ონავარი
Vespa crabro
pavloviv · გაგრა, აფხაზეთი საქართველოს ველში
მთავარი მონაცემები
- ჯგუფი
- მწერი
- ოჯახი
- Vespidae
- ზომა
- მუშა 25 მმ-მდე, დედალი 35 მმ-მდე
- სტატუსი საქართველოში
- დადასტურებული 5 რეგიონში
- აქტივობა
- დღე და ღამე; გაზაფხული–შემოდგომა
- IUCN
- შეფასებული არ არის (NE)
ონავარი (Vespa crabro) დიდი საზოგადოებრივი კრაზანაა: დედალი 35 მმ-მდე იზრდება, მუშა 25 მმ-მდე. საქართველოში დასავლეთშიც გვხვდება და აღმოსავლეთშიც: აფხაზეთში, აჭარასა და იმერეთში, კახეთსა და მცხეთა-მთიანეთში. თავი და მკერდი მოწითალო-მურა აქვს, მუცლის უკანა ნაწილი კი ყვითელი. ღამითაც დაფრინავს და ზოგჯერ შუქზე მოფრინდება. ბუდეს იცავს და ერთ მწერს რამდენჯერმე შეუძლია დანესტვრა, ამიტომ ბუდეს ნუ მიუახლოვდებით.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ონავარი
ონავარი დიდი კრაზანაა, რომელსაც ფერიც გამოარჩევს: თავი და მკერდი მოწითალო-მურა აქვს, მუცლის წინა ნაწილი მურა, უკანა ნაწილი კი უმეტესად ყვითელი. ეს ორფერი მუცელი და მოწითალო მკერდი ზომასთან ერთად ყველაზე სანდო ნიშნებია. ყველაზე ხშირად სხვა დიდ კრაზანებსა და კრაზანას მიმსგავსებულ ბუზებს ერევა.
მუშა 25 მმ-მდე სიგრძისაა, დედალი კი 35 მმ-მდე იზრდება და მამლებსა და მუშებზე დიდია. ზომით შორიდანაც გამოირჩევა. მხოლოდ ზომით სახეობას მაინც ვერ განსაზღვრავთ.
თავი წითელ-ყვითელია, მკერდი კი მუქი მოწითალო, მურა და ყვითელი ლაქებით. ამ ნიშანს მფრინავ მწერზეც შორიდან დაინახავთ.
მუცლის წინა ნაწილი მურაა, უკანა ნაწილი კი ძირითადად ყვითელი, მუქი ნიშნებით. ეს ორფერი მუცელი ონავარის ერთ-ერთი მთავარი ნიშანია. მის დასანახად მწერს ხელში ნუ აიყვანთ.
საქართველოში, განსაკუთრებით თბილისში, ფოტოებით ცნობილია აღმოსავლური კრაზანაც (Vespa orientalis), რომელიც ონავარზე ღია ფერისაა. Dolichovespula media-ს დედალიც ონავარის მუშას ჰგავს. ნიშნები ერთად შეაფასეთ და ბუდესთან ახლოს ნუ მიხვალთ.
კრაზანას მიმსგავსებული ბუზი Volucella zonaria ადამიანისთვის უწყინარია. ონავარისგან ბევრად დიდი თვალებით, უფრო განიერი სხეულითა და ნესტრის არქონით განსხვავდება. თუ ვერ არჩევთ, მშვიდად მოშორდით: ორივე შემთხვევაში ეს საკმარისია.
ფერი
თავი წითელ-ყვითელია, მკერდი მუქი მოწითალო-მურა, ყვითელი და მურა ლაქებით. მუცლის წინა ნაწილი მურაა, უკანა ნაწილი კი ყვითელი, მუქი ნიშნებით.
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
ონავარი ბუდეს ღრუებში იკეთებს, უპირველესად ფუღუროიან ხეებში. ასევე იყენებს კედლის სიცარიელეებს, სხვენებს, ფარდულებს, ჩიტების სახლებსა და სკებს, ზოგჯერ კი მიწის ქვეშაც იკეთებს. ამიტომ ცხოვრობს იქ, სადაც ძველი ხეები ან შენობებია: ტყეში, ბაღებსა და დასახლებებში. საქართველოში ხუთ რეგიონშია დადასტურებული: დასავლეთში აფხაზეთში, აჭარასა და იმერეთში, აღმოსავლეთში კი კახეთსა და მცხეთა-მთიანეთში. თბილისიდან, შიდა ქართლიდან და სხვა რამდენიმე რეგიონიდან მხოლოდ ერთეული დაკვირვებებია ცნობილი. ნიმუშები აღებულია სათაფლიაში, 290 მ სიმაღლეზე, და აჭარაში, 318 მ-ზე; ეს მხოლოდ შეგროვების ადგილების სიმაღლეა და არა მისი გავრცელების ზღვარი.
ონავარი საქართველოში ხუთ რეგიონშია დადასტურებული: აფხაზეთში, აჭარაში, იმერეთში, კახეთსა და მცხეთა-მთიანეთში. რეგიონები აღებულია საჯარო დაკვირვებების რეგიონული ცხრილიდან; რეგიონი გავრცელებად ითვლება მხოლოდ მაშინ, როცა მას საკმარისი ჩანაწერი აქვს.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- დადასტურებული რეგიონი
ონავარი მტაცებელია: იჭერს სხვა ბზიკებს, თაფლის ფუტკარს, ბუზებს, პეპლებს, ჩრჩილებსა და ობობებს. ნადავლი ბუდეში მიაქვს, ლარვებს კი მხოლოდ ცხოველური საკვებით, უმეტესად მწერებით კვებავს. ზრდასრული თვითონ ხის წვენს, ბუგრების ტკბილ გამონაყოფსა და შემოდგომაზე ჩამოცვენილ ხილს იღებს. წვენის მოსადენად იფნისა და იასამნის ყლორტებს ქერქს რგოლად აცლის.
ონავარის კოლონია მხოლოდ ერთ სეზონს ცოცხლობს. გაზაფხულზე ზამთარგამოვლილი განაყოფიერებული დედალი ბუდეს მარტო იწყებს. ბრიტანეთში დედლები აპრილის დასაწყისიდან ჩნდებიან, პირველი მუშები ივნისის ბოლოს ან ივლისის დასაწყისში, მამლები და ახალი დედლები კი უმეტესად სექტემბერში. იქ კოლონია ჩვეულებრივ ოქტომბერში იღუპება. ზამთარს მხოლოდ განაყოფიერებული დედლები ატარებენ, დაცულ ადგილებში: წაქცეული ხის ქერქის ქვეშ ან შენობის კედლის სიცარიელეში. ჩრდილოეთ ამერიკაში, სადაც ის შეყვანილია, სეზონის პიკზე ბუდეში ჩვეულებრივ 200–400 მუშაა, დიდ ბუდეში კი 1000-მდე. ღამითაც დაფრინავს, მთვარის შუქზეც ეძებს საკვებს და ზოგჯერ სახლის ნათურებს მოფრინდება.
ონავარის საფრთხის სტატუსი გლობალურად შეფასებული არ არის (Not Evaluated). საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ შედის. გერმანიაში კი კანონით განსაკუთრებით დაცული სახეობაა. ჩრდილოეთ ამერიკაში ადამიანმა შეიყვანა: იქ პირველად 1840 წელს, ნიუ-იორკში დაფიქსირდა. ბუნებაში ბევრი მწერის მტაცებელია, ბუზებისა და სხვა ბზიკების ჩათვლით, თუმცა თაფლის ფუტკარსაც იჭერს.
zj_adram · pavloviv · გიორგი ნაცვლიშვილი · არვიდას მერკელისი
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ონავართან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. საქართველოში ხუთ რეგიონშია დადასტურებული: აფხაზეთში, აჭარაში, იმერეთში, კახეთსა და მცხეთა-მთიანეთში. ეს დასავლეთიცაა და აღმოსავლეთიც. მუზეუმის ნიმუშები აღებულია 2019 წელს სათაფლიაში, ქუთაისის მახლობლად, და 2018 წელს აჭარაში. თბილისიდან, შიდა ქართლიდან, სამეგრელო-ზემო სვანეთიდან, რაჭიდან და სამცხე-ჯავახეთიდან მხოლოდ ერთეული დაკვირვებებია: იქ ნახეს, მაგრამ ეს მუდმივ გავრცელებას ჯერ არ ადასტურებს.
უმეტესი ადამიანისთვის ის მტკივნეულია, მაგრამ სიცოცხლისთვის საშიში არ არის: ტკივილი ფუტკრის ნესტარისას ჰგავს, შხამი კი ფუტკრისა და ბზიკის შხამზე ტოქსიკური არ არის. ნესტარი გლუვი აქვს, ამიტომ ერთ მწერს რამდენჯერმე შეუძლია დანესტვრა. ალერგიულ ადამიანს კი შეიძლება მძიმე, სიცოცხლისთვის საშიში რეაქცია განუვითარდეს. ასეთი რეაქციის ნიშნებისას მაშინვე დარეკეთ 112-ზე.
ონავარი დიდია: მუშა 25 მმ-მდე, დედალი 35 მმ-მდე. თავი და მკერდი მოწითალო-მურა აქვს, მუცლის წინა ნაწილი მურა, უკანა კი ყვითელი. ღამითაც დაფრინავს. მსგავსი შეიძლება იყოს აღმოსავლური კრაზანა და Dolichovespula media-ს დედალიც, ამიტომ ნიშნები ერთად შეაფასეთ.
ონავარი ღამითაც აქტიურია და მთვარის შუქზეც ეძებს საკვებს. ამ დროს ზოგჯერ სახლის ნათურებს მოფრინდება. ღამით შემოფრენილ დიდ კრაზანას ხელით ნუ დაიჭერთ.
დიახ. ონავარი თაფლის ფუტკარსაც იჭერს, სხვა ბზიკებთან, ბუზებთან, პეპლებთან და ობობებთან ერთად. ნადავლით ლარვებს კვებავს. ზოგჯერ ბუდეს სკაშიც იკეთებს. ამიტომ მეფუტკრისთვის საყურადღებო მწერია.
უპირველესად ფუღუროიან ხეებში, მაგრამ ასევე კედლის სიცარიელეებში, სხვენებში, ფარდულებში, ჩიტების სახლებსა და სკებში, ზოგჯერ კი მიწის ქვეშაც. კოლონია ერთ სეზონს ცოცხლობს და ზამთარს მხოლოდ განაყოფიერებული დედლები ატარებენ. სახლთან ნაპოვნ ბუდეს ნუ შეეხებით. როგორ მოიქცეთ, კრაზანის ბუდის გზამკვლევში წაიკითხავთ.
საქართველოში არა: 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ შედის. გლობალურად მისი საფრთხის სტატუსი შეფასებული არ არის (Not Evaluated). გერმანიაში კი კანონით განსაკუთრებით დაცული სახეობაა. შეფასების არქონა იმას არ ნიშნავს, რომ სახეობას საფრთხე არ ემუქრება.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
