ჩიბუხელა
Lymnocryptes minimus
Svetlana Medvedeva · Karasunsky District
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 18–25 სმ; ფრთები 30–41 სმ; 33–73 გ
- კვება
- მწერები, მიწის ჭიები, მოლუსკები; თესლიც
- სტატუსი საქართველოში
- გადამფრენი და ზამთრის სტუმარი
- დაფიქსირებული რეგიონები
- აჭარა; თბილისი; სამცხე-ჯავახეთი; მცხეთა-მთიანეთი; სამეგრელო-ზემო სვანეთი; გურია; კახეთი
- ჰაბიტატი
- ჭაობები, ტორფნარები, ტენიანი მდელოები
- ოჯახი
- Scolopacidae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC (2016); საქართველოში LC (2021, დაუმტკიცებელი)
ჩიბუხელა (Lymnocryptes minimus) ყველაზე პატარა ჩიბუხაა და თავისი გვარის ერთადერთი სახეობა. ჭაობის ბალახში ისე კარგად არის შენიღბული, რომ მიწაზე ეკვრის და მხოლოდ მაშინ აფრინდება, როცა თითქმის ფეხს დაადგამთ. ბუდობს ჩრდილოეთ ევროპისა და ციმბირის ჭაობებში და ტუნდრაში, ზამთარს კი ევროპაში, აფრიკასა და სამხრეთ აზიაში ატარებს. საქართველოში გადამფრენი და ზამთრის სტუმარია, ყველგან მცირერიცხოვანი. ჩიბუხას ჰგავს, მაგრამ უფრო პატარაა, ნისკარტი მოკლე აქვს და აფრენისას ჩუმად, მოკლე მანძილზე მიფრინავს. თუ ჭაობში ფრინველი სულ ახლოს უხმოდ აფრინდა და მალევე ისევ დაეშვა, დიდი ალბათობით ჩიბუხელა იყო.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ჩიბუხელა
პატარა, მკვრივი წყლისპირა ფრინველია მოკლე ფეხებითა და სწორი ნისკარტით, რომელიც სხვა ჩიბუხებთან შედარებით მოკლეა. ზემოდან ყავისფრად ჭრელია, ზურგზე ორი მოყვითალო ზოლით, ქვემოდან ღია. ყველაზე სანდო ნიშანი თავის ნახატია: შუაში ღია ზოლი არ აქვს.

სიგრძე 18–25 სმ-ია, ფრთების გაშლილი სიგანე 30–41 სმ, წონა 33–73 გ. ნისკარტი დაახლოებით 4 სმ-ია, ჩიბუხასაზე მოკლე. ზურგი შავ-ყავისფერია, მწვანე ლითონისებრი ელფერით და გრძივი მოყვითალო ზოლებით, რომლებიც ფრენისასაც კარგად ჩანს. ფრთები წვეტიანი და ვიწრო აქვს, კუდი სოლისებრი.
თვალზე მუქი ზოლი გასდევს. ჩიბუხასა და Gallinago-ს გვარის სხვა სახეობებს თავის შუაში ღია ზოლი აქვთ, ჩიბუხელას კი არა: მის ნაცვლად თხემის გვერდებზე ორი ღია ზოლი აქვს, წარბისგან მუქი ზოლით გამოყოფილი. მიწაზე მდგომი მთელი სხეულით ზამბარასავით აქანავებს, და ეს მოძრაობა ადვილად დასამახსოვრებელია.
ჩიბუხასგან ქცევითაც გაარჩევთ. ჩიბუხა აფრენისას ზიგზაგით, უცნაურად მიფრინავს. ჩიბუხელა კი ზამთარში ჩუმია, ბოლო წამამდე უძრავად წევს და აფრენის შემდეგ სწრაფად, მოკლე მანძილზე მიფრინავს და ისევ ბალახში ეშვება. ამიტომ ხშირად მხოლოდ მაშინ შეამჩნევთ, როცა უკვე სულ ახლოს ხართ.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ბუდობს ჩრდილოეთ ევროპისა და რუსეთის ჭაობებში, ტორფნარებში, ტუნდრასა და დაბალბალახიან ტენიან მდელოებზე, სკანდინავიიდან აღმოსავლეთ ციმბირამდე. ტაიგის ჭაობებსა და დატბორილ მდელოებზეც ბუდობს. ზამთარს ბრიტანეთში, ევროპის ატლანტიკისა და ხმელთაშუა ზღვის სანაპიროებზე, აფრიკაში, ახლო აღმოსავლეთსა და ინდოეთში ატარებს. საქართველოში გადამფრენი და ზამთრის სტუმარია, ყველგან მცირერიცხოვანი. ჭაობიან ადგილებსა და მდინარეების დაჭაობებულ, ლელქაშიან ნაპირებზე ჩერდება. ყველაზე ხშირად აჭარაში ჩანს, ნაკლებად თბილისში, სამცხე-ჯავახეთში, მცხეთა-მთიანეთში, სამეგრელოში, გურიასა და კახეთში. ჩვეულებრივ ერთი ან ორი ფრინველი ჩანს, იშვიათად ექვსამდე.
ჩანაწერები ჯერ არ გვაქვს
ამ სახეობის დადასტურებული დაკვირვება ატლასში ჯერ არ არის, ამიტომ არ ვიცით, საქართველოს რომელ რეგიონებში გვხვდება.
გაგვიზიარე დაკვირვებანახე ეს სახეობა? ფოტო და ადგილი საკმარისია.
ძირითადად მწერებითა და მიწის ჭიებით იკვებება. ჭამს მწერების მატლებს, მოლუსკებსა და სხვა პატარა უხერხემლოებს, აგრეთვე თესლსა და მცენარეულ საკვებს. საკვებს რბილ ტალახში ეძებს: ნისკარტს ჩაყოფს ან თვალით შენიშნულს ზედაპირიდან კრეფს.
გადამფრენი ფრინველია. ზამთრის ადგილებში ფარულად ცხოვრობს და შენიღბვის წყალობით ძნელად შესამჩნევია. საფრთხისას მიწაზე ეკვრის და უძრავად რჩება, აფრინდება კი მაშინ, როცა ადამიანი ორ მეტრზე ახლოს მივა. ფრენა სწრაფი და მკვეთრია, ღამურასას ჰგავს, და მოკლე ფრენის შემდეგ ისევ ბალახში ეშვება. ზამთარში ჩუმია. გაზაფხულზე მამალი რთულ ფრენას ასრულებს: 50 მეტრის სიმაღლიდან ეშვება და რიტმულ ხმას გამოსცემს, რომელიც ჭენებით მიმავალი ცხენის თქარუნს ჰგავს. ბუდეს კარგად დამალულ ადგილას, მიწაზე აწყობს. ჩვეულებრივ ოთხ დიდ კვერცხს დებს, ზოგჯერ სამს.
მსოფლიოში ჩიბუხელა საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2016). მისი არეალი ძალიან დიდია, რიცხვი სტაბილურია, ფრინველების საერთო რაოდენობა კი მილიონზე მეტად არის შეფასებული. მასზე ვრცელდება აფრიკულ-ევრაზიული გადამფრენი წყლის ფრინველების დაცვის შეთანხმება (AEWA). საქართველოში სპორტული ნადირობის ობიექტადაც არის აღნიშნული. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის. განახლებულ, ჯერ დაუმტკიცებელ შეფასებაში (2021) საქართველოშიც საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC), რიცხვი კი სტაბილურია.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ჩიბუხელასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ, გადამფრენ და ზამთრის სტუმარ ფრინველად, მაგრამ ყველგან მცირერიცხოვანია. ყველაზე ხშირად მარტ–აპრილსა და ოქტომბერ–ნოემბერში ჩანს, ცალკეული ფრინველი დეკემბერსა და იანვარშიც. ყველაზე მეტი დაკვირვება აჭარიდანაა. ფარული ცხოვრების გამო მისი ნახვა ძნელია.
ჩიბუხელა უფრო პატარაა და მოკლე ნისკარტი აქვს. თავის შუაში ღია ზოლი არ აქვს, ზურგზე კი მწვანე ლითონისებრი ელფერი დაკრავს. აფრენისას ჩუმად, მოკლე მანძილზე მიფრინავს, ჩიბუხა კი ზიგზაგით. მიწაზე მთელი სხეულით ზამბარასავით აქანავებს.
ჭაობის ბალახში ჭრელი ბუმბული კარგად შენიღბავს. საფრთხისას მიწაზე ეკვრის და უძრავად რჩება, აფრინდება კი მხოლოდ მაშინ, როცა ორ მეტრზე ახლოს მიხვალთ. აფრენის შემდეგ მალევე ისევ ბალახში ეშვება. ამიტომ ჩიბუხელას უმეტესად შემთხვევით აფრთხობენ.
ძირითადად მწერებს და მიწის ჭიებს. ჭამს მატლებს, მოლუსკებს, თესლსა და მცენარეულ საკვებსაც. საკვებს რბილ ტალახში ეძებს, ნისკარტის ჩაყოფით ან თვალით.
სიგრძე 18–25 სმ-ია, ფრთების გაშლილი სიგანე 30–41 სმ, წონა 33–73 გ. ეს ყველაზე პატარა ჩიბუხაა. ნისკარტი დაახლოებით 4 სმ-ია.
ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოში საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2016), მისი რიცხვი სტაბილურია. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის, განახლებულ, ჯერ დაუმტკიცებელ შეფასებაში (2021) კი აქაც LC კატეგორიაშია. მასზე ვრცელდება AEWA-ს შეთანხმება.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.






















