ნამგალა

Apus apus

მუქი ჰაერში მფრინავი ფრინველი გრძელი ნამგლისებური ფრთებითა და მოკლე ჩანგალიანი კუდით. საქართველოში 2024 წლის ეროვნულ ჩამონათვალში დადასტურებული მობუდარი მიგრანტია; ზამთარში არ რჩება.

მობუდარი მიგრანტი საქართველოში

სწრაფი მიმოხილვა

მთავარი მონაცემები ერთი შეხედვით

კვება

მფრინავი მწერები

სტატუსი საქართველოში

მობუდარი მიგრანტი

ზომა

16–17 სმ

ჰაბიტატი

ქალაქი, კლდე, ღია ცა

ოჯახი

Apodidae

კონსერვაცია

LC / ევროპა NT

ადამიანთან ურთიერთობა: შხამი არ აქვს და უვნებელია. ველური ფრინველის შენახვა არ შეიძლება. მიწაზე ჩამოვარდნილი ნამგალა ბრტყელ ზედაპირზე ჩვეულებრივ ვერ იფრენს; ადგილობრივ ველური ბუნების რჩევას მიმართეთ და შინაურ ცხოველად ნუ გაიხდით.

მიმოხილვა

რა არის ნამგალა

ნამგალა (Apus apus) საშუალო-პატარა ჰაერში მფრინავი მწერიჭამია (ოჯახი Apodidae) და საქართველოში დადასტურებული მობუდარი მიგრანტია. 2024 წლის საქართველოს ფრინველების ანოტირებული ჩამონათვალი მას კოდავს BB; M-ად: მობუდარი, რომელიც არამობუდარ სეზონზე ადგილზე არ არის, და გადამფრენიც. სეზონურობის მონაცემი მაღალი ხარისხისაა (კოდი A). არსებობის ხარისხი მაღალია (H); მტკიცებულებაა ფოტო. SABUKO ქართულ სახელად ნამგალას უთითებს. ზრდასრული სახეობის დონეზე სიგრძე დაახლოებით 16–17 სმ-ია, ჭვარტლისფერ-შავი, გრძელი ნამგლისებური ფრთებითა და მოკლე ჩანგალიანი კუდით. პირდაპირი საფრთხე ადამიანისთვის არ არის. IUCN სახეობას გლობალურად ნაკლებად საფრთხის ქვეშ აფასებს. 2024 წლის ჩამონათვალი იგივე კატეგორიას ეროვნულადაც უთითებს. 2021 წლის ევროპის ფრინველების წითელი ნუსხა ევროპაში მას Near Threatened-ად აფასებს.

ბოლო განახლება 10 სექტემბერი 2026

გალერეა

ნამგალა ფოტოებში

ნამგალა (Apus apus) — დუბროვნიკი — Janne Teivonen — ფოტო: Janne Teivonen · iNaturalist
დუბროვნიკი · 11 მაისი 2022

ნამგალა (Apus apus) — ჩიპიონა, კადისი — Christoph Moning — ფოტო: Christoph Moning · iNaturalist
ჩიპიონა, კადისი · 26 თებერვალი 2025

ნამგალა (Apus apus) — პონტე დე ლიმა — euqirneto — ფოტო: euqirneto · iNaturalist
პონტე დე ლიმა · 8 ივლისი 2024

ამოცნობა

როგორ ამოვიცნოთ ნამგალა

ჭვარტლისფერი მუქი ფრინველი გრძელი ნამგლისებური ფრთებითა და მოკლე ჩანგალიანი კუდით, თითქმის ყოველთვის ფრენაში. საქართველოში 2024 წლის ჩამონათვალით მობუდარი მიგრანტია, არა ზამთრის ფრინველი. ჩვეულებრივი აბნევა მერცხლები და სხვა ნამგალებია.

სიგრძე სახეობის დონეზე დაახლოებით 16–17 სმ-ია; ფრთების შლილი წყაროების მიხედვით ხშირად დაახლოებით 38–48 სმ-ის დიაპაზონშია; მასა ხშირად დაახლოებით 35–50 გ. საქართველოსთვის ცალკე გაზომილი სერია ამ გვერდზე არ არის. ტანი სიგარისებურია; ფრთები გრძელი, ვიწრო და ნამგლისებურია; კუდი მოკლე და ჩანგალიანია. შეფერილობა ჭვარტლისფერიდან შავამდეა; ყელზე პატარა ღია ლაქა აქვს, მაგრამ ცის ფონზე ხშირად ძნელად ჩანს. სქესები ველში ერთნაირად გამოიყურება. ახალგაზრდა მსგავსია, ზოგჯერ ოდნავ უფრო ღია ქერცლოვანი კიდეებით.
მერცხლები და მერცხლისებრნი (Hirundinidae) ჰაერში მწერებსაც იჭერენ, მაგრამ სილუეტი სხვაა: ხშირად ღია ქვედა მხარე, სხეულთან შედარებით უფრო მოკლე და ფართო ფრთები და უფრო ფრიალა ფრენა. სოფლის მერცხალს გრძელი ჩანგალიანი კუდი აქვს; სახლის მერცხალს თეთრი წელი. ნამგალას ქვედა მხარე თითქმის მთლიანად მუქია, ყელის პატარა ლაქის გარდა; ფრთების დარტყმა უფრო ხისტია და კონტური წამყვანს ჰგავს. ყვირილი მერცხლის ჭიკჭიკისგან განსხვავდება.
მეკირია (Tachymarptis melba), აგრეთვე თეთრმუცელა ნამგალა, 2024 წლის ჩამონათვალში ასევე მობუდარი მიგრანტია (BB; M). აშკარად უფრო დიდია, თეთრი მუცლითა და ყელით, მუქი მკერდის ზოლით. ფერმკრთალი ნამგალა (Apus pallidus) ჩამონათვალში შემთხვევითია (Cas), ფოტოებით; უფრო ქვიშისფერ-ყავისფერია, უფრო დიდი თეთრი ყელით და კარგი განათების გარეშე ძნელად განირჩევა — საქართველოში იშვიათად ჩათვალეთ. მცირე ნამგალა (Apus affinis) იმავე ჩამონათვალში გაურკვეველი სტატუსითაა (ND). ამ ატლასში ამ სახეობებს ჯერ ცალკე გვერდები არ აქვს.
პირდაპირი საფრთხე ადამიანისთვის არ არის. საქართველოში ზაფხულში ქალაქზე ყვირილი მუქი ნამგლისფრთიანი ფრინველი ბევრად უფრო ეს სახეობაა, ვიდრე ფერმკრთალი ნამგალა. ბუდეები და ნაშიერები არ შეაწუხოთ, თუ ფრინველი მიწაზე არ არის და აფრენაში დახმარება არ სჭირდება.

ბიოლოგია

ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია

ჰაბიტატი და გავრცელება

საქართველოში ეძებეთ მობუდარ სეზონზე და გადაფრენისას — არა ზამთარში, 2024 წლის ჩამონათვალის მიხედვით. ეს გვერდი მუნიციპალიტეტების რუკას არ აფერადებს. ჩამონათვალი ქვეყნის დონეზე მობუდარ-მიგრანტობას ადასტურებს, მაგრამ რეგიონულ გაზეთირს არ აქვეყნებს. მთელ ქვეყანაში, მათ შორის უხეო მაღალ პლატოზე ბუდის ადგილებისგან შორს, თანაბრად ნუ ივარაუდებთ. NPLG წერს, რომ საქართველოში ყველგან მობუდარია; ეს ზოგადი მეორადი მტკიცებაა და არა მუნიციპალიტეტების ცხრილი, ამიტომ რეგიონების შეფერილობისთვის აქ არ გამოიყენება. სახეობის დონეზე ჰაბიტატია ღია ცა ქალაქებზე, სოფლებზე, კლდეებზე და ღია ადგილებზე, სადაც მფრინავი მწერებია. ბუდობა ჩვეულებრივ ღრუებშია: სახურავის ქვეშ, კედლის ნაპრალებში, შენობებზე და კლდის ნაპრალებში; ხის ფუღურო დღეს ნაკლებად გამოიყენება. საკვების ძებნა ბუდიდან შორსაც შეიძლება, თუ ამინდი ან მწერების სიმჭიდროვე ამას მოითხოვს. საქართველოსთვის ცალკე სიმაღლის სარტყელი აქ არ არის გამოქვეყნებული. ატლასის რუკა ცარიელია, სანამ დასახელებული ქართული ლოკალიტეტები ისეთი წყაროებიდან არ შეგროვდება, რომლებიც მათ ნამდვილად უთითებენ.

კვება

ცალკე ქართული კვების კვლევა ამ გვერდზე არ არის. არეალის სხვა ნაწილებში თითქმის მხოლოდ ფრენაში დაჭერილ მწერებსა და სხვა ჰაერში მყოფ ფეხსახსრიანებს იღებს — ხშირად „აეროპლანქტონს“ უწოდებენ. სახეობის დონის ლიტერატურაში ხშირია ბუზი, ხოჭო, ნახევარხეშეშფრთიანი და მფრინავი ჭიანჭველა. სვამს და ბუდის მასალასაც ფრენაში აგროვებს. ეს ზოგადი კვებითი ნიშაა და არა გაზომილი ქართული მენიუ.

ქცევა

დღისითაა აქტიური და ბუდის გარეთ თითქმის მთელ სიცოცხლეს ჰაერში ატარებს. ფრენა სწრაფი და ხისტიფრთიანია, ღრმა დარტყმებითა და გრძელი გლაიდებით; სილუეტი წამყვანის ან ნამგლის ფორმისაა. ჩვეულებრივი ხმა მაღალი, მკვეთრი ყვირილია, ხშირად ზაფხულის საღამოს ბუდიანი შენობების გარშემო წრეებად მფრინავი ჯგუფებიდან. ქართული ჩანაწერი ამ გვერდზე არ არის. ბუდობა კოლონიურია, თუ ადგილი იძლევა. სახეობის დონეზე ნაყარი ხშირად ორი ან სამი თეთრი კვერცხია; კრუხობისა და ბუდეში ნაშიერის პერიოდები ლიტერატურაში ხშირად დაახლოებით ორნახევარი–ექვს კვირის ფარგლებშია, ამინდისა და საკვების მიხედვით; ნაშიერს შეუძლია ზრდა შეანელოს, როცა მწერები მწირია. ეს ფართო არეალის ციფრებია და არა ამ გვერდზე ქართული ბუდეების ნიმუში. ზრდასრულები ჩვეულებრივ ადრე ტოვებენ მობუდარ ადგილს, ვიდრე ახალგაზრდები. 2024 წლის ჩამონათვალი სახეობას საქართველოში მობუდარ მიგრანტად იღებს და არა ზამთრის ვიზიტორად. სახეობის დონეზე დასავლეთ პალეარქტიკის ფრინველები ძირითადად საჰარის სამხრეთ აფრიკაში იზამთრებენ — ეს ამ გვერდზე ქართული თანამგზავრული მარშრუტი არ არის. საქართველოსთვის ზუსტი ჩამოფრენისა და გამოფრენის თარიღები აქ ცხრილად არ არის. მიწაზე ჩამოვარდნილი ფრინველი ბრტყელ ზედაპირზე ძნელად იფრენს, რადგან ფეხები ძალიან მოკლეა; თუ დაუზიანებელი ჩანს, ველური ცხოველების რეაბილიტატორს მიმართეთ ან ფრთხილად აიყვანეთ მაღალ, ღია ადგილას, საიდანაც შეძლებს აფრენას — იძულებითი დაჭერის გარეშე.

კონსერვაცია

BirdLife International Apus apus-ს IUCN Red List-ზე ნაკლებად საფრთხის ქვეშ აფასებს. გლობალური პოპულაცია დიდია. 2024 წლის ქართული ჩამონათვალი გლობალურ და ეროვნულ კატეგორიად LC-ს უთითებს. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში (დადგენილება №190) არ არის. ცალკე, 2021 წლის ევროპის ფრინველების წითელი ნუსხა ევროპაში სახეობას Near Threatened-ად აფასებს (კრიტერიუმები A2bc+3bc+4bc), კლებადი ტენდენციით; ეს რეგიონული შეფასება საქართველოს ეროვნულ LC კოდს არ ცვლის. საქართველოს პოპულაციის ტენდენცია ამ გვერდზე არ არის გაზომილი. სახეობის დონეზე დოკუმენტირებული წნეხია ბუდის ღრუების დაკარგვა რემონტისას, მფრინავი მწერების შემცირება და შეჯახება ან დაჭერა ბუდისთან — ეს საქართველოსთვის რანგირებული საფრთხის სია არ არის. ევროკავშირის ფრინველების დირექტივა საქართველოში არ მოქმედებს. მობუდარ სეზონზე ბუდის ხვრელები არ ჩაკეტოთ ალტერნატივის გარეშე. ველური ფრინველი არ დაიჭიროთ.

კითხვები

ხშირად დასმული კითხვები

მოკლე პასუხები ნამგალა-თან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.

კი. 2024 წლის საქართველოს ფრინველების ანოტირებული ჩამონათვალი მას დადასტურებულ მობუდარ მიგრანტად იღებს (BB; M). არამობუდარ სეზონზე ადგილზე არ არის.

თბილ თვეებში, ხშირად ქალაქებსა და სოფლებზე, სადაც ღრუებში ბუდობს, და ღია ცაზე, სადაც მწერები დაფრინავენ. ამ გვერდზე მუნიციპალიტეტების სია არ არის და რეგიონული რუკა არ არის შეფერილი. არსებობა ქვეყნის დონეზეა დადასტურებული.

გრძელი ნამგლისებური ფრთები, მოკლე ჩანგალიანი კუდი, ჭვარტლისფერი მუქი შეფერილობა, თითქმის ყოველთვის ფრენაში. ბუდიანი შენობების გარშემო ყვირილი ისმის. მერცხლებს ხშირად ღია ქვედა მხარე აქვთ; მეკირია უფრო დიდია თეთრი მუცლით.

სახეობის დონეზე სიგრძე დაახლოებით 16–17 სმ-ია, ფრთების შლილი ხშირად დაახლოებით 38–48 სმ. საქართველოსთვის ცალკე გაზომილი სერია ამ გვერდზე არ არის.

ფრენაში დაჭერილ მწერებსა და სხვა ჰაერში მყოფ ფეხსახსრიანებს. საქართველოში კვება ცალკე ამ გვერდზე არ არის შესწავლილი.

მობუდარ სეზონზე და გადაფრენისას, 2024 წლის ჩამონათვალის მიხედვით. ზამთარში რეზიდენტად არ არის მიჩნეული. ზუსტი ჩამოფრენისა და გამოფრენის თარიღები აქ ცხრილად არ არის.

კი. 2024 წლის ჩამონათვალის BB მობუდარს ნიშნავს. ბუდე ჩვეულებრივ შენობის ღრუებში ან კლდის ნაპრალებშია. დასახლებების მიხედვით აღწერა ამ გვერდზე არ არის.

უვნებელია. გლობალურად ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა და 2024 წლის ჩამონათვალში ეროვნულად LC-ია. 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის. ევროპის მასშტაბით 2021 წლის ევროპის წითელ ნუსხაში Near Threatened-ია. ველური ფრინველი არ დაიჭიროთ და მობუდარ სეზონზე ბუდის ხვრელები ალტერნატივის გარეშე არ ჩაკეტოთ.

წყაროები

სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.

დაკავშირებული გიდები