იხვინჯა
Spatula querquedula
Diego González Dopico · Fray Albino
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 34–41 სმ; ფრთები 63–69 სმ; 290–480 გ
- კვება
- ზაფხულში მოლუსკები და მწერები; ზამთარში თესლები
- სტატუსი საქართველოში
- მობუდარი და გადამფრენი
- დაფიქსირებული რეგიონები
- ქვემო ქართლი; აჭარა; აფხაზეთი; შიდა ქართლი; მცხეთა-მთიანეთი; სამცხე-ჯავახეთი
- ჰაბიტატი
- არაღრმა ტბები, ჭაობები, ნოტიო მდელოები
- ოჯახი
- Anatidae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC (2016); საქართველოში LC
იხვინჯა (Spatula querquedula) ძველი სამყაროს ერთადერთი იხვია, რომელიც ზამთარში ბუდობის არეალს მთლიანად ტოვებს და სამხრეთით, აფრიკასა და სამხრეთ აზიაში მიფრინავს. პატარა, 34–41 სმ სიგრძის იხვია. მამალს მურა თავზე თვალიდან კეფისკენ ფართო, თეთრი, მოხრილი წარბი გასდევს, რომელიც შორიდანაც კარგად ჩანს. საქართველოში მობუდარიც არის და გადამფრენიც: ჩანაწერები ძირითადად მარტიდან ოქტომბრამდეა, ყველაზე მეტი კი მარტ-აპრილსა და სექტემბერში. ყველაზე ხშირად ქვემო ქართლში, კუმისის ტბაზე ჩანს. ადამიანისთვის საშიში არ არის, მსოფლიოშიც და საქართველოშიც საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC).
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ იხვინჯა
პატარა იხვია, 34–41 სმ სიგრძის, ფართოცხვირა იხვის ახლო ნათესავი. მამალს მურა თავი, თვალზე ფართო თეთრი წარბი და რუხი გვერდები აქვს, დედალი კი მურაა, სახეზე მკვეთრი ნახატით. ფრენისას ორივე სქესს ფრთის წინა ნაწილი მოცისფრო-რუხი უჩანს.

გამრავლების დროს მამალს მუქი თხემი და შოკოლადისფერ-მურა თავი, ყელი და მკერდი აქვს. თვალზე ფართო, თეთრი, მოხრილი ზოლი გასდევს. გვერდები მორუხო-მოლურჯოა წვრილი შავი ტალღისებრი ნახატით, მხრებზე გრძელი, ჩამოშვებული რუხი ბუმბული აქვს. ნისკარტი და ფეხები რუხია.
დედალი მთელი წლის განმავლობაში მურაა, ქვემოდან მოთეთრო. სახეზე ღია წარბი, თვალზე გამავალი მუქი ზოლი, ნისკარტის ძირთან ღია ლაქა და მის ქვეშ მეორე მუქი ზოლი აქვს, ყელი კი მოთეთრო. ზაფხულში მამალი დედალს ემსგავსება, მაგრამ ფრთაზე მოცისფრო-რუხი ლაქა რჩება.
მოცისფრო ფრთა ფართოცხვირა იხვსაც (Spatula clypeata) აქვს, მაგრამ ის გაცილებით დიდია და ნიჩბისებრი ნისკარტი აქვს. დედალი ჭიკვარას (Anas crecca) დედალს ჰგავს, მაგრამ იხვინჯას სახის ზოლები უფრო მკვეთრია და საკვების ძებნისას თავს უფრო ხშირად აქნევს. თუ მამალს თვალზე ფართო თეთრი წარბი აქვს, იხვინჯას უყურებთ.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ბუდობის დროს ზედაპირული ჭაობებისა და სტეპის ტბების მიმდებარე ბალახიან ადგილებში ცხოვრობს: არაღრმა ტბების ბალახიან ნაპირებზე და ფართო ჭალებში, სადაც ლერწამი და ისლი ხშირი, მაგრამ არც ისე მაღალია. დიდი მდინარეების ხეობებს პატარა გუბურები ურჩევნია. ბუდობს ევრაზიის ზომიერ სარტყელში, ბრიტანეთის კუნძულებიდან სახალინამდე. ზამთარს საჰარის სამხრეთით აფრიკაში, ინდოეთში, ბანგლადეშსა და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში ატარებს, დიდ ტბებზე, ჭალებსა და ბრინჯის მინდვრებზე. გადაფრენისას ხშირად ჩერდება ზღვისპირა ჭაობებსა და ყურეებში. საქართველოში ჩანაწერები ძირითადად მარტიდან ოქტომბრამდეა, ყველაზე მეტი კი მარტსა და აპრილში, შემდეგ სექტემბერში. ყველაზე ხშირად ქვემო ქართლში, კუმისის ტბაზე ჩანს, ძირითადად გაზაფხულზე. გაზაფხულზე შიდა ქართლში, ნადარბაზევის ტბაზე, და მცხეთა-მთიანეთში, ბაზალეთის ტბაზეც გადის. აჭარაში, ჭოროხის დელტასა და ბათუმთან, გაზაფხულსა და სექტემბერში ჩანს, აფხაზეთში კი ბიჭვინთის ინკიტის ტბაზე, გაგრასა და სოხუმთან უნახავთ. სამცხე-ჯავახეთში, ნინოწმინდისა და ახალქალაქის მუნიციპალიტეტებში, მაგალითად, მადატაფის ტბაზე, მაისიდან ოქტომბრამდე ჩანს, ზაფხულის თვეების ჩათვლით. თბილისში, გლდანის ტბებზე, მხოლოდ რამდენჯერმე უნახავთ.
იხვინჯას რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. საკმარისი ჩანაწერები ექვს რეგიონშია: ქვემო ქართლი, აჭარა, აფხაზეთი, შიდა ქართლი, მცხეთა-მთიანეთი და სამცხე-ჯავახეთი.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
გაზაფხულსა და ზაფხულში ძირითადად ცხოველური საკვებით იკვებება, რომელშიც მოლუსკები ჭარბობს. ჭამს მწერებსა და მათ მატლებს, მაგალითად, წყლის ბაღლინჯოებს (Corixa) და Trichoptera-ს, ასევე ჭიებს, წურბლებს, ბაყაყის ქვირითს, თავკომბალებს, თევზის ლიფსიტებსა და წვრილ კიბოსნაირებს. ბუდობის დროს წყლის მცენარეების ყლორტებსა და თესლებსაც ჭამს. შემოდგომასა და ზამთარში ძირითადად მცენარეულ საკვებზე გადადის: ისლის, მატიტელას, ველური და კულტურული ბრინჯის თესლებზე. საკვებს უფრო წყლის ზედაპირიდან აგროვებს, ვიდრე ყირამალა გადაყირავებით.
მკაცრად გადამფრენი იხვია: ბუდობის ადგილებზე სხვა იხვებზე გვიან ჩამოდის და ადრე მიდის. პატარა ჯგუფებად ჩამოფრინდება, რომლებშიც წყვილები უკვე შეკრულია. სწრაფად და ხრიკებით დაფრინავს, წყლიდან თითქმის გაქანების გარეშე და ადვილად ადის. მამლის ქორწინების ძახილი მშრალი, გორგალივით მოგორავე ტკაცუნია, „კრერ-კრერრერ“, თითქოს სავარცხლის კბილებზე თითს უსვამთ. დედალი უფრო ჩუმია და სუსტად ყიყინებს. მონოგამიური იხვია. უმეტესობა სქესობრივად პირველსავე წელს მწიფდება. ბუდეს წყალთან ახლოს, მიწაზე აკეთებს. დებს ჩვეულებრივ 8–9 კვერცხს და 21–23 დღე კრუხობს. ტყვეობას ადვილად იტანს და ზოოპარკებში კარგად მრავლდება.
მსოფლიოში იხვინჯა საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2016). ზოგან ჩვეულებრივი ფრინველია, განსაკუთრებით სტეპის, ტყე-სტეპისა და შერეული ტყეების ზოლში. დასავლეთ ევროპაში იშვიათია: იქაური პოპულაციის თითქმის ნახევარი, დაახლოებით 5000 წყვილი, ნიდერლანდებში ბუდობს. სპორტული ნადირობის ობიექტია. მასზე ვრცელდება აფრიკულ-ევრაზიული გადამფრენი წყლის ფრინველების დაცვის შეთანხმება (AEWA). საქართველოს წითელი ნუსხის 2021 წლის შეფასებით, საქართველოშიც საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC), ქვეყანაში მისი რიცხვი კი სტაბილურად არის მიჩნეული.
Diego González Dopico · Dmitry Dubikovskiy · Vasil Popov · Manuel Raab · Elizaveta Tsemko · maghielv · Frederik gustavsson · Vladimir Belinsky · ნიკიტა ტიუნოვი · Daria Semenova
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები იხვინჯასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. საქართველოში მობუდარიც არის და გადამფრენიც. ჩანაწერები ძირითადად მარტიდან ოქტომბრამდეა, ყველაზე მეტი მარტ-აპრილსა და სექტემბერში, გადაფრენისას. ზამთარს აფრიკასა და სამხრეთ აზიაში ატარებს.
ყველაზე ხშირად კუმისის ტბაზე, გაზაფხულზე. გაზაფხულზე ნადარბაზევისა და ბაზალეთის ტბებზეც ჩანს, ჭოროხის დელტაზე კი გაზაფხულსა და სექტემბერში. მაისიდან ოქტომბრამდე ჯავახეთის ტბებზე, მაგალითად, მადატაფაზეც გვხვდება.
მამალს მურა თავზე თვალიდან კეფისკენ ფართო, თეთრი, მოხრილი წარბი აქვს, რომელიც შორიდანაც ჩანს. დედალი მურაა, სახეზე ღია და მუქი ზოლებით. ფრენისას ორივეს ფრთის წინა ნაწილი მოცისფრო-რუხი აქვს.
სიგრძე 34–41 სმ-ია, გაშლილი ფრთები 63–69 სმ, წონა 290–480 გ. პატარა იხვია და ფართოცხვირა იხვის ახლო ნათესავია.
გაზაფხულსა და ზაფხულში ძირითადად მოლუსკებს, მწერებსა და სხვა წვრილ ცხოველებს. შემოდგომასა და ზამთარში თესლებზე, მათ შორის ბრინჯზე გადადის. საკვებს უფრო ზედაპირიდან აგროვებს.
ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოში საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2016), საქართველოშიც LC-ია და რიცხვი სტაბილურია. სანადირო ფრინველია და მასზე AEWA-ს შეთანხმება ვრცელდება.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.






















