შავი ტარაკანა
Blatta orientalis
elena-u · სიღნაღი საქართველოს ველში
მთავარი მონაცემები
- ჯგუფი
- მწერი · ტარაკანი · Blattidae
- საქართველო
- 75 ჩანაწერი და 5 ფოტო
- ზრდასრულის ზომა
- დაახლოებით 22–27 მმ
- ამოცნობა
- მუქი სხეული; მამრს მოკლე ფრთები, მდედრს ფრთის ჩანასახები
- სად ვეძებოთ
- გრილი და ნოტიო სამალავები, ხშირად შენობებთან
- სახლში რისკი
- ალერგენები და საკვების დაბინძურება
შავ ტარაკანას (Blatta orientalis) ფრთები აქვს, მაგრამ ფრენა ვერც მამრს შეუძლია და ვერც მდედრს. მამრის ფრთები მოკლეა, მდედრს კი მხოლოდ პატარა, განუვითარებელი ფრთები აქვს. ზრდასრული დაახლოებით 22–27 მმ სიგრძისაა, ფერით კი მუქი ყავისფერიდან თითქმის შავამდეა. ტარაკნების რიგს (Blattodea) და Blattidae-ს ოჯახს ეკუთვნის. ძველ წყაროებში შეიძლება Periplaneta orientalis-ის სახელით შეგხვდეთ, დღეს მიღებული სამეცნიერო სახელი კი Blatta orientalis-ია. საქართველოში შავი ტარაკანა აღრიცხულია: საჯაროდ გამოქვეყნებულია 75 დაკვირვება და ხუთი ფოტო გადაღების ადგილის კოორდინატებით. დაფიქსირებულია თბილისში, კახეთში, აფხაზეთსა და აჭარაში. მცხეთა-მთიანეთიდან, სამცხე-ჯავახეთიდან და რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარიდანაც არის ცნობები, მაგრამ ცოტა.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ შავი ტარაკანა
ზრდასრული შავი ტარაკანა ბრტყელი, პრიალა მწერია, მუქი ყავისფერი ან თითქმის შავი, გრძელი ულვაშებით. მამრსა და მდედრს ფრთები სხვადასხვა სიგრძის აქვთ, ამიტომ ამოცნობისას ფრთებსაც დააკვირდით. მხოლოდ ფერით ან ზომით სახეობას ვერ ამოიცნობთ.
ზრდასრული შავი ტარაკანა დაახლოებით 22–27 მმ სიგრძისაა. მამრის ფრთები მუცლის ბოლოს არ ფარავს, მდედრს კი ფრთები ძალიან მოკლე და განუვითარებელი აქვს. ვერც მამრი დაფრინავს და ვერც მდედრი. ფოტოზე მხოლოდ მუქ ფერს ნუ ენდობით: ფრთების ფორმა და სხეულის ზედა მხარე ამოცნობისთვის უფრო გამოსადეგია.
ახალგაზრდა შავ ტარაკანას ფრთები არ აქვს. ზრდასრულ მდედრსაც ფრთები ძალიან მოკლე აქვს, ამიტომ ახალგაზრდასა და მდედრს ერთმანეთისგან ძნელად გაარჩევთ. განსასხვავებლად ზომასა და სხეულის დეტალებს დააკვირდით. მდედრის კვერცხები ერთ მუქ კაფსულაშია. დაზიანებული ან ბუნდოვანი ფოტოთი ზუსტ ამოცნობას ნუ იჩქარებთ.
ზრდასრული წითური ტარაკანა (Blattella germanica) ჩვეულებრივ უფრო პატარა და მოყავისფროა. თავის უკან, მკერდის ზედა ფარზე, ორი მუქი ზოლი აქვს. შავი ტარაკანა კი უფრო დიდია და მთლიანად მუქი. საწოლის ბაღლინჯო სულ სხვა მწერია: ზრდასრული უფრო პატარა და ოვალურია, ფრენისთვის გამოსადეგი ფრთები არ აქვს და სისხლით იკვებება. ორი ტარაკნის გასარჩევად მხოლოდ ერთი ნიშანი არ კმარა, ამიტომ რამდენიმე ნიშანს ერთად დააკვირდით.
ფერი
ზრდასრულ შავ ტარაკანას პრიალა სხეული აქვს, მუქი ყავისფერიდან თითქმის შავამდე. მდედრის კვერცხის კაფსულაც მუქი ფერისაა. ფერი მხოლოდ დამხმარე ნიშანია, ამიტომ სახეობის ამოსაცნობად ფრთებს, ზომასა და სხეულის ფორმასაც დააკვირდით.
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ზოგადი აღწერით, შავი ტარაკანა ხშირად იმალება გრილ, ბნელ და ნესტიან ადგილებში. შენობაში ასეთ ადგილებს სარდაფებში, მილებთან, წყლის სადინრებთან და საძირკველთან პოულობს. შენობის გარეთ კი ნარჩენებსა და ფოთლებს ქვეშ აფარებს თავს.
შავი ტარაკანის რუკა აერთიანებს საქართველოს iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებსა და Reptiles.ge-ის გალერეის კოორდინატიან ფოტოებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების ცხრილიდან: რუკაზე მხოლოდ საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებია გამოყოფილი; დანარჩენებში ჩანაწერები ცოტაა.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
შავი ტარაკანა თითქმის ყველაფერს ჭამს, მაგრამ სახამებლით მდიდარ საკვებს ამჯობინებს. იკვებება სხვადასხვა საკვებითა და ორგანული ნარჩენებით. მას ნაგავთან, კანალიზაციასთან და ლპობად მასალასთანაც აკავშირებენ. ეს სახეობის კვების ზოგადი აღწერაა.
შავი ტარაკანა ძირითადად ღამით მოძრაობს. მდედრი კვერცხებს მუქ კაფსულაში დებს. კაფსულას ჯერ თან დაატარებს, შემდეგ კი თბილ, დაცულ ადგილას, საკვების ახლოს ტოვებს. გამოჩეკილ პატარებს თავიდან ფრთები არ აქვთ. ზრდასრულობამდე კანს რამდენჯერმე იცვლიან. რამდენ ხანს იზრდებიან, ტემპერატურასა და სხვა პირობებზეა დამოკიდებული.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები შავი ტარაკანასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ, შავი ტარაკანა საქართველოში დაფიქსირებულია. ქვეყნის სხვადასხვა რეგიონიდან საჯაროდ გამოქვეყნებულია მასზე დაკვირვებები და ფოტოები. ფოტოებზე მითითებულია, სად არის გადაღებული.
შავი ტარაკანა აღრიცხულია თბილისში, კახეთში, აფხაზეთსა და აჭარაში. მცხეთა-მთიანეთში, სამცხე-ჯავახეთსა და რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეშიც არის ჩანაწერები, მაგრამ ცოტა. ეს მხოლოდ ის ადგილებია, სადაც ის აღრიცხეს, ამიტომ სახეობის სრულ გავრცელებას არ აჩვენებს.
შავი ტარაკანა, როგორც წესი, უფრო დიდი და ძალიან მუქია. მამრს მოკლე ფრთები აქვს, მდედრს კი მხოლოდ ძალიან მოკლე, განუვითარებელი ფრთები. წითური ტარაკანა უფრო პატარა და მოყავისფროა, თავის უკან, მკერდის ზედა ფარზე კი ორი მუქი ზოლი აქვს. ერთი ნიშანი გასარჩევად არ კმარა, ამიტომ რამდენიმე ნიშანს ერთად დააკვირდით.
დაახლოებით 22–27 მმ. ზრდასრული შავი ტარაკანა ჩვეულებრივ ამ სიგრძისაა. მხოლოდ ზომით სახეობას ვერ ამოიცნობთ, ამიტომ ფრთებსა და სხეულის ფორმასაც დააკვირდით.
არა, ვერც მამრი დაფრინავს და ვერც მდედრი. ზრდასრულ მამრს ფრთები აქვს, მაგრამ ისინი მუცელს ბოლომდე არ ფარავს. მდედრს კი ფრთები ძალიან პატარა აქვს.
შავი ტარაკანა ძირითადად ღამით მოძრაობს. ხშირად გრილ, ნესტიან და ბნელ ადგილებში იმალება. შენობებში ასეთ ადგილებს სარდაფებში, მილებთან, წყლის სადინრებთან და საძირკველთან პოულობს. შენობის გარეთ კი შეიძლება ნარჩენებისა და ფოთლების ქვეშ იმალებოდეს.
შავი ტარაკანა შხამიანი არ არის, მაგრამ სრულიად უვნებელიც არ არის. საკვების დაბინძურება შეუძლია. ტარაკნების სხეულის წვრილმა ნაწილებმა და განავალმა კი მგრძნობიარე ადამიანებს შეიძლება ალერგია ან ასთმის ნიშნები გაუმწვავოს.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
