ოქროსფერი მეჭვავია
Pluvialis apricaria
Steve Holmes · Seltjarnarnes
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 26–29 სმ; ფრთები 67–76 სმ; 150–220 გ
- კვება
- მწერები, ჭიები, ლოკოკინები, ობობები; ზოგჯერ თესლი და კენკრა
- სტატუსი საქართველოში
- გადამფრენი
- დაფიქსირებული რეგიონები
- აჭარა
- ჰაბიტატი
- ტუნდრა და ჭაობიანი ხრიოკები; ზამთარში მინდვრები და მდელოები
- ოჯახი
- Charadriidae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC (2025); საქართველოში LC
ოქროსფერი მეჭვავია (Pluvialis apricaria) ზემოდან ოქროსფრად ჭრელი, მკვრივი წინტალაა, რომელსაც ზაფხულში შავი სახე, მკერდი და მუცელი აქვს, თეთრი ზოლით შემოვლებული. ბუდობს ისლანდიიდან ცენტრალურ ციმბირამდე, ტუნდრასა და ჭაობიან ხრიოკებზე, ზამთარს კი ევროპაში, ჩრდილო-დასავლეთ აფრიკასა და სამხრეთ-დასავლეთ აზიაში ატარებს. საქართველოში გადამფრენია. ყველაზე ხშირად მარტ–აპრილსა და სექტემბერ–ოქტომბერში ჩანს, ჭოროხის დელტაში და ბათუმთან, ზოგჯერ დიდ გუნდებად. ადამიანისთვის საშიში არ არის. თუ ზღვისპირა მინდორში მოოქროსფრო წინტალების გუნდს დაინახავთ, ნუ დააფრთხობთ: გადაფრენისას დასვენება სჭირდებათ.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ოქროსფერი მეჭვავია
მსხვილი, მკვრივი წინტალაა მრგვალი თავითა და სწორი, შედარებით მოკლე ნისკარტით. ზემოდან ოქროსფრად და შავად ჭრელია. ზაფხულში ქვედა მხარე შავია და ზურგისგან შუბლიდან გვერდებამდე გამავალი თეთრი, S-ის ფორმის ზოლით არის გამოყოფილი.

ზაფხულის მამალს სახე, ყელი, მკერდი და მუცელი შავი აქვს, თეთრი ზოლით შემოსაზღვრული, ზურგი კი ოქროსფრად ჭრელი. დედალი უფრო მკრთალია, მკერდის შავი არც ისე კონტრასტულია და მუცელზე თეთრი ლაქები აქვს. ფრთები კუდზე მხოლოდ ოდნავ გრძელი აქვს.
ზამთარში ქვედა მხარის შავ ფერს ოქროსფერ-კვამლისფერი ცვლის. ზურგი ისევ ოქროსფრად ჭრელი რჩება, ამიტომ ზამთარშიც ადვილად იცნობთ. სწრაფად დაფრინავს.
ფრთის ქვეშ, იღლიაში, თეთრი ბუმბული აქვს, რითაც ამერიკული და წყნარი ოკეანის ოქროსფერი მეჭვავიებისგან განსხვავდება. ის ორი ოდნავ პატარა, უფრო წვრილი და გრძელფეხაა. ხმა ერთმარცვლიანი, ოდნავ დაშვებული, სევდიანი „ტუუ“ არის.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ბუდობს არქტიკულ ტუნდრაში, ჭაობიან ხრიოკებზე, ნესტიან ველებსა და მდელოებზე, ისლანდიიდან ცენტრალურ ციმბირამდე, სამხრეთით უელსამდე და ბელარუსამდე. გვხვდება მთის მდელოებზეც. ზამთარს უფრო თბილ ადგილებში ატარებს: დასავლეთ და სამხრეთ ევროპაში, ხმელთაშუა ზღვისპირეთში ალჟირამდე და ეგვიპტის ჩრდილოეთამდე, აგრეთვე ირანის კასპიისპირეთში. ამ დროს დიდ გუნდებად იყრის თავს ღია ვაკეებზე: სახნავ მინდვრებზე, მოკლებალახიან მდელოებზე, ხშირად ჭაობების ახლოს. საქართველოში გადამფრენია. ყველაზე ხშირად აჭარაში ჩანს, ჭოროხის დელტასა და ბათუმის სანაპიროზე. ჩვეულებრივ ერთი-რამდენიმე ფრინველი ჩანს, მაგრამ 2021 წლის მარტში კახეთში 77 დაითვალეს, 2003 წლის თებერვალში კი სამეგრელოში 400-მდე.
ოქროსფერი მეჭვავიის რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. საკმარისი ჩანაწერები ერთ რეგიონშია: აჭარა.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
ძირითადად უხერხემლოებით იკვებება, რომლებსაც მიწის ზედაპირზე პოულობს. ჭამს ხოჭოებს, ორფრთიანებს, ჭრიჭინობელებსა და მათ მატლებს, პატარა კალიებს, ჭიებს, ლოკოკინებსა და ობობებს, გადაფრენისას ზღვის ნაპირზე კი კიბოსნაირებსაც. ნაწილობრივ მცენარეულ საკვებსაც იღებს: თესლს, კენკრას და მწვანე ნაწილებს. ბრიტანეთში მისი ბარტყები მეტწილად კოღოსებრი ფეხგრძელებით იკვებებიან.
გადამფრენი ფრინველია, ბუდობის გარეთ გუნდებად ცხოვრობს. გაზაფხულზე მამლები ტერიტორიის მოსაპოვებლად სიმღერით დაფრინავენ. ისლანდიაში, სადაც მსოფლიო პოპულაციის დაახლოებით მესამედი ბუდობს, პირველი ოქროსფერი მეჭვავიის დანახვა გაზაფხულის მოსვლის ნიშნად ითვლება. ბუდე მიწაში ამოთხრილი არაღრმა ფოსოა, ცოტაოდენი მცენარეული მასალით ამოფენილი. მას ჩვეულებრივ ღია ადგილას აწყობს და მხოლოდ იშვიათად ცალკე მდგარ ხეებს შორის. დებს 4 კვერცხს, 2–3 დღის შუალედით. კვერცხებზე ძირითადად დედალი ზის, ზოგჯერ მამალიც, 28–31 დღე. ბარტყები გამოჩეკიდან მალევე ტოვებენ ბუდეს, თავად იკვებებიან და ფრთას 25–33 დღეში ისხამენ. მტაცებელს მშობელი ბუდიდან გარბენითა და დემონსტრაციული შეჩერებებით აშორებს.
მსოფლიოში ოქროსფერი მეჭვავია საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2025). მთლიანობაში სახეობა უსაფრთხოდ ითვლება, მაგრამ ბუდობის არეალის სამხრეთ კიდეზე რიცხვი მცირდება ან უკვე გაქრა. დანიაში, ბელგიასა და პოლონეთში აღარ ბუდობს, ინგლისის სამხრეთ-დასავლეთში, დარტმურზე, კი ბოლო წყვილები დაახლოებით 2010 წელს გაქრა. გაერთიანებულ სამეფოში მობუდარი ფრინველები 1995–2024 წლებში 23%-ით შემცირდა. მასზე ვრცელდება აფრიკულ-ევრაზიული გადამფრენი წყლის ფრინველების დაცვის შეთანხმება (AEWA). საქართველოს წითელი ნუსხის 2021 წლის შეფასებით, საქართველოშიც საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC). 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის გადამფრენ ფრინველად არის აღნიშნული. რიცხვი აქ, სავარაუდოდ, სტაბილურია.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ოქროსფერი მეჭვავიასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ, გადამფრენ ფრინველად. ყველაზე ხშირად მარტ–აპრილსა და სექტემბერ–ოქტომბერში ჩანს, აჭარაში, ჭოროხის დელტასა და ბათუმთან. ზოგჯერ ათეულობით ფრინველისგან შემდგარი გუნდებიც ჩერდება.
მკვრივი, მრგვალთავიანი წინტალაა მოკლე ნისკარტით და ოქროსფრად ჭრელი ზურგით. ზაფხულში სახე, მკერდი და მუცელი შავი აქვს, ზურგისგან S-ის ფორმის თეთრი ზოლით გამოყოფილი. ზამთარში მუცლის შავი ფერი ოქროსფერ-კვამლისფრით იცვლება, ოქროსფერი ზურგი კი რჩება.
ოქროსფერი მეჭვავია უფრო დიდია და ფართო თეთრი წარბი და მკერდის თეთრი განივი ზოლი არ აქვს. ზურგი მკვეთრად ოქროსფრად ჭრელია. ზამთარშიც თავისა და მკერდის ზოლებს დააკვირდით.
ძირითადად მიწის ზედაპირზე მოპოვებულ უხერხემლოებს: ხოჭოებს, ბუზებს, ჭიებს, ლოკოკინებსა და ობობებს. ზღვის ნაპირზე კიბოსნაირებსაც ჭამს. ზოგჯერ თესლს, კენკრასა და მცენარის მწვანე ნაწილებსაც იღებს.
1951 წელს ირლანდიაში სწორედ ამაზე დავამ, ოქროსფერი მეჭვავია უფრო სწრაფია თუ შოტლანდიური ქათამი, გინესის რეკორდების წიგნის იდეა გააჩინა. დავაში ოქროსფერი მეჭვავია აღმოჩნდა მართალი. სწრაფად დაფრინავს.
ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოში საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2025), საქართველოშიც LC კატეგორიაშია. ბუდობის არეალის სამხრეთ კიდეზე, ევროპის რამდენიმე ქვეყანაში, რიცხვი მცირდება ან აღარ ბუდობს.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.























