ჩვეულებრივი ციყვი
Sciurus vulgaris
Donsky · ვაკე-საბურთალო, თბილისი საქართველოს ველში
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- სხეული 19,5–28 სმ, 250–340 გ
- კვება
- თესლი, კაკალი, სოკო
- სტატუსი საქართველოში
- შემოყვანილი, ფართოდ გავრცელებული
- ჰაბიტატი
- ტყეები, პარკები, ბაღები
- ოჯახი
- Sciuridae
- კონსერვაცია
- LC / LC
ჩვეულებრივი ციყვი (Sciurus vulgaris) კავკასიაში ბუნებრივად არ ცხოვრობდა: აქ 1930-იანი წლების ბოლოდან, სხვა მონაცემებით 1950-იანებიდან, არაერთხელ გამოუშვეს. დღეს საქართველოში ფართოდაა გავრცელებული, ბორჯომიდან, ბაკურიანიდან და აბასთუმნიდან მესტიამდე და თბილისის ბოტანიკურ ბაღამდე. კავკასიაში შემოყვანილმა ციყვმა წიწვოვანი ტყეებიდან ადგილობრივი კავკასიური ციყვი განდევნა. ორივე საქართველოში ცხოვრობს და ერთმანეთს ჰგავს. ამიტომ ციყვს მუცელზე დახედეთ: ჩვეულებრივს თეთრი ან ღია მუცელი აქვს, კავკასიურს კი ჟანგისფერი ან მოყვითალო.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ჩვეულებრივი ციყვი
ტიპური ციყვია: წაგრძელებული, მოქნილი სხეული, ფუმფულა კუდი, მრგვალი თავი და დიდი შავი თვალები. ყურები გრძელია, ზამთარში კი წვერზე ბეწვის ფუნჩები აქვს. ყველაზე ადვილად კავკასიურ ციყვს ერევა.
სხეული 19,5–28 სმ-ია, კუდი 13–19 სმ, სხეულის დაახლოებით ორი მესამედი. წონა 250–340 გ. უკანა კიდურები წინაზე შესამჩნევად გრძელია, თითებზე ბასრი კლანჭებია.
ფერი ძალიან ცვალებადია, სეზონის, ქვესახეობისა და ცალკეული ცხოველის მიხედვით. ზაფხულში წითური, მურა ან მუქი მურაა, ზამთარში ნაცრისფერი და შავი, ზოგჯერ მოყავისფრო ელფერით. მუცელი ღია ფერის ან თეთრია. გვხვდება სრულიად შავი ციყვებიც.
კავკასიურ ციყვს ზურგი მონაცრისფრო-მურიდან ღია ნაცრისფრამდეა, მუცელი ჟანგისფერ-მურიდან მოყვითალომდე, კუდი კი მოყვითალო-მურიდან მუქ წითლამდე. ჩვეულებრივ ციყვს ღია ან თეთრი მუცელი აქვს. ზურგის ფერი ორივეში ცვალებადია, ამიტომ ამოცნობისას მუცელს დაეყრდენით.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ტყის ცხოველია. ყველაზე მეტად შერეული წიწვოვან-ფოთლოვანი და ხნიერი წიწვოვანი ტყეები უყვარს, მთაში კი ტყის ზედა საზღვრამდე ადის. კავკასიაში ბაღებსა და ვენახებსაც შეეგუა, ხშირად პარკებსა და სკვერებშიც სახლდება. ფოთლოვან ტყეში ფუღუროებში ცხოვრობს, წიწვოვანში კი ხმელი ტოტებისგან 25–30 სმ დიამეტრის მრგვალ ბუდეს აშენებს, მიწიდან 7–15 მ სიმაღლეზე. ერთ ციყვს 15-მდე ბუდე აქვს და ყოველ 2–3 დღეში იცვლის. საქართველოში ნაპოვნია ბორჯომში, ბაკურიანში, აბასთუმანში, ბახმაროში, მესტიაში, ონში, შოვში, საგურამოში, მანგლისში, წყნეთში, თბილისის ბოტანიკურ ბაღში, ქობულეთში, სოხუმსა და გაგრაში.
ჩვეულებრივი ციყვის რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. საკმარისი ჩანაწერები შვიდ რეგიონშია: თბილისი, მცხეთა-მთიანეთი, კახეთი, აფხაზეთი, სამეგრელო-ზემო სვანეთი, სამცხე-ჯავახეთი და იმერეთი.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
რაციონში 130-ზე მეტი საკვებია, მთავარი კი წიწვოვანი ხეების თესლი. მუხნარებსა და თხილნარში რკოსა და თხილს ჭამს. სოკოს, კვირტებს, ყლორტებს, კენკრასა და მღიერებსაც ჭამს. გამრავლების დროს მწერებს, კვერცხებს, ბარტყებსა და პატარა ხერხემლიანებსაც არ ერიდება. ზამთრისთვის რკოს, კაკალსა და გირჩებს ფუღუროებში ინახავს ან ფესვებთან მარხავს, სოკოს კი ტოტებზე აშრობს. სამალავებს ხშირად ივიწყებს, ზოგი თესლი კი გაზაფხულზე აღმოცენდება და ტყის აღდგენას უწყობს ხელს.
დღის ცხოველია, ყველაზე აქტიური დილით და საღამოს. ზამთრის ძილი არ იცის, თუმცა ძლიერ ყინვასა და ავდარში დიდხანს რჩება ბუდეში და ნახევრად თვლემს. ხიდან ხეზე 3–4 მ-ზე პირდაპირ ხტება, დაღმავალი რკალით კი 10–15 მ-ზე, კუდით კი მიმართულებას ასწორებს. წელიწადში ორჯერ ილევს ბეწვს. გამრავლება იანვრის ბოლოდან მარტის დასაწყისამდე იწყება და ივლის–აგვისტომდე გრძელდება. წელიწადში 1–2 ნაშიერი ჰყავს, კარგ წლებში 3-მდე. მაკეობა 35–38 დღეა, ნაშიერში 3–10, ხშირად 4–6 ბაჭიაა. ახალშობილი შიშველი და ბრმაა, დაახლოებით 8 გ, თვალებს 30–32 დღეზე ახელს. ბუნებაში 4 წელზე უფროსი ციყვი უკვე მოხუცია, ტყვეობაში 10–12 წლამდე ცოცხლობს.
მსოფლიო მასშტაბით ჩვეულებრივი ციყვი ნაკლებად საფრთხეშია (LC, 2023). საქართველოში 2021 წლის ეროვნული შეფასებითაც ნაკლებად საფრთხეშია (LC), რიცხოვნობა კი სტაბილურია. კავკასიაში ის შემოყვანილი სახეობაა და წიწვოვან ტყეებში ადგილობრივ კავკასიურ ციყვს ცვლის. რიცხოვნობაზე ყველაზე მეტად საკვების უკმარისობა და ეპიზოოტიები მოქმედებს, მტაცებლები კი ნაკლებად. მას ნადირობენ ბუები, ქორი და კვერნა, მიწაზე კი მელა და კატა.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ჩვეულებრივი ციყვთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
არა. კავკასიაში ბუნებრივად არ ცხოვრობდა და აქ 1930-იანი წლების ბოლოდან, სხვა მონაცემებით 1950-იანებიდან, გამოუშვეს. გამოშვებული ციყვები ალთაური ქვესახეობისა იყო. დღეს საქართველოს ბევრ ტყესა და პარკში ცხოვრობს. ადგილობრივი სახეობა კავკასიური ციყვია.
მუცლით. ჩვეულებრივ ციყვს ღია ან თეთრი მუცელი აქვს, კავკასიურს კი ჟანგისფერ-მურიდან მოყვითალომდე. ზურგის ფერი ორივეში ცვალებადია, ამიტომ მასზე ნუ დაეყრდნობით. ჩვეულებრივ ციყვს ზამთარში ყურებზე ბეწვის ფუნჩებიც აქვს. თუ შეძლებთ, ციყვი გვერდიდან ან ქვემოდან გადაიღეთ.
ძირითადად წიწვოვანი ხეების თესლს, მუხნარსა და თხილნარში კი რკოსა და თხილს. სოკოს, კვირტებს, კენკრას, გაზაფხულზე კი მწერებს, კვერცხებსა და ბარტყებსაც ჭამს. ზამთრისთვის მარაგს ინახავს და სოკოს ტოტებზე აშრობს. დავიწყებული თესლი ხშირად ახალ ხედ იზრდება.
არა. მთელი ზამთარი აქტიურია, მხოლოდ ძლიერ ყინვასა და ავდარში რჩება დიდხანს ბუდეში და ნახევრად თვლემს. ამ დროს გაკეთებულ მარაგებს იყენებს. ამიტომ ზამთრის თოვლიან ტყეშიც შეიძლება ნახოთ.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
