ჩრდილოეთის სკვინჩა
Fringilla montifringilla
დაჩი მჭედლიშვილი · თბილისი საქართველოს ველში
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 14–16 სმ
- კვება
- თესლი და მწერები
- სტატუსი საქართველოში
- ზამთრის სტუმარი
- დაფიქსირებული რეგიონები
- ქვემო ქართლი; კახეთი; თბილისი; შიდა ქართლი
- ჰაბიტატი
- ტყის პირი და მინდორი
- ოჯახი
- Fringillidae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC (2024)
ჩრდილოეთის სკვინჩა, იგივე მთიულა (Fringilla montifringilla), პატარა ბეღურასნაირი ფრინველია, ჩვეულებრივი სკვინჩის ახლო ნათესავი. ბუდობს ჩრდილოეთის ტყეებში, საქართველოში კი ზამთარში ჩამოდის: ოქტომბრიდან აპრილამდე ჩანს, ზაფხულში აქ არ უნახავთ. სიგრძე 14–16 სმ-ია. მკერდი და მხრები ნარინჯისფერი აქვს, მუცელი და გავა თეთრი. ზამთარში ფარად დაფრინავს, ხშირად ჩვეულებრივ სკვინჩებთან ერთად, ტყის პირას, მინდვრებსა და ბაღებში. საქართველოში ზამთარში ქვემო ქართლში, კახეთში, თბილისსა და შიდა ქართლში გვხვდება. ყველაზე ხშირად კუმისის ტბასთან და გარდაბნის მუნიციპალიტეტში ნახულობენ. მსოფლიოში მისი გადაშენების საფრთხე დაბალია, საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში კი არ არის.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ჩრდილოეთის სკვინჩა
სკვინჩის ზომის ფრინველია ნარინჯისფერი მკერდითა და მხრებით, თეთრი მუცლითა და თეთრი გავით. საქართველოში მხოლოდ ზამთარში ჩანს, ხშირად ჩვეულებრივ სკვინჩებთან ერთად.
სიგრძე 14–16 სმ-ია, წონა საშუალოდ დაახლოებით 24,5 გ. მკერდი და მხრები ნარინჯისფერი აქვს, მუცელი თეთრი, გვერდებზე მუქი წინწკლები. ფრენისას ზურგის ბოლოს თეთრი გავა კარგად ჩანს. მამალს ზაფხულში თავი და ზურგი შავი აქვს, ნისკარტიც შავი.
ზამთარში, როცა საქართველოშია, მამალს თავი ნაცრისფერ-ყავისფრად აქვს ჭრელი, ნისკარტი კი ყვითელი. ზამთრის ბოლოს თავი და ზურგი თანდათან უშავდება. დედალს თავი ნაცრისფერი აქვს, ნისკარტი მთელი წელი ყვითელი, ნარინჯისფერი კი უფრო მკრთალი.
ჩვეულებრივ სკვინჩას (Fringilla coelebs) იგივე ზომა და აღნაგობა აქვს, მაგრამ მამალს მკერდი მოვარდისფრო აქვს და არა ნარინჯისფერი, ფრთაზე კი თეთრი ზოლები აქვს. მის გავას თეთრი ფერი არ აქვს, ამიტომ ფრენისას ჩრდილოეთის სკვინჩას სწორედ თეთრი გავით გაარჩევთ. ფარაში ორივე სახეობა ერთად შეიძლება იყოს.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ბუდობს ჩრდილოეთის არყნარ და წიწვოვან ტყეებში, ასევე შერეულ ტყეებში. ზამთარში ფოთლოვან ტყეებში, ტყის პირას, ტყის ზოლებში, ხეხილის ბაღებსა და ნათესების ნაწვერალზე გვხვდება. ზამთარში განსაკუთრებით უყვარს წიფლნარი, სადაც წიფლის თესლს ჭამს. საქართველოში ზამთარში ქვემო ქართლში, კახეთში, თბილისსა და შიდა ქართლში გვხვდება. ქვემო ქართლში ყველაზე ხშირად კუმისის ტბასთან და გარდაბნის მუნიციპალიტეტის სხვა ადგილებში ნახულობენ, ასევე წალკის მუნიციპალიტეტში. კახეთში ბევრჯერ ნახეს ჭანდარში, გურჯაანის მუნიციპალიტეტში, ასევე ლაგოდეხისა და საგარეჯოს მუნიციპალიტეტებში. თბილისში ლისის ტბასთან და ვაკე-საბურთალოში ჩანს, შიდა ქართლში კი გორის მუნიციპალიტეტში. სხვა რეგიონებში მხოლოდ ცალკეული ფრინველები ნახეს: მთაში ბაკურიანში, მესტიისა და ყაზბეგის მუნიციპალიტეტებში, ასევე დუშეთის მუნიციპალიტეტში, აჭარაში, რაჭაში, იმერეთსა და აფხაზეთში.
ჩრდილოეთის სკვინჩის რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ყველა ჩანაწერი ოქტომბრიდან აპრილამდეა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
თესლითა და კენკრით იკვებება, ზაფხულში კი მწერებსა და სხვა უხერხემლოებსაც ჭამს. ზამთარში განსაკუთრებით წიფლის თესლი უყვარს. საკვებს ხშირად მიწაზე, ხის ქვეშ ან მინდორში ეძებს.
გადამფრენი ფრინველია. საქართველოში ოქტომბრიდან აპრილამდე ჩანს, ყველაზე ხშირად ნოემბერში, იანვარსა და თებერვალში. მაისიდან სექტემბრამდე აქ არ უნახავთ. ზამთარში ფარად ცხოვრობს და ხშირად ჩვეულებრივ სკვინჩებს ერევა. ზოგ ქვეყანაში ზამთრის ფარაში ათასობით ფრინველია, ღამის თავშესაფარში კი შეიძლება მილიონობით შეიკრიბოს. ზამთრიდან ზამთრამდე მისი რიცხვი ძალიან იცვლება, იმის მიხედვით, სად არის საკმარისი საკვები. ბუდობს მაისიდან აგვისტოს დასაწყისამდე, ჩრდილოეთის ტყეებში. ბუდე ხის ტოტების განშტოებაში ან ღეროსთან აქვს: დიდი ფაშარი ჯამი ბალახის, ხავსის, მღიერის, ქერქის ზოლების, ბეწვისა და ბუმბულისგან. დებს ჩვეულებრივ 5–7 კვერცხს. კვერცხებზე დედალი ზის, 11–12 დღე. ბარტყები ბუდეს 13–14 დღეში ტოვებენ. წელიწადში ჩვეულებრივ ერთხელ ბუდობს, იშვიათად ორჯერ.
მსოფლიოში ჩრდილოეთის სკვინჩის გადაშენების საფრთხე დაბლად არის შეფასებული (LC, 2024). მისი არეალი და რიცხვი ძალიან დიდია: ზრდასრული ფრინველების რიცხვი დაახლოებით 35–65 მილიონია. რიცხვი ნელა მცირდება, მაგრამ არა იმდენად სწრაფად, რომ საფრთხის ქვეშ მყოფად ჩაითვალოს. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის. განახლებულ, ჯერ დაუმტკიცებელ შეფასებაში (2021) საქართველოშიც საფრთხე დაბლად არის შეფასებული (LC), რიცხვი კი სტაბილურად.
გიორგი ნაცვლიშვილი · Donsky · დაჩი მჭედლიშვილი · Markus Ackermann · არჩილ ქველაშვილი
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ჩრდილოეთის სკვინჩასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ, ზამთარში. ოქტომბრიდან აპრილამდე ჩანს, ყველაზე ხშირად ნოემბერში, იანვარსა და თებერვალში.
ზამთარში ქვემო ქართლში, კახეთში, თბილისსა და შიდა ქართლში. ყველაზე ხშირად კუმისის ტბასთან და გარდაბნის მუნიციპალიტეტში ნახულობენ, ასევე ჭანდარში (გურჯაანის მუნიციპალიტეტი), თბილისში ლისის ტბასთან და გორის მუნიციპალიტეტში. ეძებეთ ჩვეულებრივი სკვინჩების ზამთრის ფარაში.
ჩრდილოეთის სკვინჩას მკერდი და მხრები ნარინჯისფერი აქვს, ფრენისას კი თეთრი გავა ჩანს. ჩვეულებრივ სკვინჩას მკერდი მოვარდისფრო აქვს, ფრთაზე თეთრი ზოლები და თეთრი გავა არ აქვს.
საქართველოში ზაფხულში არ უნახავთ. ბუდობს ჩრდილოეთის არყნარ და წიწვოვან ტყეებში, მაისიდან აგვისტოს დასაწყისამდე.
სიგრძე 14–16 სმ-ია, წონა საშუალოდ დაახლოებით 24,5 გ. ჩვეულებრივი სკვინჩის ზომისაა.
თესლსა და კენკრას, ზაფხულში მწერებსაც. ზამთარში განსაკუთრებით წიფლის თესლი უყვარს.
ჩრდილოეთის სკვინჩა ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოში მისი გადაშენების საფრთხე დაბალია. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის. ფრინველს ნუ დაიჭერთ და გალიაში ნუ დაიტოვებთ.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
