არვიდას მერკელისი · ქობულეთი საქართველოს ველში
ადამიანისთვის რისკი
უვნებელისამედიცინო შხამის რისკი არაა
სამედიცინოდ მნიშვნელოვანი შხამი არ აქვს. მაინც ნუ აიყვანთ — დააკვირდით და დატოვეთ იქ, სადაცაა.
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- სხეული დაახლოებით 6–10 მმ
- სტატუსი საქართველოში
- დადასტურებულია
- ჰაბიტატი
- შენობები / სარდაფები / მღვიმეები
- ოჯახი
- Pholcidae
- ქსელი
- უსწორმასწორო, ფხვიერი
- ადამიანის რისკი
- უვნებელი
გრძელფეხა ფოლკუსი (Pholcus phalangioides) Pholcidae-ს ოჯახის ობობაა. ინგლისურად ცნობილია სახელებით long-bodied cellar spider, cosmopolitan cellar spider და daddy long-legs spider. ბოლო სახელწოდება სხვა ობობასნაირებისთვისაც გამოიყენება, ამიტომ სახეობის ზუსტად დასახელებისთვის სამეცნიერო სახელი უფრო სანდოა. საქართველოში სახეობა დადასტურებულია. მისი მრავალი ქართული ჩანაწერია ცნობილი, მათ შორის თბილისიდან, ქუთაისიდან, ბათუმიდან, ბორჯომ-ხარაგაულიდან, ლაგოდეხიდან, გორიდან, მცხეთიდან და ყაზბეგიდან. ეს არის პატარა, ფერმკრთალი ობობა ძალიან გრძელი და თხელი ფეხებით. ხშირად გვხვდება ჭერის კუთხეებში, სარდაფებში, ავტოფარეხებში, გამოქვაბულებსა და სხვა მშვიდ, შედარებით ბნელ ადგილებში, სადაც ფხვიერ და უსწორმასწორო ქსელს აგებს. სხეულის სიგრძე ჩვეულებრივ დაახლოებით 6–10 მმ-ია, თუმცა გრძელი ფეხების გამო ბევრად დიდი ჩანს. ადამიანისთვის საშიშ სახეობად არ ითვლება. შხამს ნადავლის დასამორჩილებლად იყენებს, მაგრამ მისი ნაკბენი სამედიცინო მნიშვნელობის საფრთხედ არ განიხილება. სახეობა IUCN-ის წითელ ნუსხაში გლობალურად შეფასებული არ არის, საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში კი შეტანილი არ არის.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ გრძელფეხა ფოლკუსი
პატარა, ფერმკრთალი მოყავისფრო ან მონაცრისფრო ობობაა ძალიან გრძელი და თხელი ფეხებით. ფეხები სხეულზე რამდენჯერმე გრძელია, ამიტომ ობობა რეალურ ზომაზე გაცილებით დიდი ჩანს. ხშირად უსწორმასწორო ქსელში ჰკიდია შენობის კუთხეში ან სხვა მშვიდ, ბნელ ადგილას.
სხეულის სიგრძე დაახლოებით 6–10 მმ-ია, თუმცა ძალიან გრძელი ფეხების გამო ობობა გაცილებით დიდი ჩანს. ფეხები თხელი და გრძელია, სხეული კი ვიწრო, ფერმკრთალი მოყავისფრო ან მონაცრისფრო.
ფოლკუსის ქსელი მრგვალი არ არის. ის ფხვიერი და უსწორმასწოროა და ხშირად გვხვდება ჭერის კუთხეებში, სარდაფებში, კიბის უჯრედებში, ავტოფარეხებსა და სხვა მშვიდ ადგილებში.
შეწუხებისას ფოლკუსი ხშირად სწრაფად არხევს სხეულსა და ქსელს. ეს დამახასიათებელი თავდაცვითი ქცევაა და სახლის ბევრ სხვა გრძელფეხა ობობასთან შედარებით მის ამოცნობაშიც გვეხმარება.
გრძელფეხა ფოლკუსი harvestman-ში, ანუ სხვა ტიპის ობობასნაირში, არ უნდა აგვერიოს. harvestman-ის სხეული გარეგნულად ერთიანად ჩანს და ის ქსელს არ ქსოვს. ფოლკუსი კი ნამდვილი ობობაა, სხეულის ორი ძირითადი ნაწილი აქვს და აბრეშუმის ქსელს აგებს.
ჩვეულებრივი ჯვრიანა დიდ, მრგვალ ორბისებრ ქსელს აგებს და მუცლის ზედა მხარეს ხშირად თეთრი ჯვრისებრი ნახატი აქვს. გრძელფეხა ფოლკუსის ქსელი ფხვიერი და უსწორმასწოროა, ხოლო მისი ფეხები ბევრად უფრო გრძელი და თხელია.
რომელ სახეობებს ჰგავს
გრძელფეხა ფოლკუსი ადამიანთან დაკავშირებულ გარემოში ხშირად სახლდება. საქართველოში მისი ნახვა შესაძლებელია სახლებში, სარდაფებში, კიბის უჯრედებში, საწყობებში, ავტოფარეხებში, შენობებისა და ხიდების ქვეშ, ასევე ბუნებრივ და ხელოვნურ მღვიმეებში. ქართული ჩანაწერები ცნობილია თბილისიდან, ქუთაისიდან, ბათუმიდან, ბორჯომ-ხარაგაულიდან, ლაგოდეხიდან, გორიდან, მცხეთიდან, ყაზბეგიდან, სიღნაღიდან, ზესტაფონიდან, ონიდან, ქობულეთიდან, ახალციხიდან, ჭიათურიდან და სხვა ადგილებიდან. ჩანაწერების სიმრავლე ფართო გავრცელებაზე მიუთითებს, თუმცა ეს საქართველოს ყველა მუნიციპალიტეტში სახეობის არსებობას არ ადასტურებს.
გრძელფეხა ფოლკუსი მტაცებელია და ქსელში ან მის სიახლოვეს მოხვედრილ პატარა ფეხსახსრიანებს იჭერს. მისი ნადავლი შეიძლება იყოს მცირე მწერები, სხვა ობობები და სახლის შიგნით მცხოვრები სხვა წვრილი უხერხემლოები. ხშირად დიდხანს რჩება ერთ ადგილზე და ნადავლის მოძრაობას ქსელის ვიბრაციით გრძნობს. სხვა ობობებსაც იჭერს, ამიტომ სახლში მისი არსებობა თავისთავად მავნებლის არსებობის ნიშნად არ უნდა ჩაითვალოს.
ქსელი ფხვიერი, უსწორმასწორო და სამგანზომილებიანია — არა მრგვალი, როგორც ორბისებრი ქსელები. ობობა ხშირად ქსელში თავდაყირა ჰკიდია. შეწუხებისას სწრაფად არხევს სხეულსა და ქსელს, რაც თავდაცვითი ქცევაა და შეიძლება მტაცებელი ან სხვა შემაწუხებელი ცხოველი დააბნიოს. სახეობა ხშირად ბნელ ადგილებში გვხვდება. შენობებში მისი ნახვა წლის სხვადასხვა პერიოდში შეიძლება. მდედრი კვერცხებს აბრეშუმის პარკში ატარებს, ხშირად ყბებთან ახლოს. გამოჩეკვის შემდეგ ახალგაზრდა ობობები იფანტებიან.
სახეობის თანამედროვე სამეცნიერო სახელია Pholcus phalangioides და ის Pholcidae-ს ოჯახს მიეკუთვნება. ძველ წყაროებში შეიძლება სხვა სახელებითაც შეგვხვდეს, თუმცა თანამედროვე გამოყენებაში მიღებულია Pholcus phalangioides. სახეობის ბუნებრივი არეალი დასავლეთ აზიასთან არის დაკავშირებული, თუმცა დღეს ის მსოფლიოს მრავალ ნაწილშია გავრცელებული, მათ შორის ევროპაში, ამერიკაში, აფრიკაში, აზიის სხვა რეგიონებში, ავსტრალიასა და ახალ ზელანდიაში. საქართველოში სახეობა დადასტურებულია საქართველოს ობობების ჩეკლისტითა და მრავალი ადგილობრივი ჩანაწერით. IUCN-ის წითელ ნუსხაში გლობალურად შეფასებული არ არის, საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში კი შეტანილი არ არის.
ზაური ხაჩიძე · არვიდას მერკელისი · სანდრო კილაძე · Vanya Mitin
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები გრძელფეხა ფოლკუსთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. გრძელფეხა ფოლკუსი საქართველოში დადასტურებული სახეობაა. ის შეტანილია საქართველოს ობობების ჩეკლისტში და მრავალი ქართული ჩანაწერი აქვს.
ყველაზე ხშირად გვხვდება შენობებში, სარდაფებში, ჭერის კუთხეებში, ავტოფარეხებსა და სხვა მშვიდ, ბნელ ადგილებში. ქართული ჩანაწერები ცნობილია თბილისიდან, ქუთაისიდან, ბათუმიდან, ბორჯომ-ხარაგაულიდან, ლაგოდეხიდან, გორიდან, მცხეთიდან, ყაზბეგიდან და სხვა ადგილებიდან.
არა. გრძელფეხა ფოლკუსი ადამიანისთვის უვნებელ სახეობად ითვლება. სახლში მისი არსებობა საფრთხეს არ წარმოადგენს, თუმცა ხელში აყვანა საჭირო არ არის.
დიახ, შხამი აქვს, როგორც ობობების უმეტესობას, მაგრამ მას ნადავლის დასამორჩილებლად იყენებს. ადამიანისთვის სამედიცინო თვალსაზრისით მნიშვნელოვან საფრთხედ არ ითვლება.
შეწუხებისას ფოლკუსი ხშირად სწრაფად არხევს სხეულსა და ქსელს. ეს თავდაცვითი ქცევაა, რომელიც მტაცებლის ან სხვა შემაწუხებელი ცხოველის დაბნევას ემსახურება.
არა. harvestman სხვა ტიპის ობობასნაირია — ქსელს არ ქსოვს და მისი სხეული გარეგნულად ერთიანად ჩანს. გრძელფეხა ფოლკუსი ნამდვილი ობობაა, ქსელს აგებს და სხეულის ორი ძირითადი ნაწილი აქვს.
გრძელფეხა ფოლკუსი IUCN-ის წითელ ნუსხაში გლობალურად შეფასებული არ არის, საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში კი შეტანილი არ არის.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
