ყარაყურთი

Latrodectus tredecimguttatus

ხმელთაშუაზღვის შავი ქვრივი. საქართველოში დასტურდება; ნაკბენი სამედიცინოდ მნიშვნელოვანია.

აღმოსავლეთის სტეპი და ქართლიადამიანისთვის რისკიმაღალი რისკი

სწრაფი მიმოხილვა

მთავარი მონაცემები ერთი შეხედვით

კვება

მწერები ქსელში

სტატუსი საქართველოში

მკვიდრი

ზომა

მდედრი 7–15 მმ

ჰაბიტატი

მშრალი სტეპი / დაბალი მცენარე

ოჯახი

Theridiidae

ადამიანის რისკი

მაღალი

ადამიანთან ურთიერთობა: ობობას შხამი აქვს ნადავლის დასამარცხებლად; მასშია ლატროტოქსინები. ნაკბენმა შეიძლება ლატროდექტიზმი გამოიწვიოს — ძლიერი, ხანგრძლივი ტკივილი და ზოგადი სიმპტომები. Nentwig et al. სახეობის დონეზე წერს: შემთხვევების დაახლოებით ორ მესამედში ტკივილი მძიმე და ხანგრძლივია; დაახლოებით ნახევარში პირველ საათში ძლიერდება და ხშირად კიდურებში ან მუცელში ირადირებს; ოფლიანობა ხშირია; გულისრევა, ტემპერატურა, ნეირომუსკულური ნიშნები და წნევის მატება ნაკლებ შემთხვევაშია. ტკივილი ჩვეულებრივ 1–2 დღე გრძელდება, სხვა სიმპტომები 1–4 დღე. ეს არ არის გიურზას ან გველგესლის ნაკბენი და არ არის არგიოპას ნაკბენი. სიკვდილი თანამედროვე ევროპულ მასალაში იშვიათია; ეს არ ნიშნავს, რომ ნაკბენი „მსუბუქია“. ნაკბენისას დარეკეთ 112-ზე. არ აიყვანოთ, ნუ გაჭრით, ნუ წოვთ, ნუ დაწვავთ ნაკბენ ადგილს. ეს საგანმანათლებლო ტექსტია და არა სამედიცინო ოქმი. ალერგიული რეაქცია ნებისმიერ ნაკბენზე შესაძლებელია.

მიმოხილვა

რა არის ყარაყურთი

ყარაყურთი (Latrodectus tredecimguttatus) ობობაა ოჯახიდან Theridiidae — უსწორმასწორო, „აბლაბუდისებრი“ ქსელის მქსოველები, არა ორბისებრი ქსელი. მიღებული სახელია Latrodectus tredecimguttatus (Rossi, 1790); ეს გვარის ტიპური სახეობაა. ქართულად იხმარება ყარაყურთი (თურქული karakurt) და შავი ქვრივი; ინგლისურად Mediterranean black widow ან European black widow. სამხრეთული ამერიკული შავი ქვრივი Latrodectus mactans სხვა სახეობაა და World Spider Catalog მას ჩრდილო ამერიკის მკვიდრად იღებს. ძველ ლიტერატურაში კავკასიური ჩანაწერები ხშირად L. mactans-ის ქვესახეობად იწერებოდა; Otto 2022-ის ციტირებულ ჩანაწერებშიც ჩანს ფორმულა Latrodectus mactans (+tredecimguttatus) საქართველოსთვის. თუ საქართველოში „შავი ქვრივს“ ეძებთ, ეს გვერდი იმ სახეობაზეა, რომელიც აქ დასტურდება. Otto 2022 სახეობას საქართველოში ასახელებს და კავკასიურ ეკორეგიონში „მასობრივად“ აფასებს — ეს ეკორეგიონის დონეა, არა თანაბარი სიმჭიდროვე თორმეტივე რეგიონში. სახეობის დონეზე მდედრის სხეული დაახლოებით 7–15 მმ-ია, მამრისა — დაახლოებით 4–7 მმ. შხამი ნეიროტოქსიკურია; ნაკბენმა შეიძლება ლატროდექტიზმი გამოიწვიოს. IUCN-ს სახეობა არ აქვს შეფასებული. 2014 წლის საქართველოს წითელ ნუსხაში არ არის — იქ ობობასნაირებიდან შეტანილია ტივის ობობა (Dolomedes plantarius).

ბოლო განახლება 3 სექტემბერი 2026

გალერეა

ყარაყურთი ფოტოებში

ყარაყურთი (Latrodectus tredecimguttatus) — ხორვატია — K. Korlević — ფოტო: K. Korlević
ხორვატია · 18 სექტემბერი 2005

ყარაყურთი (Latrodectus tredecimguttatus) — კორტე, კორსიკა — Sphoo — ფოტო: Sphoo
კორტე, კორსიკა · 24 აპრილი 2014

გავრცელება

სად გვხვდება ყარაყურთი საქართველოში

გამოკვეთილი რეგიონები აჩვენებს, სად არის ეს სახეობა დაფიქსირებული.

ამოცნობა

როგორ ამოვიცნოთ ყარაყურთი

პატარა, მბზინავი შავი ობობა გლობუსისებრი მუცლით. მდედრს ზურგზე ხშირად წითელი ლაქები აქვს, ზოგჯერ სრულად შავია. ქსელი უსწორმასწოროა, არა ორბისებრი.

01
მდედრის სხეულის სიგრძე სახეობის დონეზე დაახლოებით 7–15 მმ-ია (Nentwig et al.); მამრისა — დაახლოებით 4–7 მმ. ფეხები არ შედის ამ ციფრში. საქართველოსთვის ცალკე გაზომილი სერია ამ გვერდზე არ არის.
02
მდედრის თავმკერდი (პროსომა) შავი, პრიალაა; ფეხებიც შავია. მუცელი (ოპისტოსომა) გლობუსისებრია. ზურგზე ხშირად სამი გრძივი რიგის წითელი ლაქაა — სახელი tredecimguttatus „ცამეტლაქიანს“ ნიშნავს. ლაქები ზოგჯერ ყვითელი ან ნარინჯისფერია, ზოგჯერ სრულად აკლია და მუცელი შავია. ქვედა მხარეს ეპიგასტრიკული ღარის უკან წითელი ლაქაა; ეს ყოველთვის არ არის ამერიკული L. mactans-ის „ქვიშის საათის“ ნიშანი. მამრი პატარაა; მისი ლაქები Nentwig et al.-ის მიხედვით მოთეთროა.
03
Seropian et al. 2024 ადგილობრივ პოპულაციებზე წერს, რომ ზრდასრულ მდედრებში ცამეტი წითელი ლაქა ხშირად შემცირებულია ან სრულად ქრება და რჩება თხელი თეთრი არშია. ამიტომ საქართველოში სრულად შავი მდედრი ამ სახეობას არ გამორიცხავს.
04
ქსელი უსწორმასწოროა (Theridiidae), ჩვეულებრივ მიწასთან ახლოს. ეს არ არის არგიოპას ორბისებრი ქსელი თეთრი ზიგზაგით. ზრდასრული მდედრი ხშირად თავშესაფარში ზის და არა ქსელის შუაში.
05
საქართველოში იმავე გვარიდან 2024 წელს დადასტურდა Latrodectus pallidus (Seropian et al.; ჩაჩუნა, დედოფლისწყარო, დაახლოებით 648 მ) — მუცელი კრემისფერ-თეთრია, არა შავი. ეს პირველი კავკასიური ჩანაწერია ამ სახეობისთვის. Latrodectus dahli Otto 2022-ში აზერბაიჯანშია, საქართველოში დასახელებული ჩანაწერით არა. ცრუ ყარაყურთი (Steatoda paykulliana) საქართველოშიაც არის; ჩვეულებრივ ყავისფერია, მუცლის წინა ნაწილზე ხშირად წითელი ან ყვითელი ზოლი აქვს და არა მბზინავი შავი გლობუსისებრი მუცელი წითელი ლაქებით. ამ ატლასში ცრუ ყარაყურთის ცალკე პროფილია; L. pallidus-ს ჯერ არა.
06
ამ ატლასში არგიოპას (Argiope bruennichi) და ლობებიანი არგიოპას (Argiope lobata) ცალკე პროფილებია. ისინი ორბისებრი ობობებია, უფრო დიდი და ზოლიანი / ლობებიანი მუცლით — ყარაყურთი არ არის.

ბიოლოგია

ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია

ჰაბიტატი და გავრცელება

ეძებეთ მშრალ, ღია ადგილას: სტეპზე, ნახევრადუდაბნოს ბუჩქნარში, ქვებისა და ნაგვის ქვეშ, დაბალ მცენარეში. Nentwig et al. სახეობის ჰაბიტატად მშრალ ადგილს ასახელებს — დიუნებს, ქვიშიან და კენჭნარ სანაპიროს, დაბალ მცენარეს. ეს სახეობის დონის აღწერაა და არა საქართველოს ცალკე გაზომილი სიმაღლის სარტყელი. ამ ატლასის რუკაზე რეგიონები იღებება მხოლოდ დასახელებული ჩანაწერით. Otto 2022 საქართველოდან ასახელებს თბილისს (მხეიძე 1964 და 1997; ფხაკაძე 2006), გორს (მხეიძე 1964 და 1997; შიდა ქართლი), ასპინძას (მხეიძე 1997; სამცხე–ჯავახეთი), შირაქის ველსა და ელდარის ველს (მხეიძე 1964 და 1997; კახეთი). დასავლეთ საქართველოს, აჭარის, რაჭის, მცხეთა–მთიანეთის, ქვემო ქართლისა და სხვა რეგიონებისთვის ამ გვერდზე დასახელებული ჩანაწერი არ არის — რუკა იქ არ იღებება. „კავკასიაში მასობრივი“ არ ნიშნავს, რომ სახეობა მაღალმთის ყოველ სარტყელშია. ამ გვერდის ფოტოები საქართველოში გადაღებული არ არის.

კვება

ცალკე ქართული კვების კვლევა ამ გვერდზე არ არის. სახეობის დონეზე იჭერს მწერებსა და სხვა ფეხსახსრიანებს უსწორმასწორო ქსელში. ნადავლი აბრეშუმით იხვევა, შემდეგ იკბინება. ეს ზოგადი ტროფიკული ნიშაა და არა გაზომილი ქართული მენიუ. ბაღის „ბიოლოგიურ კონტროლად“ ნუ მიიჩნევთ.

ქცევა

მდედრი ჩვეულებრივ ქსელის თავშესაფარში ზის და არა ორბისებრი ქსელის ცენტრში. ქსელი უსწორმასწოროა, ხშირად მიწასთან ახლოს, ქვასა და ნაგვს შორის ან დაბალ მცენარეში. სახეობა ადამიანს არ ეძებს; ნაკბენი ჩვეულებრივ მაშინ ხდება, როცა ობობას ტანსაცმელი, ფეხსაცმელი ან ხელი შეეხება. Nentwig et al. წერს, რომ ევროპაში ბოლო ათწლეულებში ნაკბენი ძალიან იშვიათია. საქართველოს სრული სეზონური კალენდარი ამ გვერდზე არ არის გაზომილი. კვერცხები აბრეშუმის პარკშია; ამ გვერდის ერთ ფოტოზე ორი პარკი ჩანს — ეს თურქული ეგზემპლარია და არა ქართული ნიმუში. არ აიყვანოთ.

კონსერვაცია

IUCN-ს სახეობა არ აქვს შეფასებული. 2014 წლის დადგენილება №190 ობობასნაირებიდან ტივის ობობას (Dolomedes plantarius, VU) ასახელებს, არა ამ სახეობას. საქართველოს პოპულაციის ტენდენცია ამ გვერდზე არ არის გაზომილი. ველური ობობა არ დაიჭიროთ.

კითხვები

ხშირად დასმული კითხვები

მოკლე პასუხები ყარაყურთი-თან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.

დიახ. Otto 2022 და Nentwig et al. სახეობას საქართველოში ასახელებენ. ეს ქვეყნის დონის დადასტურებაა, არა თანაბარი გავრცელება ყველა რეგიონში.

დასახელებული ჩანაწერებია თბილისი, გორი, ასპინძა, შირაქის ველი და ელდარის ველი. ეძებეთ მშრალ სტეპზე, ქვების ქვეშ და დაბალ მცენარეში. დასავლეთი და მაღალმთა ამ გვერდზე რუკაზე არ იღებება.

პატარა შავი ობობა გლობუსისებრი მუცლით; ზურგზე ხშირად წითელი ლაქებია, ზოგჯერ სრულად შავია. ქსელი უსწორმასწოროა. კრემისფერი მუცელი L. pallidus-ზე მიუთითებს. ყვითელ-შავი ორბისებრი ობობა არგიოპაა, არა ყარაყურთი.

სახეობის დონეზე მდედრი დაახლოებით 7–15 მმ-ია, მამრი დაახლოებით 4–7 მმ. ფეხები ამ ციფრში არ შედის. ქართული სერია ამ გვერდზე არ არის.

დიახ: შხამი სამედიცინოდ მნიშვნელოვანია და ნაკბენმა შეიძლება ძლიერი ტკივილი და ზოგადი სიმპტომები გამოიწვიოს. ნაკბენისას დარეკეთ 112-ზე. არ აიყვანოთ. ეს არ არის გველგესლის ნაკბენი.

არა. L. mactans ჩრდილო ამერიკის სახეობაა. საქართველოში დასტურდება L. tredecimguttatus. ძველ ტექსტებში ორი სახელი ხშირად აირია.

IUCN-ს არ აქვს შეფასებული. 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის.

წყაროები

სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.

დაკავშირებული გიდები