ჩია არწივი
Hieraaetus pennatus
Jason Oxley · Cape Farms
მთავარი მონაცემები
- კვება
- პატარა ფრინველები, მღრღნელები, ქვეწარმავლები
- სტატუსი საქართველოში
- მობუდარი და გადამფრენი
- დაფიქსირებული რეგიონები
- აჭარა; მცხეთა-მთიანეთი; კახეთი; ქვემო ქართლი; თბილისი; სამცხე-ჯავახეთი; სამეგრელო-ზემო სვანეთი; შიდა ქართლი; აფხაზეთი
- ზომა
- დაახლ. 40 სმ, ფრთები 1,1–1,32 მ
- ჰაბიტატი
- ტყიანი გორაკები ღია ადგილებით, 3000 მ-მდე
- ოჯახი
- Accipitridae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC (2021); საქართველოში LC (2024)
ჩია არწივი (Hieraaetus pennatus) პატარა არწივია: სიგრძე დაახლოებით 40 სმ-ია, გაშლილი ფრთები 1,1–1,32 მ. მამლის წონა 510–770 გ-ია, დედლისა 840–1025 გ. ორი მკაფიოდ განსხვავებული ფორმა აქვს: ღია, რომელსაც მუქი თავი და მფრენი ბუმბული აქვს, და მუქი, საშუალო მურა ფერის. ადამიანისთვის საშიში არ არის. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის მობუდარ და გადამფრენ ფრინველად არის აღნიშნული. ყველაზე მეტი დაკვირვება სექტემბერზე მოდის, შემდეგ აპრილზე, აგვისტოსა და მაისზე. გვხვდება აჭარაში, მცხეთა-მთიანეთში, კახეთში, ქვემო ქართლში, თბილისში, სამცხე-ჯავახეთში, სამეგრელო-ზემო სვანეთში, შიდა ქართლსა და აფხაზეთში. მსოფლიოშიც და საქართველოშიც ის საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC).
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ჩია არწივი
პატარა, კომპაქტური არწივია ბუმბულით დაფარული ფეხებით. ღია ფორმა ქვემოდან ღიაა, მუქი თავითა და მუქი მფრენი ბუმბულით, მუქი ფორმა კი მთლიანად მურაა. ორივე ფორმას ფრთის ძირთან პატარა თეთრი ლაქები აქვს, რომლებიც წინიდან მფრენ ფრინველზე ჩანს.
სიგრძე დაახლოებით 40 სმ-ია, გაშლილი ფრთები 1,1–1,32 მ. მამლის წონა 510–770 გ-ია, დედლისა 840–1025 გ. დედალი მამალზე მძიმეა.
ღია ფორმა ძირითადად ღია, მონაცრისფროა, მუქი თავითა და მფრენი ბუმბულით. მუქი ფორმა საშუალო მურაა, მუქი ნაცრისფერი მფრენი ბუმბულით. ორივე ფორმას ფრთის წინა კიდეზე, სხეულთან, პატარა თეთრი ლაქები აქვს, რომლებსაც თვითმფრინავის დასაფრენ ფარებს ადარებენ. ფორმები მემკვიდრეობით გადაეცემა და ღია ფორმა დომინანტურია. მუქი ფორმა არეალის აღმოსავლეთში, მაგალითად, რუსეთში, ბევრად უფრო ხშირია.
ღია ფორმას ძნელად აერევა სხვა სახეობა. მუქი ფორმა კი ადვილად შეიძლება აგერიოთ სხვა საშუალო ზომის მტაცებლებში, მაგალითად, Buteo buteo-სა და Milvus migrans-ში. ჩია არწივი შედარებით დაბლა დაფრინავს, ამიტომ ადვილად შესამჩნევია.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ტყიანი, ხშირად გორაკიანი მხარის ფრინველია, სადაც ტყის ნაკვეთები ღია ადგილებს ენაცვლება. ასეთ ადგილებში 3000 მ-მდე გვხვდება. ყველაზე ხელსაყრელი მისთვის ტყისა და ღია ადგილების, მაგალითად, მინდვრების მონაცვლეობაა. ბუდობს წიწვოვან და ფოთლოვან ტყეებში, ხშირად ხეზე. გადაფრენისას თითქმის ნებისმიერ ადგილს იყენებს, გარდა ხშირი ტყისა. საქართველოში ყველაზე მეტი ჩანაწერი აჭარაშია, ძირითადად სექტემბრის გადაფრენისას. ბევრი ჩანაწერია მცხეთა-მთიანეთსა და კახეთში, ნაკლები ქვემო ქართლში, თბილისში, სამცხე-ჯავახეთში, სამეგრელო-ზემო სვანეთში, შიდა ქართლსა და აფხაზეთში. ივნის-ივლისშიც ჩანს მცხეთა-მთიანეთში, კახეთში, ქვემო ქართლში, თბილისში, შიდა ქართლსა და სამცხე-ჯავახეთში. გურიასა და იმერეთში მხოლოდ რამდენიმე ჩანაწერია.
ჩია არწივის რუკა აერთიანებს iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს საქართველოში. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. საკმარისი ჩანაწერები ცხრა რეგიონშია: აჭარაში, მცხეთა-მთიანეთში, კახეთში, ქვემო ქართლში, თბილისში, სამცხე-ჯავახეთში, სამეგრელო-ზემო სვანეთში, შიდა ქართლსა და აფხაზეთში.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
ძირითადად პატარა ფრინველებით იკვებება, ასევე იჭერს პატარა ძუძუმწოვრებსა და ქვეწარმავლებს. ნადირობს ჰაერიდან: მიწიდან დაახლოებით 200–300 მ სიმაღლეზე ტრიალებს, შემდეგ ფრთებმოკეცილი და ფეხებგაშვერილი სწრაფად ეშვება ნადირზე.
ძირითადად გადამფრენი ფრინველია. ჩრდილოეთის ფრინველები ბუდობის ადგილებს სექტემბერში ტოვებენ და მარტ-აპრილში ბრუნდებიან. ნოემბრიდან თებერვლამდე საჰარის სამხრეთით აფრიკასა და სამხრეთ აზიაში ატარებენ. გადაფრენისას ნაწილობრივ ფართო ფრონტით მიფრინავს და ზღვასაც კვეთს, მაგრამ ბევრი ფრინველი ვიწრო გასასვლელებში გადის. ჩვეულებრივ, მარტო ან წყვილად ჩანს, გადაფრენისასაც იშვიათად ქმნის ხუთზე მეტი ფრინველის ჯგუფს და სხვა მტაცებლებს ერიდება. საქართველოში დაკვირვებების უმეტესობა აპრილ-ივნისსა და აგვისტო-სექტემბერზე მოდის, ყველაზე მეტი სექტემბერში. ძახილი წრიპინა „კლი-კლი-კლი“ აქვს. მონოგამიურია, გაზაფხულზე წყვილები ჰაერში ფრენის რთულ ილეთებს ასრულებენ. ბუდეს ტოტებისგან ხეზე ან კლდეზე აშენებს და მწვანე ფოთლებით აფენს, ან სხვა დიდი ფრინველის, მაგალითად, ძერას ან რუხი ყანჩის, მიტოვებულ ბუდეს იკავებს. დებს 1–2 კვერცხს. დედალი დაახლოებით 45 დღე კრუხობს, მამალი კი აჭმევს. გამოჩეკის შემდეგ დედალი ბუდეს დარაჯობს, საკვებს მხოლოდ მამალი მოიტანს. ბარტყი 70–75 დღეზე ფრთიანდება.
მსოფლიოში ჩია არწივი საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2021). ზრდასრული ფრინველების რიცხვი 150 000–195 000-ია და სტაბილურია, ევროპასა და ჩრდილოეთ აფრიკაში კი იზრდება. ადგილობრივად მცირდება ტყის განადგურების, შეწუხების, დევნისა და ნადირის შემცირების გამო. საფრთხეებია ბინადრობის ადგილების დაზიანება, პესტიციდები, ქარის ელექტროსადგურები და ელექტროგადამცემი ხაზები: ესპანეთში 1990–2006 წლებში ჩია არწივების სიკვდილის 19,5% მათზე მოდიოდა. სახეობა CITES-ისა და ბონის კონვენციის II დანართებშია. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში საქართველოშიც ის საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC).
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ჩია არწივთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის მობუდარ და გადამფრენ ფრინველად არის აღნიშნული. ყველაზე ხშირად სექტემბერში ჩანს.
აჭარაში, მცხეთა-მთიანეთში, კახეთში, ქვემო ქართლში, თბილისში, სამცხე-ჯავახეთში, სამეგრელო-ზემო სვანეთში, შიდა ქართლსა და აფხაზეთში. ყველაზე მეტი ფრინველი სექტემბერში აჭარაში გადის.
პატარა არწივია ბუმბულიანი ფეხებით. ღია ფორმა ქვემოდან ღიაა, მუქი თავითა და მფრენი ბუმბულით, მუქი ფორმა მურაა. ორივეს ფრთის ძირთან პატარა თეთრი ლაქები აქვს.
სიგრძე დაახლოებით 40 სმ-ია, გაშლილი ფრთები 1,1–1,32 მ. მამლის წონა 510–770 გ-ია, დედლისა 840–1025 გ.
ძირითადად პატარა ფრინველებს, ასევე პატარა ძუძუმწოვრებსა და ქვეწარმავლებს. ნადირს მაღლიდან, ფრთებმოკეცილი ეშვება.
ხეზე ან კლდეზე, ტოტებისგან, და მწვანე ფოთლებით აფენს. ზოგჯერ ძერას ან რუხი ყანჩის მიტოვებულ ბუდეს იკავებს.
ჩია არწივი ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოშიც და საქართველოშიც ის საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC). სახეობა CITES-ის II დანართშია.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
