-R მობუდარ რეზიდენტს ნიშნავს. ბუდე მოცულობითი ტოტების ნაგებობაა, ხშირად გუმბათიანი, ხეზე ან მსგავს საყრდენზე.

ადამიანისთვის უვნებელია. გლობალურად Least Concernა და 2024 ჩამონათვალში ეროვნულადაც LC. 2014 წლის ქართულ წითელ ნუსხაში არ არის. ველურ ფრინველს ნუ დაიჭერთ.

წყაროები

სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.

დაკავშირებული გიდები