თეთრგვერდა დელფინი
Delphinus delphis
Corey Husic
მთავარი მონაცემები
- კვება
- თევზი, შავ ზღვაში ქაფშია და შპროტი
- სტატუსი საქართველოში
- აბორიგენული, შავი ზღვა
- ზომა
- 1,9–2,5 მ
- ჰაბიტატი
- ღია ზღვა
- ოჯახი
- Delphinidae
- კონსერვაცია
- VU / LC (ქვესახეობა VU)
თეთრგვერდა დელფინს (Delphinus delphis) გვერდებზე ქვიშის საათის ფორმის ლაქა აქვს: წინ ღია ნაცრისფერი, მოყვითალო ან ოქროსფერია, უკან კი მოჭუჭყიანო ნაცრისფერი. შავ ზღვაში ცალკე ქვესახეობა ცხოვრობს, D. d. ponticus, რომელიც გენეტიკურად განსხვავდება ხმელთაშუა ზღვისა და ატლანტიკის დელფინებისგან. საქართველოს აკვატორიაში 2011 წელს დაახლოებით 6000 თეთრგვერდა დელფინი აღირიცხა. გაზაფხულსა და ზაფხულში ბევრია და ხშირად ხტება წყლიდან, ამიტომ მასზე დაკვირვება შედარებით იოლია. მსოფლიოში სახეობა საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას, შავი ზღვის ქვესახეობა და საქართველოს პოპულაცია კი მოწყვლადია. ადამიანისთვის საშიში არ არის, მაგრამ დაცვას ნამდვილად საჭიროებს.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ თეთრგვერდა დელფინი
საშუალო ზომის, მოქნილი დელფინია მუქი ზურგითა და თეთრი მუცლით. ყველაზე კარგი ნიშანი გვერდზე ქვიშის საათის ფორმის ღია ლაქაა, რომლის წინა ნაწილი მოყვითალო ან ოქროსფერი შეიძლება იყოს. აფალინა უფრო დიდია, ერთფეროვნად ნაცრისფერი და მოკლე ნისკარტი აქვს.
ზურგი მუქია, მუცელი თეთრი. თითოეულ გვერდზე ქვიშის საათის ფორმის ლაქა აქვს: წინა ნაწილი ღია ნაცრისფერი, მოყვითალო ან ოქროსფერია, უკანა კი მოჭუჭყიანო ნაცრისფერი. ეს ლაქა წყლიდან ხტომისას ყველაზე კარგად ჩანს.
სახეობის ზრდასრული ცხოველები 1,9–2,5 მ სიგრძისაა და ჩვეულებრივ 80–150 კგ-ს იწონის, ზოგი 235 კგ-მდეც. მამლები, როგორც წესი, მდედრებზე დიდია. ახალშობილი 70–100 სმ სიგრძისაა და დაახლოებით 10 კგ-ს იწონის. ეს სახეობის ზოგადი მონაცემებია და არა შავი ზღვის დელფინების ცალკე გაზომვა.
აფალინა შავ ზღვაში მეორე დელფინია, რომელიც ზომით შეიძლება აგერიოთ. ის უფრო დიდი და მასიურია, ერთფეროვნად ნაცრისფერი, მოკლე, კარგად გამოკვეთილი ნისკარტით. თეთრგვერდა დელფინს გვერდზე ქვიშის საათის ფორმის ღია ლაქა აქვს. თუ ეს ლაქა ჩანს, თითქმის დარწმუნებით შეგიძლიათ თქვათ, რომელს ხედავთ.
ხშირად ჯგუფებად მოძრაობს და წყლიდან ხტება. საქართველოს წყლებში ხშირად მიჰყვება თევზსაჭერ სეინერებს. ყბის თითოეულ მხარეს 50–60-მდე პატარა, ბასრი კბილი აქვს, მაგრამ ბუნებაში ამას ვერ დაინახავთ: ზღვაში ფერითა და ქცევით ამოიცნობთ.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
თეთრგვერდა დელფინი ღია ზღვის ბინადარია. შავ ზღვაში ზღვის ღორზე უფრო შორს, ნაპირიდან მოშორებით ცხოვრობს და მიგრირებად თევზის გუნდებს მიჰყვება. სადაც ქაფშია და სხვა თევზი ბევრია, იქ დელფინებიც მეტია. შავ ზღვაში 150–200 მ-ზე ღრმად წყალი ჟანგბადს მოკლებულია, ამიტომ ცხოვრება წყლის ზედა ფენაშია თავმოყრილი. საქართველოს ტერიტორიულ წყლებს სხვადასხვა სეზონზე 6000–16 000 თეთრგვერდა დელფინი იყენებს. განსაკუთრებით ბევრია გაზაფხულსა და ზაფხულში. ჩვენი სანაპირო შავი ზღვის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილშია, სადაც ქაფშია იზამთრებს და დელფინებისთვის საკვებით მდიდარი ადგილია.
თევზით იკვებება. შავ ზღვაში მისი მთავარი ნადავლი ქაფშია და შპროტია, სახეობა კი საერთოდ ბევრ სხვადასხვა გუნდურ თევზსა და კალმარს ჭამს. დელფინები მიგრირებად თევზის გუნდებს მიჰყვებიან, ამიტომ მათი რიცხვი ზღვის ამა თუ იმ ნაწილში თევზის მარაგზეა დამოკიდებული. საქართველოს წყლებში ხშირად მიჰყვებიან სეინერებს და ბადის ამოღებისას ზღვაში ჩავარდნილ თევზს კრეფენ.
თეთრგვერდა დელფინი ჯგუფური ცხოველია. სახეობის მასშტაბით რამდენიმე ასეულიანი ჯგუფები ჩვეულებრივია, რომლებიც 20–30 ცხოველიან ქვეჯგუფებად იყოფა, ზოგჯერ კი 10 000-ზე მეტი დელფინი იკრიბება. საქართველოს წყლებში ხშირად ხტება წყლიდან და თევზსაჭერ სეინერებს მისდევს. ჩაყვინთვა 200 მ სიღრმემდეა ცნობილი. მაკეობა 10–11 თვე გრძელდება. შავ ზღვაში ნაშიერი 5–6 თვეში წყვეტს ძუძუს წოვას, მდედრი კი დაახლოებით ყოველ წელს შობს. ეს სახეობის ყველაზე მოკლე ცნობილი ვადებია. მდედრი სქესობრივად 2–7 წლის ასაკში მწიფდება, მამალი 3–12 წლისა.
IUCN-ის 2008 წლის შეფასებით შავი ზღვის ქვესახეობა მოწყვლადია (VU), და 2018–2021 წლების ხელახალი, წინასწარი შეფასებითაც ასევე VU რჩება. სახეობა მთლიანად საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2025). საქართველოს წითელი ნუსხის 2021 წლის შეფასებით მოწყვლადია (VU). ეს შეფასება 30%-მდე კლებას, გამორიყვებს, საქართველოს წყლებში 6000–16 000 დელფინს და შავი ზღვის პოპულაციის გენეტიკურ განსხვავებულობას ეყრდნობა. შავ ზღვაში დელფინებზე სამრეწველო ნადირობა 1929–1966 წლებში განსაკუთრებით ინტენსიური იყო. 1966 წელს ის სსრკ-მ, ბულგარეთმა და რუმინეთმა აკრძალეს, თურქეთის წყლებში კი 1983 წლამდე გაგრძელდა. საქართველოს წყლებში დღეს მთავარი საფრთხეებია დაავადებები, ძლიერი შტორმები და მთავარი ნადავლი სახეობების კლება. ბადეებში შემთხვევით მოხვედრა აქ იშვიათია. 2011 წელს საქართველოს აკვატორიაში დაახლოებით 6000 თეთრგვერდა დელფინი აღირიცხა, 1500–21 000-ის ფარგლებში.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები თეთრგვერდა დელფინთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. შავი ზღვის ქვესახეობა საქართველოს აკვატორიაში ცხოვრობს. 2011 წელს აქ დაახლოებით 6000 დელფინი აღირიცხა, სხვადასხვა სეზონზე კი ჩვენს ტერიტორიულ წყლებს 6000–16 000 დელფინი იყენებს.
გაზაფხულსა და ზაფხულში, როცა საქართველოს წყლებში ბევრია და ხშირად ხტება წყლიდან. ხშირად მიჰყვება თევზსაჭერ სეინერებს, რადგან ბადიდან ჩავარდნილ თევზს კრეფს. ღია ზღვის დელფინია, ამიტომ მას უფრო ზღვაში, ნაპირიდან მოშორებით ნახავთ.
გვერდზე შეხედეთ. თეთრგვერდა დელფინს ქვიშის საათის ფორმის ღია, ხშირად მოყვითალო ლაქა აქვს. აფალინა უფრო დიდი და მასიურია, ერთფეროვნად ნაცრისფერი და მოკლე ნისკარტით.
სახეობის ზრდასრული ცხოველები 1,9–2,5 მ სიგრძისაა და ჩვეულებრივ 80–150 კგ-ს იწონის. მამლები, როგორც წესი, უფრო დიდია. ახალშობილი 70–100 სმ-ია და დაახლოებით 10 კგ-ს იწონის.
თევზს. შავ ზღვაში ძირითადად ქაფშიასა და შპროტს. თევზის გუნდებს მიჰყვება, ამიტომ მისი რიცხვი ზღვის ამა თუ იმ ნაწილში თევზის მარაგზეა დამოკიდებული.
არა. თეთრგვერდა დელფინი ადამიანისთვის საშიში არ არის. თუმცა დაცვას საჭიროებს, ამიტომ ნავით ნუ დაედევნებით. თუ ნაპირზე გამორიყულ ან დაშავებულ დელფინს იპოვით, დარეკეთ 112-ზე.
დიახ. საქართველოს წითელი ნუსხის 2021 წლის შეფასებით მოწყვლადია (VU). შავი ზღვის ქვესახეობა IUCN-ის ნუსხაშიც მოწყვლადია, სახეობა მთლიანად კი საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC). შავ ზღვაში დელფინებზე ნადირობა 1966 წლიდან ეტაპობრივად აიკრძალა.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
