სკვინჩა
Fringilla coelebs
Donsky · ვაკე-საბურთალო, თბილისი საქართველოს ველში
მთავარი მონაცემები
- კვება
- თესლი, კვირტები და უხერხემლოები
- სტატუსი საქართველოში
- მკვიდრი, ბუდობს
- დაფიქსირებული რეგიონები
- საქართველოს ყველა რეგიონი
- ზომა
- დაახლოებით 14,5 სმ
- ჰაბიტატი
- ტყე, ბაღი და პარკი
- ოჯახი
- Fringillidae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC (2018)
სკვინჩა, იგივე ნიბლია (Fringilla coelebs), საქართველოს ერთ-ერთი ყველაზე ჩვეულებრივი ფრინველია. მკვიდრია და აქ ბუდობს, ნახვა კი მთელი წლის განმავლობაში შეიძლება. სიგრძე დაახლოებით 14,5 სმ-ია, წონა 18–25 გ, სახლის ბეღურის ზომისაა. მამალს მკერდი და ლოყები მოწითალო-ვარდისფერი აქვს, თავი და კეფა მოცისფრო-ნაცრისფერი, ზურგი წაბლისფერი. დედალი მონაცრისფრო-ყავისფერია. ორივე სქესს ფრთაზე ორი თეთრი ზოლი აქვს, კუდის გვერდებზე კი თეთრი ბუმბული, რაც ფრენისას კარგად ჩანს. ადამიანისთვის საშიში არ არის. საქართველოს ყველა რეგიონშია ნანახი, ზღვის ნაპირიდან მაღალ მთამდე. ყველაზე მეტი დაკვირვება თბილისიდან, მცხეთა-მთიანეთიდან და კახეთიდანაა. მსოფლიოში მისი გადაშენების საფრთხე დაბალია (LC), საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში კი არ არის.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ სკვინჩა
სახლის ბეღურის ზომის ფრინველია ფრთაზე ორი თეთრი ზოლით და თეთრი კუდის კიდეებით. მამალს მოვარდისფრო მკერდი და მოცისფრო თავი აქვს, დედალი მონაცრისფრო-ყავისფერია. ხშირად მიწაზე იკვებება, ტყეში, ბაღსა და პარკში.
სიგრძე დაახლოებით 14,5 სმ-ია, წონა 18–25 გ, საშუალოდ დაახლოებით 22 გ. დედალი მამალზე ოდნავ პატარაა. ფრთები შავი აქვს, მხარზე დიდი თეთრი ლაქით და ფრთაზე თეთრი ზოლით, ამიტომ ფრთაზე ორი თეთრი ზოლი ჩანს. კუდის განაპირა ბუმბული თეთრია, რაც ფრენისას კარგად ჩანს.
გაზაფხულსა და ზაფხულში მამალს მკერდი აგურისფერ-ვარდისფერი აქვს, თხემი და კეფა მოცისფრო-ნაცრისფერი, ზურგი წაბლისფერი. ზამთარში ფერები უფრო მკრთალია, რადგან ბუმბულს მოყავისფრო კიდეები აქვს. გაზაფხულისთვის ეს კიდეები ცვივა და მამალი ისევ კაშკაშა ხდება. დედალი მთელი წელი მონაცრისფრო-ყავისფერია, ფრთაზე კი იგივე თეთრი ზოლები აქვს.
დედალი შეიძლება სახლის ბეღურის დედალში აგერიოთ, მაგრამ სკვინჩა უფრო წერწეტაა, ზურგზე მუქი ზოლები არ აქვს, ფრთაზე კი მკაფიო თეთრი ზოლები აქვს. ჩრდილოეთის სკვინჩას (Fringilla montifringilla) მკერდი ნარინჯისფერი აქვს და თეთრი გავა, რომელიც სკვინჩას არ აქვს. ხმა მოკლე „ჩინკ-ჩინკ“ არის. მამლის გალობა სწრაფი, დაღმავალი ტრელია, ბოლოს მკვეთრი „გადაფორმებით“.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
სკვინჩა ბარისა და მთის ქვედა სარტყლის ფოთლოვან, შერეულ და წიწვოვან ტყეებში ცხოვრობს. ცოტათი მეტად წიფლნარს, რცხილნარს, მუხნარს, ნაძვნარსა და ფიჭვნარს ირჩევს. ასევე გვხვდება ტყის პირას და ტყის მდელოებზე, ჭალებში, ხეხილის ბაღებში, ქარსაცავ ზოლებში, ქალაქის პარკებსა და ეზოებში, სადაც ხეები ან ბუჩქებია. ზამთარში მინდვრებსა და ნაწვერალზეც იკვებება. საქართველოს ყველა რეგიონშია ნანახი. ბევრი დაკვირვებაა თბილისიდან: საბურთალოდან, ვაკიდან და ლისის ტბიდან. მცხეთა-მთიანეთში ხშირად ჩანს მცხეთის მუნიციპალიტეტში და თბილისის ჩრდილოეთ განაპირას, გლდანის მიდამოებში. ასევე კახეთიდან, ჭანდარიდან, წინანდლიდან და სიღნაღიდან, ქვემო ქართლიდან, კუმისის ტბიდან, და შიდა ქართლიდან, ნადარბაზევის ტბიდან. მთაშიც ჩანს: ბაკურიანში, ბორჯომში, ბახმაროში, უშგულსა და ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში. შავი ზღვის სანაპიროზე აჭარასა და აფხაზეთში, ბათუმთან, ბიჭვინთასა და გაგრასთან გვხვდება.
სკვინჩის რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. სკვინჩა საქართველოს ყველა რეგიონშია დადასტურებული, ჩანაწერები კი წლის ყველა თვეშია. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
საკვები მრავალფეროვანია: პატარა უხერხემლოები და მათი მატლები, თესლი და კვირტები. ბარტყებს უხერხემლოებით კვებავენ. ზამთარში ძირითადად თესლს ჭამს, ხშირად მიწაზე, ხის ქვეშ, მინდორსა და ბაღში. თესლის საკვებურთანაც ხშირად მოდის.
საქართველოში მკვიდრია და აქ ბუდობს. დაკვირვებები მთელი წლისაა, ყველაზე მეტი ნოემბრიდან მარტამდე, ყველაზე ცოტა აგვისტო-სექტემბერში. ჩრდილოეთისა და ჩრდილო-აღმოსავლეთის პოპულაციები სექტემბრის შუა რიცხვებიდან ნოემბრის ბოლომდე სამხრეთისა და სამხრეთ-დასავლეთისკენ მიფრინავენ. გამრავლების სეზონის გარეთ სხვადასხვა ზომის ფარად დაფრინავს, ხშირად სხვა სკვინჩებთან და გრატებთან ერთად, განსაკუთრებით იქ, სადაც საკვები ბევრია. ზამთარში შეიძლება ჩრდილოეთის სკვინჩაც შეერიოს. ბუდობს მარტის შუა რიცხვებიდან ივლისის შუა რიცხვებამდე. გამრავლების დროს მამალი ტერიტორიას იცავს და ბევრს გალობს. ბუდეს დედალი აშენებს: ღრმა, სუფთა ჯამი ბალახის, ფესვების, ხავსის, ქერქის ზოლების, ბეწვისა და ბუმბულისგან, გარედან მღიერით შენიღბული. ბუდე ხის ან ბუჩქის ტოტზე, ღეროსთან ან განშტოებაშია, ზოგჯერ 35 მ სიმაღლეზეც. დებს ჩვეულებრივ 4–5 კვერცხს. კვერცხებზე დედალი ზის, 12–13 დღე. ბარტყები ბუდეს დაახლოებით 13–15 დღეში ტოვებენ, მშობლები მათ მერეც კვებავენ.
მსოფლიოში სკვინჩის გადაშენების საფრთხე დაბლად არის შეფასებული (LC, 2018). მისი არეალი და რიცხვი უზარმაზარია: ზრდასრული ფრინველების რიცხვი, წინასწარი შეფასებით, 500–800 მილიონია, ევროპაში კი 1980–2013 წლებში რიცხვი ზომიერად გაიზარდა. ზოგ ქვეყანაში მას იჭერენ. ბრიტანეთში ბოლო წლებში რიცხვი მკვეთრად შემცირდა, რაც ფრინველთა დაავადებას, ტრიქომონოზს, უკავშირდება. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის. განახლებულ, ჯერ დაუმტკიცებელ შეფასებაში (2021) საქართველოშიც საფრთხე დაბლად არის შეფასებული (LC), რიცხვი კი სტაბილურად.
Donsky · strangeviewer · Denis Koksharov · ნიკიტა ტიუნოვი · Tatiana Chimera
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები სკვინჩასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ, ის საქართველოს ერთ-ერთი ყველაზე ჩვეულებრივი ფრინველია. მკვიდრია, აქ ბუდობს და მთელი წელი ჩანს.
ყველა რეგიონში, ზღვის ნაპირიდან მაღალ მთამდე: ტყეში, ტყის პირას, ბაღებში, ქალაქის პარკებსა და ეზოებში. თბილისში ხშირად ჩანს საბურთალოზე, ვაკეში და ლისის ტბასთან.
სახლის ბეღურის ზომისაა, ფრთაზე ორი თეთრი ზოლი და თეთრი კუდის კიდეები აქვს. მამალს მოვარდისფრო მკერდი, მოცისფრო-ნაცრისფერი თავი და წაბლისფერი ზურგი აქვს, დედალი მონაცრისფრო-ყავისფერია.
ჩრდილოეთის სკვინჩას მკერდი ნარინჯისფერი აქვს და ფრენისას თეთრი გავა უჩანს. სკვინჩას მკერდი მოვარდისფრო აქვს, გავა კი არა თეთრი. ჩრდილოეთის სკვინჩა საქართველოში მხოლოდ ზამთარში ჩამოდის.
სიგრძე დაახლოებით 14,5 სმ-ია, წონა 18–25 გ.
თესლს, კვირტებს, პატარა უხერხემლოებსა და მათ მატლებს. ბარტყებს უხერხემლოებით კვებავს, ზამთარში კი ძირითადად თესლს ჭამს.
სკვინჩა ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოში მისი გადაშენების საფრთხე დაბალია. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის. ფრინველს ნუ დაიჭერთ და გალიაში ნუ დაიტოვებთ.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
