ჩოქელა
Mantis religiosa
მიმოხილვა
ჩოქელა საქართველოში
ჩოქელა (Mantis religiosa) მწერია და არა ქვეწარმავალი. მიეკუთვნება ფეხსახსრიანებს (Arthropoda), მწერების კლასს (Insecta), Mantodea-ს რიგსა და Mantidae-ს ოჯახს. სახეობა საქართველოში დადასტურებულია ქვეყნის დონეზე. IUCN საქართველო მის ბუნებრივ არეალში ასახელებს, ხოლო ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის ბიომრავალფეროვნების ბაზაშიც საქართველოს სახეობადაა მითითებული. ამ გვერდზე გამოყენებული წყაროები, თუმცა, საკმარის ზუსტ ქართულ ლოკალიტეტებს არ იძლევა იმისთვის, რომ რეგიონული გავრცელების რუკა ვარაუდით შეივსოს. ჩოქელას ადვილად ამოიცნობთ სამკუთხა, მოძრავი თავით, დიდი თვალებით, წაგრძელებული სხეულითა და მტაცებლური წინა ფეხებით, რომლებიც მოსვენებისას თითქოს „ლოცვის“ პოზაში აქვს დაკეცილი. შეფერილობა ცვალებადია — შეიძლება იყოს მწვანე, მოყავისფრო, ჩალისფერი ან ოხროვანი. ზრდასრული მდედრი ჩვეულებრივ უფრო მსხვილი და მძიმეა, მამრი კი — უფრო წვრილი და მოძრავი.
ბოლო განახლება
გალერეა
ჩოქელა ფოტოებში
ფოტო: gogopopo
საქართველოს ველში
ფოტო: გოჩა ნემსაძე
საქართველოს ველში
ფოტო: ზაური ხაჩიძე
ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკი
საქართველოს ველში
ფოტო: გიო მოძმანა
მცხეთა ·
საქართველოს ველში
ფოტო: არმენ სეროფიანი
დიდი დიღომი ·
საქართველოს ველში
ფოტო: woodukdr
ფოტო: ნატალია ბულბულაშვილი
გორი ·
საქართველოს ველში
ფოტო: თოკო სებისკვერაძე
ფოტო: danielcma
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ჩოქელა
დიდი მწერია გრძელი სხეულით, მოძრავი სამკუთხა თავით, დიდი თვალებითა და მტაცებლურად განვითარებული წინა ფეხებით. შეფერილობა შეიძლება იყოს მწვანე, მოყავისფრო ან ჩალისფერი, ამიტომ ამოსაცნობად მხოლოდ ფერს ნუ დაეყრდნობით.
თავი სამკუთხა და ძალიან მოძრავია, თვალები კი დიდი და გვერდებზე გამოკვეთილი. ამის გამო ჩოქელა ხშირად ისე ჩანს, თითქოს ადამიანს ან სხვა ობიექტს „თვალს აყოლებს“.
წინა ფეხები მტაცებლურად არის განვითარებული და ძლიერი ეკლები აქვს. მოსვენებისას ისინი სხეულის წინ დაკეცილია, ხოლო ნადავლის გამოჩენისას ძალიან სწრაფად იშლება და მსხვერპლს იჭერს.
მკერდის წინა ნაწილი წაგრძელებულია, სხეული — გრძელი, ხოლო ზრდასრულ ინდივიდებს განვითარებული ფრთები აქვთ. მდედრები ჩვეულებრივ უფრო მსხვილები და მძიმეები არიან, მამრები კი შედარებით წვრილები.
შეფერილობა სახეობის ამოსაცნობად ერთადერთი სანდო ნიშანი არ არის. ბუნებრივად გვხვდება როგორც მწვანე, ისე მოყავისფრო ფორმები, რომლებიც გარემოში კარგად ინიღბებიან.
ნიმფა გარეგნობით ზრდასრულ ჩოქელას ჰგავს, მაგრამ უფრო პატარაა. ფრთები ჯერ არ აქვს ან მხოლოდ ფრთების ჩანასახები ეტყობა.
ბიოლოგია
ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია
ჰაბიტატი და გავრცელება
ჩოქელას ტიპური გარემოა თბილი, მზიანი და მცენარეულობით მდიდარი ღია ადგილები — მაღალი ბალახი, ბუჩქნარი, მინდვრის კიდეები, მშრალი ბალახოვანი ტერიტორიები და ბაღები. შეიძლება შეგვხვდეს ქალაქის ნახევრადბუნებრივ მწვანე სივრცეებშიც, თუ იქ საკმარისი მცენარეულობა და ნადავლია. საქართველოშიც მისი ნახვა ყველაზე რეალისტურია ასეთ თბილ და მცენარეულ ადგილებში. ამ გვერდზე გამოყენებული წყაროები კონკრეტული რეგიონების საკმარის ჩამონათვალს არ იძლევა, ამიტომ საქართველოს რეგიონული რუკის უფრო ზუსტად შესავსებად დამატებითი დადასტურებული ჩანაწერებია საჭირო.
კვება
ჩოქელა ჩასაფრებული მტაცებელია. ძირითადად სხვა მწერებსა და მცირე ფეხსახსრიანებს იჭერს და მათ მტაცებლურად განვითარებული წინა ფეხებით აკავებს. მსხვილმა ინდივიდმა შედარებით დიდი ნადავლიც შეიძლება დაიჭიროს, თუმცა საქართველოს პოპულაციის კვების ცალკე დეტალური კვლევა ამ გვერდზე წარმოდგენილი არ არის. ბაღში ჩოქელას გამოჩენა არ ნიშნავს, რომ მავნებელი სახეობა გაჩნდა. ის ბუნებრივი მტაცებელია, თუმცა არც „მავნებლების კონტროლის“ გარანტირებულ საშუალებად უნდა წარმოვადგინოთ.
ქცევა
ჩოქელა ხშირად უძრავად ზის ბალახზე ან ბუჩქზე და ნადავლის მოახლოებას ელოდება. მოძრავი თავი და დიდი თვალები გარემოს დაკვირვებაში ეხმარება, ხოლო წინა ფეხები მსხვერპლის დასაჭერად სწრაფად იკეცება. მისი განვითარება სრული მეტამორფოზის გარეშე მიმდინარეობს: კვერცხიდან გამოდის ნიმფა, რომელიც ზრდასრულს ჰგავს, მაგრამ ფრთები ჯერ არ აქვს. სახეობა ზამთარს კვერცხების მასით — ოოთეკით — ატარებს. ზრდასრული ინდივიდები ფართო არეალის ბევრ ნაწილში განსაკუთრებით თბილ სეზონზე ჩანს. საქართველოსთვის ზუსტი სეზონური კალენდარი ამ გვერდზე გამოყენებული წყაროებით ცალკე დადასტურებული არ არის.
კონსერვაცია
გლობალურად Mantis religiosa IUCN-ის მიხედვით Least Concern კატეგორიაშია. ეს არ ნიშნავს, რომ ყველა ადგილობრივი პოპულაცია ერთნაირ მდგომარეობაშია. ღია ჰაბიტატების შეცვლამ, ინტენსიურმა მენეჯმენტმა, პესტიციდების გამოყენებამ და პირდაპირ მოკვლამ ადგილობრივად შეიძლება სახეობაზე ზეწოლა შექმნას. საქართველოსთვის მოსახლეობის რაოდენობრივი ტენდენცია ან რეგიონული დაცვის ცალკე შეფასება ამ გვერდზე გამოყენებული წყაროებით წარმოდგენილი არ არის. ამიტომ შეგვიძლია ვთქვათ, რომ სახეობა საქართველოში დადასტურებულია და გლობალურად ფართოდ არის გავრცელებული, თუმცა ქვეყნის შიგნით მისი ზუსტი სიმჭიდროვე და რეგიონული გავრცელება დამატებით მონაცემებს საჭიროებს.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ჩოქელასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. Mantis religiosa საქართველოში დადასტურებული სახეობაა. IUCN საქართველო მის ბუნებრივ არეალში ასახელებს, ხოლო ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის ბიომრავალფეროვნების ბაზაშიც საქართველოსთვის არის მითითებული.
ამ გვერდზე გამოყენებული წყაროები საქართველოს კონკრეტული რეგიონების საკმარის ჩამონათვალს არ იძლევა. ჩოქელას ნახვა ყველაზე მოსალოდნელია თბილ, მზიან და მცენარეულ ადგილებში — ბაღებში, მაღალი ბალახის მქონე მინდვრებსა და ბუჩქნარებში. საქართველოს ზუსტი რეგიონული რუკისთვის დამატებითი დადასტურებული ჩანაწერებია საჭირო.
დააკვირდით მოძრავ სამკუთხა თავს, დიდ თვალებს, წაგრძელებულ სხეულსა და მტაცებლურ წინა ფეხებს, რომლებიც დაკეცილ მდგომარეობაში „ლოცვის“ პოზას ჰგავს. ფერი შეიძლება იყოს მწვანე, მოყავისფრო ან ჩალისფერი, ამიტომ მხოლოდ შეფერილობას ნუ დაეყრდნობით.
არა. ჩოქელა ადამიანისთვის შხამიანი ან მოწამვლადი არ არის. ხელში აყვანისას შეიძლება უკბინოს ან ეკლიანი წინა ფეხებით ჩაეჭიდოს, თუმცა სამედიცინო თვალსაზრისით მნიშვნელოვან საფრთხედ არ ითვლება.
ძირითადად სხვა მწერებსა და მცირე ფეხსახსრიანებს იჭერს. ჩოქელა ჩასაფრებული მტაცებელია და ნადავლს სწრაფი, ეკლიანი წინა ფეხებით აკავებს.
ზრდასრული ჩოქელები ძირითადად თბილ სეზონზე არიან თვალსაჩინო. ფართო არეალის ბევრ ჩრდილოეთ პოპულაციაში განსაკუთრებით ზაფხულში გვხვდებიან, თუმცა საქართველოსთვის ზუსტი სეზონური კალენდარი ამ გვერდზე გამოყენებული წყაროებით ცალკე დადასტურებული არ არის.
არა. ჩოქელას ხელში აყვანა საჭირო არ არის. უმჯობესია ადგილზე დააკვირდეთ ან ფოტო შეხების გარეშე გადაიღოთ. ველური ცხოველის დაჭერა ამოცნობას იშვიათად აუმჯობესებს და თვითონ ცხოველიც შეიძლება დაზიანდეს.
წყაროები
წყაროები
წყაროები
წყაროები
- GBIF — Mantis religiosa (Linné, 1758)
- IUCN Red List — Battiston 2016, Mantis religiosa
- Georgian Biodiversity Database — Mantis religiosa
- Battiston & Massa 2008 — The Mantids of Caucasus
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
დაკავშირებული გიდები