საყელოიანი ეირენისი

Q: გვხვდება თუ არა საყელოიანი ეირენისი საქართველოში?

დიახ. 2026 წლის ჩამონათვალი სახეობას ბიოლოგიურად დადასტურებულად იღებს სამხრეთ-აღმოსავლეთ საქართველოში. დასახელებული ადგილია დედოფლისწყარო, თარიბანა. მთელ ქვეყანაში არ ეძებოთ.

Q: სად შეიძლება შეხვდე საქართველოში?

მშრალ ქვიან ადგილზე, ხშირად ქვის ქვეშ — სამხრეთ-აღმოსავლეთში. ამ ატლასის რუკაზე კახეთი, თბილისი და ქვემო ქართლია. დასახელებული სამეცნიერო ადგილია თარიბანა; დასახელებული ფოტოა იაღლუჯის გორებიდან. დასავლეთისა და კოლხეთის დასახელებული წერტილი აქ არ არის. გავრცელების ნდობა საშუალოა.

Q: არის თუ არა შხამიანი ან საშიში ადამიანისთვის?

არა. შხამი არ აქვს. საფრთხისას უპირატესად გარბის. პატარა გველსაც შეუძლია უკბინოს — არ აიყვანოთ. ვერტიკალური გუგა გველგესლაზე ან გიურზაზე მიუთითებს.

Q: როგორ ამოვიცნო?

პატარა გამხდარი გველი, მრგვალი გუგა, გლუვი ქერცელი, ზურგი ზეთისხილისფერი ან ღია ყავისფერი, კისერზე მუქი საყელო. წყნარ ეირენისს საყელო ზრდასრულში ხშირად უფრო სუსტი აქვს და აღმოსავლეთ–ცენტრშია მითითებული. გველბრუცა ჭიასავითია. არ აიყვანოთ დასათვლელად.

Q: რამდენად დიდია?

სახეობის დონეზე ზრდასრული ჩვეულებრივ 40 სმ-ზე მოკლეა; გაზომილი მაქსიმუმი დაახლოებით 40 სმ-ია. საქართველოსთვის ცალკე გაზომილი სიგრძე ამ გვერდზე არ არის.

Q: რას ჭამს და კვერცხებს დებს თუ ცოცხლად შობს?

კვერცხისმდებია; სახეობის დონეზე ლიტერატურაში 4–8 კვერცხია, ზაფხულში. კვება ქართულად არ არის ცალკე შესწავლილი; სახეობის დონეზე ძირითადად მწერები, სხვა ქვისქვეშა უხერხემლოები და იშვიათად პატარა ხვლიკი.

Q: როდის არის აქტიური?

საქართველოში საათობრივი კალენდარი ცალკე არ არის გამოქვეყნებული. მოსალოდნელია თბილი სეზონი ქვის ქვეშ მშრალ ადგილებში. ამ ატლასის ფოტოები მაისსა და ივლისშია.

Q: რით განსხვავდება წყნარი ეირენისისგან?

ორივე პატარა უშხამო Eirenis-ია. საყელოიანს საყელო უფრო მკაფიო აქვს და ჩვეულებრივ უფრო მოკლეა; ჩამონათვალი მას სამხრეთ-აღმოსავლეთში ასახელებს, წყნარს — აღმოსავლეთსა და ცენტრში. შუა ტანზე ქერცლის რიგები ხშირად 15 წინააღმდეგ 17–18, მაგრამ ეს ხელში ასათვლელი ნიშანი არ არის.

Eirenis collaris

სამხრეთ-აღმოსავლეთი საქართველოადამიანისთვის რისკიუვნებელი

სწრაფი მიმოხილვა

მთავარი მონაცემები ერთი შეხედვით

ჰაბიტატი

ქვიანი მშრალი / სამხ.-აღმ.

სიგრძე

ჩვეულებრივ <40 სმ

შხამი

არა — უვნებელი

კონსერვაცია

ნაკლ. საფრთხე (LC)

ოჯახი

Colubridae

მიმოხილვა

საყელოიანი ეირენისი საქართველოში

საყელოიანი ეირენისი (Eirenis collaris) პატარა უშხამო გველია სამხრეთ-აღმოსავლეთ საქართველოში. ანკარასებრთა ოჯახისაა (Colubridae). 2026 წლის ქართული ჩამონათვალი მას ბიოლოგიურად დადასტურებულ სახეობად იღებს; ქვესახეობა აქ ნომინოტიპურია — E. c. collaris. დასახელებული ნიმუში დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტიდანაა, თარიბანიდან. ზრდასრული სიგრძე სახეობის დონეზე ჩვეულებრივ 40 სმ-ზე მოკლეა; გაზომილი მაქსიმუმი დაახლოებით 40 სმ-ია. ადამიანისთვის უვნებელია — შხამი არ აქვს. IUCN-ის მიხედვით ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა (Least Concern). ხშირად ერევა წყნარ ეირენისს (Eirenis modestus), რომელიც ჩამონათვალში აღმოსავლეთსა და ცენტრალურ საქართველოს უკავშირდება. მთელ ქვეყანაში არ ეძებოთ.

ბოლო განახლება 15 სექტემბერი 2026

გალერეა

საყელოიანი ეირენისი ფოტოებში

საყელოიანი ეირენისი (Eirenis collaris) — სამხრეთ-აღმოსავლეთი საქართველო — ნიკა მელიქიშვილი — ფოტო: ნიკა მელიქიშვილი
15 ივლისი 2019

საყელოიანი ეირენისი (Eirenis collaris) — სამხრეთ-აღმოსავლეთი საქართველო

გავრცელება

სად გვხვდება საყელოიანი ეირენისი საქართველოში

გამოკვეთილი რეგიონები აჩვენებს, სად არის ეს სახეობა დაფიქსირებული.

ამოცნობა

როგორ ამოვიცნოთ საყელოიანი ეირენისი

პატარა, გამხდარი უშხამო გველია მრგვალი გუგით და მუქი საყელოთი კისერზე. ზურგი ზეთისხილისფერი ან ღია ყავისფერია. არ არის გველგესლა და არ არის ჭიასავითი გველბრუცა.

სხეული გამხდარი და მოკლეა — ჯუჯა გველის იერით და არა დიდი მცურავის. თავი კისრისგან სუსტად გამოიყოფა, დინგი მომრგვალებულია. გუგა მრგვალია. ზურგის ქერცელი გლუვია. სახეობის დონეზე შუა ტანზე ხშირად 15 რიგია (ზოგჯერ 15–17). წყნარ ეირენისს შუა ტანზე ხშირად 17–18 რიგი აქვს. ქერცლის დასათვლელად გველი არ აიყვანოთ. ზრდასრული სიგრძე ჩვეულებრივ 40 სმ-ზე მოკლეა; გაზომილი მაქსიმუმი დაახლოებით 40 სმ.
ზურგი ზეთისხილისფერი ან ღია ყავისფერია; თითოეულ ქერცელს ხშირად ღია შუა და მუქი კიდე აქვს. კისერზე მუქი საყელოა, რომელიც ქვემოთ ვიწროვდება — აქედან ქართული სახელი. თავზე ზოგჯერ სუსტი განივი ზოლი და ორი თავის ზურგის ლაქაა. მუცელი მოყვითალო-თეთრია. თურქულ ქვესახეობა E. c. macrospilotus-ს ზურგზე მუქი ლაქების რიგი აქვს; საქართველოში ჩამონათვალი ნომინოტიპურ E. c. collaris-ს ასახელებს.
წყნარი ეირენისი (Eirenis modestus) მსგავსი იერისაა, მაგრამ უფრო დიდია (ჩვეულებრივ 70 სმ-ზე მოკლე) და საყელო ზრდასრულში ხშირად ფერმკრთალდება; ჩამონათვალი მას აღმოსავლეთსა და ცენტრში ასახელებს, ამ სახეობას — სამხრეთ-აღმოსავლეთში (დასახელებული ადგილი — დედოფლისწყარო, თარიბანა). სპილენძა (Coronella austriaca) უფრო მასიურია, ზურგზე წვრილი ლაქების ორი რიგი აქვს და უფრო ტყის პირსა და ნოტიო ადგილს უკავშირდება. გველბრუცა (Xerotyphlops vermicularis) ჭიასავითია, თვალები შემცირებულია. კატისთვალა გველს (Telescopus fallax) გუგა ვერტიკალურია.
შხამი არ აქვს. გუგა მრგვალია — ვერტიკალური ნაპრალი გველგესლაზე ან გიურზაზე მიუთითებს. თუ შეხვდებით, დაიცავით მანძილი. არ აიყვანოთ: პატარა უშხამო გველიც ადვილად ზიანდება, ხოლო უცნობი გველი შეიძლება შხამიანი იყოს.
2026 წლის ჩამონათვალი მას ბიოლოგიურად დადასტურებულ სახეობად იღებს; ქვესახეობა აქ ნომინოტიპურია — E. c. collaris. დასახელებული ნიმუში დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტიდანაა, თარიბანიდან. სამხრეთ-აღმოსავლეთ საქართველოშია. მთელ ქვეყანაში არ ეძებოთ. ხშირად ერევა წყნარ ეირენისს (Eirenis modestus), რომელიც ჩამონათვალში აღმოსავლეთსა და ცენტრალურ საქართველოს უკავშირდება.

მსგავსი სახეობები

რომელ სახეობებს ჰგავს

Eirenis modestus

წყნარი ეირენისი

აღმოსავლეთი და ცენტრალური საქართველო

Coronella austriaca

სპილენძა

საქართველო — ფართოდ გავრცელებული

Xerotyphlops vermicularis

გველბრუცა

საქართველო

ქვიზი

შემდეგ: რომელი გველია?

საყელოიანი ეირენისი საქართველოს გველების ქვიზში შედის. ათი საველე ფოტო, ოთხი სახელი — თვალის ვარჯიში, არა საველე ამოცნობა.

ქვიზის დაწყება

ბიოლოგია

ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია

ჰაბიტატი და გავრცელება

2026 წლის ჩამონათვალი საქართველოში სამხრეთ-აღმოსავლეთს ასახელებს; ფიგურაზე ნიმუში დედოფლისწყაროდანაა, თარიბანიდან. ამ ატლასის რუკაზე აღნიშნულია კახეთი, თბილისი და ქვემო ქართლი — ეს ჩამონათვალის ფორმულირებას, თარიბანის ნიმუშსა და საიტის ფოტოებს (იაღლუჯის გორები) ეყრდნობა და არა მუნიციპალიტეტების სრულ ჩამონათვალს. გავრცელების ნდობა საშუალოა. დასავლეთისა და კოლხეთის დასახელებული წერტილი აქ არ არის. სახეობის დონეზე ცხოვრობს მშრალ ქვიან ან ნახევრად უდაბნო ადგილზე, რბილ ქვიან-ქვიშიან ნიადაგზე და მუხნარის ბალახოვან ფერდობზე; ხშირად ქვის, მიწის გორგლის ან ნაპრალის ქვეშაა და ზოგჯერ გველბრუცასთან ერთად გვხვდება. საქართველოსთვის ზღვის დონის დიაპაზონი ცალკე არ არის გამოქვეყნებული. თარიბანა და იაღლუჯი დაბლობსა და მთისწინეთს უკავშირდება. სახეობის დონეზე ლიტერატურაში მითითებულია დაახლოებით 1700 მ-მდე — ეს ქართულ სიმაღლედ არ უნდა ჩაითვალოს. მთელი არეალი მოიცავს აღმოსავლეთ თურქეთს, სამხრეთ კავკასიას, დაღესტანს, ერაყსა და დასავლეთ ირანს; ტიპის მასალა კასპიისპირა ბეშბარმაყიდანაა (აზერბაიჯანი) და არა საქართველოდან.

კვება

ცალკე ქართული კვების კვლევა ამ სახეობაზე არ არის. სახეობის დონეზე ლიტერატურაში დასახელებულია მორიელები, სკოლოპენდრები, ჭიები, ხოჭოები და სხვა მწერები, აგრეთვე ობობები და პატარა ხვლიკები. იკვებება ძირითადად ქვის ქვეშ მცხოვრები უხერხემლოებით. შხამი არ აქვს — მსხვერპლს პირით იჭერს.

ქცევა

მალულია. დღის სიცხეში ხშირად ქვის ან მიწის ქვეშ რჩება. საქართველოში საათობრივი და სეზონური კალენდარი ცალკე არ არის გამოქვეყნებული; ამ ატლასის დასახელებული ფოტოები მაისსა და ივლისშია გადაღებული. სახეობის დონეზე კვერცხისმდებია: ლიტერატურაში 4–8 კვერცხია, ზაფხულში; ნაშიერი აგვისტო–სექტემბერში იჩეკება, სიგრძით დაახლოებით 10–13 სმ. შეწყვილების სეზონი და ქართული კლაჩის ზომა აქ არ არის გაზომილი. ზამთრის თავშესაფარი საქართველოში ცალკე არ არის აღწერილი; სახეობის დონეზე აღნიშნულია ჯგუფური გამოზამთრება მიწის ქვეშ. საფრთხისას უპირატესად გარბის. არ აიყვანოთ — შხამი არ აქვს, მაგრამ პატარა გველსაც შეუძლია უკბინოს. იმავე მშრალ სამხრეთ-აღმოსავლეთში შეიძლება შეხვდეთ წყნარ ეირენისს, სპილენძას, გველბრუცას და, იშვიათად, კატისთვალა გველს — გუგა, ზომა და კისრის ნახატი განასხვავებს.

კონსერვაცია

IUCN Red List-ის შეფასებით ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა (Least Concern) — არეალი ფართოა და კონკრეტული გლობალური საფრთხე არ არის გამოყოფილი. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის; იქ გველებიდან შეტანილია დინიკის და კავკასიური გველგესლა. 2026 წლის ჩამონათვალში ბიოლოგიურად დადასტურებულია; გავრცელების სიზუსტე საშუალოდაა შეფასებული. ქართული სურათი ჯერ ვიწროა: დასახელებული ადგილი თარიბანაა, ხოლო სამხრეთ-აღმოსავლეთი არეალი ჩამონათვალის განზოგადებაა და არა სრული რუკა. ადგილობრივ საფრთხეა ჰაბიტატის გარდაქმნა და შხამიან გველთან აღრევის გამო მოკვლა. არ აიყვანოთ.

კითხვები

ხშირად დასმული კითხვები

მოკლე პასუხები საყელოიანი ეირენისთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.