შავი ტარაკანა
Blatta orientalis
სწრაფი მიმოხილვა
მთავარი მონაცემები ერთი შეხედვით
ჯგუფი
მწერი · ტარაკანი · Blattidae
საქართველო
75 iNaturalist ჩანაწერი და 5 ფოტო; გავრცელება დადასტურებულია 4 რეგიონში
ზრდასრულის ზომა
დაახლოებით 22–27 მმ
ამოცნობა
მუქი სხეული; მამრს მოკლე ფრთები, მდედრს ფრთის ჩანასახები
სად ვეძებოთ
გრილი და ნოტიო სამალავები, ხშირად შენობებთან
სახლში რისკი
ალერგენები და საკვების დაბინძურება
მიმოხილვა
შავი ტარაკანა საქართველოში
შავი ტარაკანა, Blatta orientalis, ტარაკნების რიგის (Blattodea) მწერია Blattidae-ს ოჯახიდან. ზრდასრული დაახლოებით 22–27 მმ სიგრძისაა, მუქი ყავისფრიდან თითქმის შავამდე. მამრს მუცელზე მოკლე ფრთები აქვს, მდედრს — მხოლოდ მოკლე ფრთის ჩანასახები; არც ერთი სქესი არ დაფრინავს. ძველ წყაროებში შეიძლება შეგხვდეთ Periplaneta orientalis; მიღებული სახელია Blatta orientalis. საქართველოში სახეობა ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის ბიომრავალფეროვნების ბაზაშია შეტანილი. რუკაზე ნაჩვენებია საქართველოს iNaturalist-ის 75 საჯარო დაკვირვება და ხუთი კოორდინატიანი ფოტოჩანაწერი Reptiles.ge-ის გალერეიდან. რეგიონული ცხრილის სტატუსით გავრცელება დადასტურებულია თბილისში, კახეთში, აფხაზეთსა და აჭარაში; მცხეთა-მთიანეთში, სამცხე-ჯავახეთსა და რაჭა-ლეჩხუმი- ქვემო სვანეთში ჩანაწერები არის, მაგრამ ცხრილი მათ გავრცელებად არ თვლის. ეს სტატუსი რუკის ჩანაწერების რაოდენობის კრიტერიუმს ასახავს და არა პოპულაციის სისტემურ კვლევას. საქართველოს ეროვნული ბიბლიოთეკის ტერმინთა ლექსიკონი Blatta orientalis-ს „შავი ტარაკანი“-ს სახელით უთითებს.
გამოქვეყნდა:
სად არის შავი ტარაკანა დაფიქსირებული საქართველოში
80 საველე ჩანაწერი · 2018–2026 · 7 რეგიონი
შავი ტარაკანის რუკა აერთიანებს საქართველოს iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებსა და Reptiles.ge-ის გალერეის კოორდინატიან ფოტოებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების ცხრილიდან: გავრცელებად ითვლება მხოლოდ დადასტურებული სტატუსის მქონე რეგიონი; დანარჩენებში სახეობა მხოლოდ დაფიქსირებულად რჩება.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
ჩანაწერები რეგიონების მიხედვით
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ შავი ტარაკანა
ზრდასრული სხეული გაბრტყელებული, პრიალა და მუქი ყავისფერი ან თითქმის შავია; გრძელი ულვაშები აქვს. ფრთების სიგრძე სქესის მიხედვით იცვლება, ამიტომ მარტო ფერით ან ზომით სახეობის დადგენა არ შეიძლება.
სიგრძე დაახლოებით 22–27 მმ-ია. მამრის ფრთები მუცლის ბოლოს არ ფარავს; მდედრს ძალიან მოკლე ფრთის ჩანასახები აქვს. ორივე უფრენია. ფოტოზე ფრთის ფორმა და სხეულის ზედა მხარე უფრო გამოსადეგია, ვიდრე მხოლოდ მუქი შეფერილობა.
ნიმფას ფრთები არ აქვს და ზრდასრული მდედრისგან გარჩევა ზომისა და სხეულის დეტალების გარეშე რთულია. კვერცხები ერთ მუქ კაფსულაშია. დაზიანებული ან ბუნდოვანი ფოტოს საფუძველზე ზუსტი ამოცნობა არ იჩქაროთ.
წითური ტარაკანას (Blattella germanica) ზრდასრული ჩვეულებრივ უფრო პატარა, მოყავისფროა და თავის უკან ორი მუქი გასწვრივი ზოლი აქვს. შავი ტარაკანა უფრო დიდი და ერთგვაროვნად მუქია, თუმცა ერთი ნიშანი საკმარისი არ არის. საწოლის ბაღლინჯო სხვა მწერია: ზრდასრული უფრო პატარა და ოვალურია, ფუნქციური ფრთები არ აქვს და სისხლით იკვებება.
ბიოლოგია
ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია
ჰაბიტატი და გავრცელება
რუკის ჩანაწერები საქართველოში არსებობას ადასტურებს, მაგრამ ადგილობრივი პოპულაციების ჰაბიტატს ან სიმაღლებრივ ზღვარს არ ადგენს. საერთაშორისო კვლევებისა და უნივერსიტეტის საცნობარო მასალის მიხედვით, სახეობა ხშირად იმალება გრილ, ბნელ და ნოტიო ადგილებში: სარდაფში, მილებთან, დრენაჟთან, შენობის საძირკველთან ან გარეთ ნარჩენებისა და ფოთლების ქვეშ. ეს საცნობარო ჰაბიტატებია და არა საქართველოს ყველა დასახელებულ ადგილზე აღწერილი მიკროგარემო.
კვება
შავი ტარაკანა ორგანული ნარჩენებითა და სხვადასხვა საკვებით იკვებება; საერთაშორისო წყაროები მას ნაგავთან, კანალიზაციასთან და ხრწნად მასალასთანაც აკავშირებენ. ეს სახეობის ზოგადი კვების აღწერაა. საქართველოში მისი რაციონის ცალკე კვლევა ამ გვერდის წყაროებში არ არის.
ქცევა
ძირითადად ღამით მოძრაობს. მდედრი კვერცხებს მუქ კაფსულაში — ოოთეკაში — ათავსებს და დაცულ ადგილას ტოვებს. გამოჩეკილი ნიმფები ჯერ უფრთოა და ზრდასრულობამდე რამდენჯერმე იცვლიან კანს. განვითარების ხანგრძლივობა ტემპერატურასა და პირობებზეა დამოკიდებული; საერთაშორისო საცნობარო მასალის სეზონური მონაცემები საქართველოს კალენდრად ვერ გადაიტანება.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები შავი ტარაკანასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. სახეობა შეტანილია საქართველოს ბიომრავალფეროვნების ბაზაში და საქართველოს სხვადასხვა რეგიონიდან არსებობს iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებები და კოორდინატიანი ფოტოები. მათი რეგიონული სტატუსი რუკის ცხრილში ჩანს.
რუკის ცხრილში გავრცელება დადასტურებულია თბილისში, კახეთში, აფხაზეთსა და აჭარაში. მცხეთა-მთიანეთის, სამცხე-ჯავახეთისა და რაჭა-ლეჩხუმი-ქვემო სვანეთის ჩანაწერები მხოლოდ დაფიქსირებულადაა ნაჩვენები და გავრცელებად არ ითვლება. ეს რეგიონული სტატუსი ჩანაწერების ცხრილს ეფუძნება და სრულ არეალს არ ადგენს.
შავი ტარაკანა ჩვეულებრივ უფრო დიდი და ძალიან მუქია; მამრს მოკლე ფრთები, მდედრს მხოლოდ ფრთის ჩანასახები აქვს. წითური ტარაკანა უფრო პატარაა და თავის უკან ორი მუქი ზოლი უჩანს.
დაახლოებით 22–27 მმ სიგრძისაა; ეს სახეობის ზოგადი საზომია.
არა. ზრდასრულ მამრს ფრთები აქვს, მაგრამ ისინი მუცელს მთლიანად არ ფარავს; მდედრის ფრთები ძლიერ შემცირებულია. ორივე სქესი უფრენია.
ძირითადად ღამით მოძრაობს და ხშირად ნოტიო, ბნელ ადგილებში იმალება. საქართველოსთვის სანდო სეზონური კალენდარი ჯერ არ გვაქვს.
შხამიანი არ არის. მთავარი პრობლემა საკვების შესაძლო დაბინძურება და ტარაკნების ალერგენებია, რომლებიც მგრძნობიარე ადამიანებს აწუხებს.
წყაროები
წყაროები
წყაროები
წყაროები
- Cockroach Species File — Blatta orientalis-ის მიღებული სახელი და სინონიმები
- GBIF / Catalogue of Life — Blatta orientalis და Periplaneta orientalis
- EPPO Global Database — Blatta orientalis-ის სხვადასხვა ენის სახელები
- ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტი — საქართველოს ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზა, Blatta orientalis
- საქართველოს ეროვნული ბიბლიოთეკა — სავეტერინარო პარაზიტოლოგიის ტერმინთა ლექსიკონი
- iNaturalist — Blatta orientalis, თბილისი, 30 ივნისი 2021
- iNaturalist — Blatta orientalis, ბათუმი, 16 ივნისი 2022
- iNaturalist — Blatta orientalis, ხორნაბუჯი, 3 აპრილი 2024
- iNaturalist — Blatta orientalis, ლენტეხი, 6 ივლისი 2025
- University of Florida IFAS — Oriental Cockroach, ამოცნობა და ბიოლოგია
- University of California IPM — Cockroaches, შედარება და საცხოვრებელი გარემო
- US EPA — ტარაკნების ალერგენები და ასთმის რისკი
- WHO — Cockroaches, their biology, distribution and control
- Wikimedia Commons — Blatta orientalis-ის მამრისა და მდედრის ფოტო, CDC
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
დაკავშირებული გიდები
