ზღვის ღორი
Phocoena phocoena
likebirds214 · Quartermaster Harbor
მთავარი მონაცემები
- კვება
- პატარა გუნდური თევზი, ქაფშია, შპროტი
- სტატუსი საქართველოში
- მუდმივი, ზამთარში მრავლად
- ზომა
- 1,4–1,9 მ, 76 კგ-მდე
- ჰაბიტატი
- სანაპირო ზღვა, მდინარეების შესართავები
- ოჯახი
- Phocoenidae
- კონსერვაცია
- საქართველოში EN (2021); შავ ზღვაში EN (2008)
ზღვის ღორი (Phocoena phocoena) პატარა, ჩასკვნილი ვეშაპისნაირია, თითქმის შეუმჩნეველი ნისკარტითა და დაბალი, სამკუთხა ზურგის ფარფლით. სიგრძე 1,4–1,9 მ-ია. შავ ზღვაში ცალკე, თითქმის იზოლირებული ქვესახეობა ცხოვრობს, P. p. relicta, რომლის წინაპრები აქ 5000–8000 წლის წინ მოხვდნენ. ანაკლიიდან სარფამდე სანაპირო წყლები მისთვის მნიშვნელოვანი გამოსაზამთრებელია: 2014 წლის ზამთარში აქ დაახლოებით 18 000 ზღვის ღორი აღრიცხეს. მთავარ საფრთხეს თევზსაჭერი ბადეები ქმნის, რომლებშიც შავ ზღვაში ყოველწლიურად ათასობით იღუპება. თუ ზღვაში პატარა სამკუთხა ფარფლი გამოჩნდა და ცხოველი წყლიდან არ ხტება, დიდი ალბათობით ზღვის ღორს ხედავთ.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ზღვის ღორი
პატარა, ჩასკვნილი ვეშაპისნაირია, ნისკარტი თითქმის არ ეტყობა. ზურგი მუქი ნაცრისფერია, მუცელი თეთრი, ზურგის ფარფლი დაბალი და სამკუთხა. დელფინებისგან ნისკარტის უქონლობით, სამკუთხა ფარფლითა და მცირე ზომით გაარჩევთ.
ზრდასრული 1,4–1,9 მ სიგრძისაა. მდედრი მამალზე მძიმეა: მდედრის წონა 76 კგ-მდე აღწევს, მამლისა დაახლოებით 61 კგ-მდე. სხეული ყველაზე სქელი ზურგის ფარფლის წინაა. შავი ზღვის ცხოველებს ატლანტიკისაზე პატარა სხეული და თავის ქალა აქვთ.
ზურგი, ფარფლები და კუდი მუქი ნაცრისფერია, გვერდები უფრო ღია, წვრილი ლაქებით. მუცელი გაცილებით თეთრია, ყელზე კი ხშირად ნაცრისფერი ზოლები გასდევს. ნისკარტი თითქმის არ ეტყობა, ამიტომ თავი დელფინისაზე მოკლე ჩანს.
თეთრგვერდა დელფინი 1,9–2,5 მ-ია, გრძელი ნისკარტითა და გვერდებზე ქვიშის საათის ფორმის ღია ლაქით, და ხშირად ხტება წყლიდან. აფალინა 2–4 მ-ია, ერთფეროვნად ნაცრისფერი, მაღალი, კაუჭისებრი ფარფლით. ზღვის ღორი ორივეზე პატარაა და წყლიდან იშვიათად ხტება. ზღვაში ჯერ ფარფლს დააკვირდით: დაბალი სამკუთხედი ზღვის ღორს ეკუთვნის.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ზღვის ღორი სანაპიროს ცხოველია: ზომიერ და ცივ ზღვებში ნაპირთან, ყურეებსა და მდინარეების შესართავებთან ცხოვრობს. გავრცელებულია ჩრდილოეთ ატლანტიკაში, ჩრდილოეთ წყნარ ოკეანეში და შავ ზღვაში. შავი ზღვის ქვესახეობა P. p. relicta შავ და აზოვის ზღვებში ბინადრობს, მარმარილოს ზღვაშიც შედის და ატლანტიკის ზღვის ღორებისგან ათასობით წელია მოწყვეტილია. საქართველოში სანაპირო წყლებში, ანაკლიის კონცხიდან სარფამდე, მთელი წლის განმავლობაში გვხვდება. ეს ზოლი მისთვის გამოსაზამთრებელია: 2014 წლის შემოდგომის დასაწყისში აქ დაახლოებით 1200 ზღვის ღორი აღრიცხეს, იმავე ზამთარს კი დაახლოებით 18 000. 2016 წლის ზამთარში 16 715 დათვალეს, გაზაფხულზე დაახლოებით 9500, 2019 წლის ზაფხულში კი დაახლოებით 3200. ძირითადად ენგურის, რიონის, ხობისწყლის, სუფსისა და ჭოროხის შესართავებთან იკვებება.
ზღვის ღორის რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. ჩანაწერები ჯერ ძალიან ცოტაა და საკმარისი ჩანაწერები არცერთ რეგიონს არ აქვს.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
ზღვის ღორი პატარა გუნდურ თევზს ჭამს, ზოგან კალმარსა და კიბოსნაირებსაც. ხშირად ფსკერთან ახლოს ნადირობს, შპროტზე ნადირობისას კი ზედაპირთან რჩება. საქართველოს წყლებში ზამთარსა და გაზაფხულზე ქაფშიას დიდი გუნდები იზამთრებენ და ქვირითს ყრიან, რაც ზღვის ღორებს უხვ საკვებს აძლევს. შავი ზღვის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში ძირითადად ღამით ნადირობს, ყველაზე აქტიურად კი იანვრიდან მაისამდეა, ქაფშიას მიგრაციის დროს. მსხვერპლს ექოლოკაციით პოულობს: მოკლე წკაპუნებს გამოსცემს და ექოს უსმენს. როგორც წესი, მარტო ნადირობს, თუმცა ზოგჯერ ჯგუფურად ერეკება თევზის გუნდს. ახალგაზრდა ცხოველს დღეში საკუთარი წონის 7–8% საკვები სჭირდება.
ზღვის ღორი მარტოსული ცხოველია: უმეტესად მარტო ან ხუთამდე ცხოველის ჯგუფებში ცურავს. წყლიდან იშვიათად ხტება, ამიტომ მისი შემჩნევა ძნელია. საქართველოს წყლებში ყველაზე იოლად გვიან შემოდგომაზე, ზამთარსა და ადრე გაზაფხულზე ჩანს, როცა აქ ბევრია. ჩაყვინთვა ჩვეულებრივ ერთ წუთს გრძელდება, ზოგჯერ ხუთსაც. შავ ზღვაში გამრავლების პიკი მაის–ივლისზე მოდის. საქართველოს წყლებში ზღვის ღორები 3 თვეზე პატარა ხბოებთან ერთად უნახავთ, ნაპირზე კი მაკეობის ბოლო ეტაპზე მყოფი მდედრები გამორიყულა. ამიტომ ეს წყლები შეწყვილებისა და ხბოების გაზრდის ადგილადაც ითვლება. მაკეობა 10–11 თვე გრძელდება. ახალშობილი 67–85 სმ სიგრძისაა და 6,4–10 კგ-ს იწონის, ძუძუს კი 8–12 თვე წოვს. მდედრი მესამე-მეოთხე წელს მწიფდება და შეიძლება რამდენიმე წელი ზედიზედ ყოველ წელს შობოს. ბუნებაში საშუალოდ 8–13 წელი ცოცხლობს, გამონაკლისად 20 წლამდე.
მსოფლიო მასშტაბით ზღვის ღორი საფრთხის ქვეშ არ არის (LC, 2020). შავი ზღვის ქვესახეობა კი გადაშენების საფრთხეშია (EN, 2008), და 2018–2021 წლების ხელახალმა, ჯერ წინასწარმა შეფასებამაც ეს კატეგორია შეინარჩუნა. საქართველოს წითელი ნუსხის 2021 წლის შეფასებითაც გადაშენების საფრთხეშია (EN). შავი ზღვის პოპულაცია გენეტიკურად ერთგვაროვანია და ცალკე ქვეპოპულაციებად არ იყოფა, ამიტომ ის ერთიან პოპულაციად შეაფასეს. შავ ზღვაში ზღვის ღორებზე ნადირობა 1830-იანი წლებიდან მიმდინარეობდა და ყოველწლიურად ათიათასობით ცხოველს კლავდა. განსაკუთრებით ინტენსიური 1929–1966 წლებში იყო. 1966 წელს ის სსრკ-მ, ბულგარეთმა და რუმინეთმა აკრძალეს, თურქეთის წყლებში კი 1983 წლამდე გაგრძელდა. გენეტიკური შეფასებით, მე-20 საუკუნის მეორე ნახევარში პოპულაცია დაახლოებით 90%-ით შემცირდა. დღეს მთავარი საფრთხე კალკანის ფსკერის ბადეებია: შეფასებით, შავ ზღვაში მათში ყოველწლიურად 11 826–16 200 ზღვის ღორი იღუპება. საქართველოს წყლებშიც ყველაზე დიდი საფრთხე ბადეში შემთხვევით მოხვედრაა, ასევე დაავადებები, ძლიერი შტორმები და საკვები თევზის კლება. 1989–1990 წლებში ინფექციებმა მასობრივი სიკვდილიანობა გამოიწვია. შავი ზღვის პოპულაცია ბონის კონვენციის II დანართშია.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ზღვის ღორთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. ზღვის ღორი საქართველოს სანაპირო წყლებში, ანაკლიის კონცხიდან სარფამდე, მთელი წლის განმავლობაში ცხოვრობს. ზამთარში განსაკუთრებით ბევრია: 2014 წლის ზამთარში დაახლოებით 18 000 აღრიცხეს, 2019 წლის ზაფხულში კი დაახლოებით 3200. აქ ქაფშიას გამოსაზამთრებელ გუნდებზე ნადირობს.
ფარფლითა და თავით. ზღვის ღორს დაბალი, სამკუთხა ზურგის ფარფლი აქვს და ნისკარტი თითქმის არ ეტყობა. თეთრგვერდა დელფინს გრძელი ნისკარტი და გვერდზე ქვიშის საათის ფორმის ლაქა აქვს, აფალინას კი მაღალი, კაუჭისებრი ფარფლი. ორივე დელფინი ზღვის ღორზე დიდია, ხოლო ზღვის ღორი წყლიდან იშვიათად ხტება.
ეს მარტო ქართულში არ ხდება. ინგლისური porpoise ლათინური porcopiscus-იდან მოდის, ანუ „ღორი-თევზი“. დანიური marsvin და შუა ჰოლანდიური mereswijn „ზღვის ღორს“ ნიშნავს. რუსულადაც морская свинья ჰქვია.
პატარა გუნდურ თევზს. საქართველოს წყლებში ზამთარსა და გაზაფხულზე მისი უხვი საკვები ქაფშიაა, რომელიც აქ იზამთრებს და ქვირითს ყრის. შავი ზღვის სამხრეთ-აღმოსავლეთში ძირითადად ღამით ნადირობს. მსხვერპლს ექოლოკაციით პოულობს და უმეტესად მარტო ნადირობს.
არა. ზღვის ღორი პატარა ვეშაპისნაირია და ადამიანისთვის საშიში არ არის. პირიქით, მისთვის ადამიანის ბადეებია საშიში. თუ ბადეში გაბმულ, გამორიყულ ან დაშავებულ ზღვის ღორს იპოვით, დარეკეთ 112-ზე.
დიახ. საქართველოში ის გადაშენების საფრთხეშია (EN, 2021), შავი ზღვის ქვესახეობაც მსოფლიო მასშტაბით გადაშენების საფრთხეშია (EN). მასზე ნადირობა 1966 წელს აიკრძალა, თურქეთის წყლებში კი 1983 წელს. დღეს მთავარი საფრთხე ბადეებია, რომლებშიც შავ ზღვაში ყოველწლიურად ათასობით ზღვის ღორი იღუპება.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
