ობობა სახლში: რა ვქნა?
სახლში ნაპოვნი ობობა ადამიანისთვის თითქმის არასდროს არის საშიში. ჯერ დააკვირდით, რას ხედავთ: გრძელფეხა ობობა ჭერის კუთხეში უვნებელია, პრიალა შავ ობობას მრგვალი მუცლით კი ხელს ნუ ახლებთ.

სახლში ობობა ვნახე — რა ვქნა?
სახლში ნანახი ობობების უმეტესობა ადამიანისთვის საშიში არ არის და მწერებით იკვებება. ობობა ადამიანის კბენას არ ცდილობს, ამიტომ მისი მოკვლა საჭირო არ არის. თუ ხელს გიშლით, ქილითა და ქაღალდით გაიყვანეთ გარეთ ან მტვერსასრუტით აიღეთ ობობაც და ქსელიც.
ერთი გამონაკლისი დაიმახსოვრეთ: პრიალა შავი ობობა თითქმის მრგვალი მუცლით, ხშირად წითელი ლაქებით, შეიძლება ყარაყურთი იყოს. მას ხელით ნუ შეეხებით. თუ ობობამ გიკბინათ და ძლიერი ტკივილი, კუნთების კრუნჩხვა ან ოფლიანობა დაგეწყოთ, დარეკეთ 112-ზე.
რას ნიშნავს ის, რასაც ხედავთ?
ცხრილი სწრაფი ორიენტირია და არა ამოცნობა. ლაქები და ფერი სანდო ნიშანი არ არის: ზოგი ყარაყურთი თითქმის მთლიანად შავია. ამიტომ საეჭვო ობობას ხელით ნუ შეეხებით.
| რას ხედავთ | რა შეიძლება იყოს | რა ვქნათ |
|---|---|---|
| ძალიან გრძელი, თხელი ფეხები, პატარა სხეული და უსწორმასწორო ქსელი ჭერის კუთხეში | სავარაუდოდ, გრძელფეხა ფოლკუსი | უვნებელია: დატოვეთ ან მტვერსასრუტით აიღეთ ქსელიანად |
| პრიალა შავი ობობა თითქმის მრგვალი მუცლით და წითელი ლაქებით ან ზოლით | შეიძლება ყარაყურთი ან ცრუ ყარაყურთი იყოს | ხელით ნუ შეეხებით; მოაშორეთ ქილით ან მტვერსასრუტით |
| დიდი, მუქად მოხატული ობობა იატაკზე დარბის, კახეთში ან ქვემო ქართლში | შეიძლება ტარანტული იყოს | ხელით ნუ აიყვანთ; ქილით გაიყვანეთ გარეთ |
| შემოდგომით კედელზე ან იატაკზე მოხეტიალე ობობა | ხშირად ზრდასრული მამრია, რომელიც მდედრს ეძებს | დატოვეთ ან ქილით გაიყვანეთ |
| დილით კანზე წითელი, მქავანა წერტილები | ხშირად ობობის ნაკბენი სულაც არ არის | შეამოწმეთ ბაღლინჯო და რწყილი; გაუარესებისას მიმართეთ ექიმს |
რომელი ობობა ცხოვრობს სახლში?
სახლებში ყველაზე ცნობილი ობობა გრძელფეხა ფოლკუსია. ფეხები სხეულზე რამდენჯერმე გრძელი აქვს, ამიტომ ეს პატარა ობობა გაცილებით დიდი ჩანს. ფერმკრთალი მოყავისფრო ან მონაცრისფროა და ჭერის კუთხეში, სარდაფში ან სხვა მშვიდ, ბნელ ადგილას უსწორმასწორო ქსელში თავდაყირა ჰკიდია.
თავდაპირველად მღვიმის ობობა იყო, დღეს კი შენობებში ხშირია, მათ შორის სახლებსა და სარდაფებში. საქართველოში სახლებში, სარდაფებში, სადარბაზოებში, საკუჭნაოებსა და ავტოფარეხებში ცხოვრობს. ადამიანისთვის საშიშ ობობად არ ითვლება, ამიტომ თუ კუთხეში ხელს არ გიშლით, შეგიძლიათ დატოვოთ.
რატომ ჩანს შემოდგომით მეტი ობობა?
ლონდონის ბუნების ისტორიის მუზეუმის მიხედვით, სახლში ობობებს ყველაზე ხშირად შემოდგომით ხედავენ. ამ დროს ბევრი სახეობის მამრი ზრდასრული ხდება და მდედრის საძებნელად დაეხეტება. თბილ ამინდში კარი და ფანჯარა დიდხანს ღიაა, ამიტომ მოხეტიალე მამრები სახლში უფრო ხშირად შედიან.
ობობები სიცივეს არ გაურბიან. ვაშინგტონის უნივერსიტეტის ბერკის მუზეუმი ამას მითს უწოდებს: სახლის ობობები შენობაში ცხოვრებას შეგუებული სახეობებია, და სახლში ნანახი ობობების ჩვეულებრივ 5%-ზე ნაკლები ყოფილა ოდესმე გარეთ. ეს მონაცემი ჩრდილოეთ ამერიკის სახლებს ეხება.
ობობა ბზარებითა და ღიობებით შედის, ზოგჯერ კი მცენარეებთან, შეშასა და ყუთებთან ერთად შემოაქვთ. UC IPM წერს, რომ რაც მეტი მწერია შენობაში, მით უფრო სავარაუდოა, რომ იქ ობობებიც დასახლდებიან.
საშიშია სახლის ობობა?
უმეტესობა არა. UC IPM განმარტავს, რომ ობობა ადამიანს საკბენად არ ეძებს, ობობების უმეტესობის ყბები კი ადამიანის საკბენად ძალიან პატარაა. ნაკბენების უმეტესობა ფუტკრის ნესტარზე მძიმე არ არის.
ბერკის მუზეუმის მიხედვით, ობობის ნამდვილი ნაკბენი იშვიათია. ძირითადად მაშინ ხდება, როცა ობობა ტანსაცმელში მოიმწყვდევა ან ადამიანი დაუხედავად ჰყოფს ხელს მის თავშესაფარში. ხელში აყვანილმა ობობამაც შეიძლება უკბინოს, ამიტომ ხელით ნუ დაიჭერთ.
საქართველოში სამედიცინოდ ყველაზე მნიშვნელოვანი ობობა ყარაყურთია. მასზე ვრცლად წაიკითხეთ გზამკვლევში შხამიანი ობობები საქართველოში.
შეიძლება სახლში ყარაყურთი შემოვიდეს?
ყარაყურთი სახლში ცხოვრებას შეგუებული ობობა არ არის. მშრალ, ღია ადგილებში ცხოვრობს: სტეპებში, ნახევრად უდაბნოს ბუჩქნარში, ქვიშიან და ხრეშიან ადგილებში. ქსელს მიწასთან ახლოს, ქვებსა და დაბალ მცენარეებს შორის აბამს. საქართველოში ქვემო ქართლში, მცხეთა-მთიანეთში, თბილისში, კახეთში, სამცხე-ჯავახეთსა და შიდა ქართლში გვხვდება.
UC IPM-ის მიხედვით, მისი ჩრდილოამერიკელი ნათესავი, შავი ქვრივი, სახლების გარშემო ხარახურაში, ავტოფარეხებსა და შეშის გროვებში სახლდება. ამიტომ ასეთი ადგილების დალაგებისას ხელთათმანი ჩაიცვით, განსაკუთრებით აღმოსავლეთ საქართველოს მშრალ რაიონებში.
ყარაყურთი პატარა, პრიალა შავი ობობაა, თითქმის ბურთივით მრგვალი მუცლით. მდედრს ზურგზე ხშირად წითელი ლაქები აქვს, მაგრამ ზოგი თითქმის მთლიანად შავია, ამიტომ მხოლოდ ლაქებს ნუ ენდობით. მისმა ნაკბენმა შეიძლება ძლიერი ტკივილი, კუნთების კრუნჩხვა, ოფლიანობა და გულისრევა გამოიწვიოს. ნაკბენისას დარეკეთ 112-ზე და წაიკითხეთ ობობის ნაკბენის გზამკვლევი.

რით განსხვავდება ცრუ ყარაყურთი?
ცრუ ყარაყურთი პატარა, მუქი ობობაა მომრგვალებული მუცლით. მუცლის წინა ნაწილს ხშირად წითელი ან ყვითელი ზოლი მიუყვება, ამიტომ ყარაყურთს ჰგავს. ყარაყურთი არ არის, მაგრამ მისი ნაკბენიც შეიძლება მტკივნეული იყოს.
ისიც მშრალი ადგილების ობობაა: მშრალ მდელოებზე, ქვიან ფერდობებსა და კლდის ნაპრალებში ცხოვრობს, მოუვლელ ბაღებში კი იშვიათად. საქართველოში დადასტურებულია თბილისში, სიღნაღში, კოდიანსა და ქვედა ჩხუტუნეთში. ახლოდან მათ გარჩევას ნუ შეეცდებით: ორივეს ერთნაირად მოეპყარით და ხელით ნუ შეეხებით.

იატაკზე დიდი ობობა დარბის — რა არის?
აღმოსავლეთ საქართველოს მშრალ რეგიონებში ეს შეიძლება ტარანტული იყოს: დიდი, მუქად მოხატული მგლის ობობა ძლიერი ფეხებით. მრგვალ ქსელს არ აბამს და მიწაზე ან სოროს შესასვლელთან ცხოვრობს. საქართველოში ქვემო ქართლსა და კახეთშია დადასტურებული.
UC IPM-ის მიხედვით, მგლის ობობებისა და ტარანტულების ზრდასრული მამრები მდედრის საძებნელად დაეხეტებიან. ზოგი ობობა სოროს ახალი მშენებლობის გამო ტოვებს, ზოგი კი იმიტომ, რომ წვიმიან სეზონში სორო დაუსველდა. ტარანტულის ნაკბენი ჩვეულებრივ სიცოცხლისთვის საშიში არ არის, მაგრამ შეიძლება ადგილობრივი ტკივილი, სიწითლე და შეშუპება გამოიწვიოს. ხელით ნუ აიყვანთ: ქილითა და ქაღალდით გაიყვანეთ გარეთ.

როგორ გავიყვანოთ ობობა სახლიდან?
ორივე ხერხს UC IPM გირჩევთ. ორივე შემთხვევაში ობობას ხელით არ ეხებით, რაც ყარაყურთის მსგავსი ობობის შემთხვევაშიც მნიშვნელოვანია. მტვერსასრუტის მილში მოხვედრილი ობობა ჩვეულებრივ ვერ გადარჩება.
- ობობას ზემოდან ქილა ან ჭიქა დააფარეთ.
- ქილის ქვეშ ფრთხილად შეაცურეთ სქელი ქაღალდი ან მუყაო.
- ქილა ქაღალდთან ერთად გაიტანეთ და ობობა სახლიდან მოშორებით, ბუნებრივ ადგილას გაუშვით.
- თუ ობობა მაღლაა ან ბევრი ქსელია, მტვერსასრუტით აიღეთ ობობაც და ქსელიც.
როგორ შევამციროთ ობობები სახლში?
ეს რჩევები UC IPM-ისაა. რაც ნაკლები მწერი და თავშესაფარია სახლში, მით ნაკლები ობობა რჩება.
- რეგულარულად გაწმინდეთ მტვერსასრუტით ან ცოცხით ფანჯრები, ოთახის კუთხეები, საკუჭნაო და სარდაფი.
- მოაშორეთ ხარახურა ავტოფარეხს, ფარდულსა და სარდაფს; ყუთები იატაკს და კედელს მოაშორეთ და დახურეთ.
- ამოავსეთ ბზარები და ღრიჭოები ფანჯრებისა და კარების გარშემო.
- ფანჯრებზე ბადეები დააყენეთ: ისინი ობობებსაც აკავებენ და მწერებსაც, რომლებითაც ობობა იკვებება.
- გარე განათება ფანჯრებსა და კარს მოაშორეთ: სინათლე მწერებს იზიდავს, მწერები კი ობობებს.
- სახლის ძირს მოაშორეთ ფოთლები და ნაგავი, მცენარეები კი კედლებს მოაშორეთ.
- ხარახურისა და შეშის დალაგებისას ხელთათმანი ჩაიცვით.
ინსექტიციდი საჭიროა?
როგორც წესი, არა. UC IPM-ის მიხედვით, ინსექტიციდი ობობებს დიდი ხნით ვერ ამცირებს: შესხურება დროებით მოქმედებს, თუ სახლს არ დაალაგებთ და თავშესაფრებს არ მოაშორებთ. ობობის დანახვის გარეშე მისი შესხურებით მოშორება საერთოდ ძნელია.
ობობის მოშორება მტვერსასრუტით ან ქილით ისევე ადვილია და გაცილებით ნაკლებად ტოქსიკური. თუ ხაფანგს იყენებთ, წებოვანი ხაფანგი იქ დადგით, სადაც ბავშვი და შინაური ცხოველი ვერ მისწვდება.
ობობამ მიკბინა თუ სხვა რამემ?
დილით აღმოჩენილი წითელი წერტილი ან წყლული ხშირად ობობის ნაკბენი არ არის. ბერკის მუზეუმის მიხედვით, ასეთი გამონაყარი და წყლულები ჩვეულებრივ კანის სხვა დაავადებებითაა გამოწვეული, მათ შორის MRSA ბაქტერიით. UC IPM წერს, რომ ადამიანები და ექიმებიც ხშირად ობობას აბრალებენ კანის დაზიანებას, თუმცა ობობის მონაწილეობის მტკიცებულება არ აქვთ.
ტკიპი, რწყილი, ბაღლინჯო და კოღო გაცილებით ხშირად კბენენ. თუ გამონაყარი მეორდება, შეამოწმეთ ბაღლინჯო და რწყილი. ნაკბენი სუფთად შეინახეთ და ნუ მოიფხანთ. თუ ტკივილი ძლიერდება, შეშუპება იზრდება, სუნთქვა გიძნელდებათ ან თავს უარესად გრძნობთ, დარეკეთ 112-ზე.
ხშირი კითხვები
თითქმის არასდროს. ბერკის მუზეუმის მიხედვით, ობობას ადამიანის კბენის მიზეზი არ აქვს. თუ ძილში ობობაზე გადაბრუნდებით, კბენის შანსი არ ექნება: ყბები სხეულის ქვეშ აქვს, ამიტომ ზეწარს უკბენს, რომელზეც დგას. დილით აღმოჩენილი წითელი წერტილი ჩვეულებრივ სხვა მიზეზით ჩნდება.
არა. ობობების უმეტესობა მწერებით იკვებება და ადამიანს საფრთხეს არ უქმნის. თუ ხელს გიშლით, ქილით გაიყვანეთ გარეთ ან მტვერსასრუტით აიღეთ. ასე ყარაყურთის მსგავს ობობასაც ხელის შეხების გარეშე მოიშორებთ.
სარდაფი ბნელი და მშვიდია, გრძელფეხა ფოლკუსი კი თავდაპირველად მღვიმის ობობა იყო. დღეს შენობებში ხშირია, მათ შორის სარდაფებში. რაც მეტი მწერია შენობაში, მით მეტი ობობა რჩება, ამიტომ ყველაზე მეტად დასუფთავება და ხარახურის მოშორება შველის.
არა. UC IPM წერს, რომ ძველი, მტვრიანი ქსელი ხშირად აღარ გამოიყენება. ასეთი ქსელი უბრალოდ მტვერსასრუტით ან ცოცხით მოაშორეთ. რეგულარული დასუფთავება ახალ ქსელებსაც ამცირებს.
ჯერ დახედეთ, როგორი ობობაა. ფერმკრთალი, ძალიან გრძელფეხა ობობა კუთხის ქსელში უვნებელი ფოლკუსია და ქსელის მოშორებაც საკმარისია. თუ პრიალა შავია, მრგვალი მუცლით, ბავშვი ოთახიდან გაიყვანეთ და ობობა ქილით ან მტვერსასრუტით მოაშორეთ. თუ ბავშვს უკბინა და ძლიერი ტკივილი, კრუნჩხვა ან ოფლიანობა აქვს, დარეკეთ 112-ზე.
დაკავშირებული გიდები
- ბაღლინჯო სახლში — როგორ ვიპოვოთ და მოვიშოროთ
- რწყილები სახლში — როგორ მოვიქცეთ, როცა შინაური ცხოველიც გვყავს?
- მორიელი სახლში — როგორ მოვიქცეთ და შევამციროთ მისი შემოსვლის შანსი?
- ობობები საქართველოში
დაკავშირებული სახეობები
წყაროები და რას ადასტურებს თითოეული
- UC IPM, University of California — Pest Notes: Spiders (Publication 7442, updated 10/2020)
ობობები ძირითადად სასარგებლოა და უმეტესობა ადამიანს ვერ ავნებს; ობობა ადამიანს საკბენად არ ეძებს, უმეტესობის ყბები ადამიანის საკბენად ძალიან პატარაა, ნაკბენების უმეტესობა ფუტკრის ნესტარზე მძიმე არ არის; ადამიანები და ექიმები ხშირად უმტკიცებულებოდ აბრალებენ ობობას კანის დაზიანებას, ხშირად კი ტკიპი, რწყილი, ბაღლინჯო და კოღო კბენენ; შესვლა ბზარებითა და ღიობებით, მცენარეებით, შეშითა და ყუთებით; მეტი მწერი — მეტი ობობა; მგლის ობობებისა და ტარანტულების მოხეტიალე მამრები, მშენებლობისა და დასველებული სოროს გამო გამოსული მგლის ობობები; ქილითა და ქაღალდით ან მტვერსასრუტით მოშორება, რომელშიც ობობა ჩვეულებრივ ვერ გადარჩება; ძველი, მტვრიანი ქსელი ხშირად აღარ გამოიყენება; დასუფთავება, ხარახურა, ყუთები იატაკის გარეშე, ბზარების ამოვსება, ბადეები, გარე განათება, მცენარეები და ნაგავი საძირკველთან, ხელთათმანი; ინსექტიციდი ხანგრძლივ შედეგს არ იძლევა და დალაგების გარეშე დროებითია; წებოვანი ხაფანგები ბავშვებისა და ცხოველებისთვის მიუწვდომელ ადგილას.
- UC IPM, University of California — Pest Notes: Widow Spiders and Their Relatives (Publication 74149, updated 03/2017)
შავი ქვრივი ხშირად სახლების გარშემო ხარახურაში, ავტოფარეხებში, სამეურნეო შენობებსა და შეშის გროვებში ცხოვრობს; ხარახურისა და შეშის დალაგებისას ხელთათმანი; ქილით დაჭერილი ობობა სახლიდან მოშორებით, ბუნებრივ ადგილას გაუშვით; ქვრივის ნაკბენისას სამედიცინო დახმარება.
- Natural History Museum, London — Invasion of the giant spiders? Not quite
სახლებში ობობებს ყველაზე ხშირად შემოდგომით ხედავენ, როცა ბევრი სახეობის მამრი ზრდასრული ხდება და მდედრის საძებნელად დაეხეტება; თბილ ამინდში კარ-ფანჯარა ღიაა და მეტი მოხეტიალე მამრი შედის; სახლის ობობამ ხელში აყვანისას შეიძლება უკბინოს, ცრუ ქვრივი კი მოიმწყვდევისას ან დაჭყლეტისას კბენს; ნაკბენი სუფთად შეინახეთ და ნუ მოიფხანთ.
- Burke Museum, University of Washington — Myth: Spiders come indoors in the fall
სახლის ობობები შენობაში ცხოვრებას შეგუებული სახეობებია და სიცივეს არ გაურბიან; ზაფხულის ბოლოს და შემოდგომით ძირითადად ზრდასრული მამრები ჩანან, რომლებიც მდედრს ეძებენ; სახლში ნანახი ობობების ჩვეულებრივ 5%-ზე ნაკლები ყოფილა ოდესმე გარეთ (ჩრდილოეთ ამერიკის სახლები).
- Burke Museum, University of Washington — Myth: Spiders bite sleeping persons
ობობას ადამიანის კბენის მიზეზი არ აქვს; ნამდვილი ნაკბენი იშვიათია და ხდება, როცა ობობა ტანსაცმელში მოიმწყვდევა ან ადამიანი დაუხედავად ჰყოფს ხელს მის ადგილას; საწოლში ობობაზე გადაბრუნებისას ის ზეწარს კბენს; დილის გამონაყარი და წყლულები ჩვეულებრივ კანის სხვა დაავადებებია, და MRSA „ობობის ნაკბენის“ ერთ-ერთი მთავარი მიზეზია.
- Nentwig et al. — Spiders of Europe: Pholcus phalangioides
გრძელფეხა ფოლკუსი უსწორმასწორო ქსელში თავდაყირა ჰკიდია, თავდაპირველად მღვიმის სახეობა იყო და დღეს შენობებში ხშირია, მათ შორის სახლებსა და სარდაფებში; საქართველოდან ცნობილია.
- Nentwig et al. — Spiders of Europe: Latrodectus tredecimguttatus
ყარაყურთი მშრალ ჰაბიტატებში, ქვიშიან და ხრეშიან ადგილებსა და დაბალ მცენარეულობაზე ცხოვრობს; ადამიანს შეიძლება უკბინოს.
- Nentwig et al. — Spiders of Europe: Steatoda paykulliana
ცრუ ყარაყურთი მშრალ ან ნახევრად მშრალ ჰაბიტატებში, მშრალ მდელოებსა და კლდის ნაპრალებში ცხოვრობს, მიტოვებულ ბაღებსა და მდელოებში კი იშვიათად.
- Otto 2022 — Caucasian Spiders: Georgia country checklist
გრძელფეხა ფოლკუსი, ყარაყურთი, ცრუ ყარაყურთი და ტარანტული საქართველოში დადასტურებულია; რეგიონები და ადგილები — როგორც მათ პროფილებზეა.










