ტყის კატა
Felis silvestris
Patrick Michaely · Larochette
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 50–67 სმ სხეული
- კვება
- მტაცებელი
- სტატუსი საქართველოში
- მუდმივი, ფართოდ გავრცელებული
- ჰაბიტატი
- ფოთლოვანი და შერეული ტყე
- ოჯახი
- Felidae
- კონსერვაცია
- LC / LC
ტყის კატა (Felis silvestris) შინაურ კატას ძალიან ჰგავს, მაგრამ უფრო მსხვილი და ტანმაგარია, ბეწვი უფრო გრძელი აქვს, კუდი კი სქელი, ფუმფულა, შავი რგოლებითა და ბლაგვი შავი წვერით. საქართველოში ფართოდაა გავრცელებული. ფოთლოვან და შერეულ ტყეებში ცხოვრობს და მის კავკასიურ ქვესახეობას სამეცნიერო აღწერა ბორჯომის მახლობლად მოპოვებული ტყავით აქვს. საქართველოშიც და მსოფლიოშიც საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC). მთავარი საფრთხე შინაურ კატასთან შეჯვარებაა, რის გამოც ჰიბრიდებს გარეგნობით ძნელად გაარჩევთ. ლელიანის კატას ერთფეროვანი ბეწვი და ყურებზე შავი ფუნჯები აქვს. თუ ტყეში ზოლიან, ფუმფულაკუდა კატას დაინახავთ, ის სავარაუდოდ გარეული ცხოველია: ნუ გამოკვებავთ და ნუ მიუახლოვდებით.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ტყის კატა
ტყის კატა მსხვილი, ტანმაგარი ზოლიანი კატაა. ბეწვი ნაცრისფერი, ზოგჯერ ოხრისფერია, ზურგზე მუქი ზოლი გასდევს. კუდი სქელი და ფუმფულაა, ბოლოსკენ არ ვიწროვდება, შავი რგოლებით და ბლაგვი, შავი წვერით. შინაური ზოლიანი კატებისა და ჰიბრიდებისგან გარეგნობით ყოველთვის ვერ გაარჩევთ.
კავკასიური ტყის კატის სხეული 50–67 სმ-ია. მამალი 3,1–6,8 კგ-ს იწონის, მდედრი 3–6 კგ-ს. კავკასიური ტყის კატები ევროპულებზე ოდნავ დიდები არიან სხეულით, კუდით და წონით. შინაურ კატასთან შედარებით უფრო მსხვილი და ტანმაგარია.
ბეწვი ძირითადად ნაცრისფერია, ზოგჯერ ოხრისფერი. შუბლსა და თხემზე ოთხი შავი ზოლი აქვს, რომლებიც ზურგზე ორ ზოლად ერთიანდება, მუქი ზურგის ზოლი კი კუდის ძირამდე აღწევს. გვერდებზე მუქი ზოლები შეიძლება ჰქონდეს, უფრო ღია მუცელზე კი პატარა მუქი ლაქები. ფეხებზეც შავი რგოლები აქვს. კუდი სქელი და ფუმფულაა, თითქოს წაკვეთილი, 3–8 შავი რგოლით და ბლაგვი, შავი წვერით. თვალები ძირითადად მოყვითალო-ზეთისხილისფერია, ზოგჯერ მწვანე. ზამთრის ბეწვი უფრო სქელი, ხშირი და გრძელია.
ლელიანის კატა ერთფეროვანია, ლაქებისა და ზოლების გარეშე, უფრო მაღალფეხა, ყურებზე პატარა შავი ფუნჯები აქვს, კუდი კი მოკლე და მხოლოდ ბოლო მესამედზე დარგოლილი. ის წყალთან, ჭალის ლელიანებში ცხოვრობს. ფოცხვერი ბევრად დიდია, სხეული 90–120 სმ-ია და 17–25 კგ-ს იწონის. მისი კუდი მოკლეა და წვერი მთლიანად შავი აქვს, რგოლების გარეშე.
შინაურ კატას თხელი, წვერისკენ წამახული კუდი აქვს, ნებისმიერი ფერისა, ტყის კატას კი სქელი, ბლაგვი, დარგოლილი კუდი. ტყის კატის ბეწვი ნაცრისფერი ან მურაა, მუქი ზოლებით, შინაური კატის კი ძალიან სხვადასხვა ფერისაა. ჰიბრიდები კი ხშირად ზოლიანია და გარეგნობით ტყის კატისგან ძნელად გაირჩევა. ამიტომ ზოლიან კატას სოფელთან ნუ ჩათვლით ავტომატურად ტყის კატად: კუდს, ზომასა და ადგილს ერთად შეხედეთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ტყის კატა უპირველესად ფოთლოვან და შერეულ ტყეებში ცხოვრობს, ინტენსიურად დამუშავებულ მიწებს და დასახლებებს კი ერიდება. კავკასიაში მისთვის ყველაზე შესაფერისი ხშირად მიყრუებული ფოთლოვანი ტყეა, მაგრამ წიწვოვან ტყეში, წიფლნარსა და სოჭნარში, მეჩხერ ტყესა და კლდოვან ფერდობებზეც გვხვდება. ჭალების ლელიანებშიც შედის. ყველაზე მჭიდროდ მთისწინეთში ცხოვრობს. კავკასიაში ჩვეულებრივ 1500–2000 მ-მდე ადის, გამონაკლის შემთხვევებში სუბალპურ სარტყლამდე. თავშესაფრად კლდის ნაპრალებს, ფუღუროებს და მიტოვებულ სოროებს, მათ შორის მაჩვის სოროებს იყენებს. საქართველოში ფართოდაა გავრცელებული: მისი გავრცელების ფართობი ქვეყანაში 20 000 კმ²-ზე მეტია.
ტყის კატის რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. საკმარისი ჩანაწერები ერთ რეგიონშია: მცხეთა-მთიანეთში.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
ტყის კატა ძირითადად პატარა მღრღნელებით, განსაკუთრებით მემინდვრიებით იკვებება. ამიერკავკასიაში ზაფხულში მექვიშიებს, მემინდვრიებს და ფრინველებს ჭამს, ზამთარში კი მღრღნელებს და კურდღლებს. ჩრდილოეთ კავკასიაში მის საკვებში თაგვისმაგვარი მღრღნელები, ტყის ძილგუდა და ფრინველებია, იშვიათად კი არჩვისა და შველის ნუკრებიც. როცა მთავარი საკვები აკლია, ხოხობს, კურდღელს და ჩლიქოსნების ნუკრებს ნადირობს. ჭამს ხვლიკებს, თევზს, მწერებს და ახალ ლეშსაც.
ტყის კატა ფარული, მარტოხელა ცხოველია და სხვებს ძირითადად შეჯვარების დროს ხვდება. ტერიტორიული ცხოველია და ადგილს მხოლოდ მაშინ იცვლის, როცა საკვები აკლია ან ადამიანი აწუხებს. ძირითადად ღამით ნადირობს, ზაფხულში კი დღისითაც. უმეტესად ჩასაფრებით ნადირობს, კურდღელს კი შეიძლება დაედევნოს. ხეზე კარგად ძვრება და ცურვაც იცის, თუმცა წყალში მხოლოდ საჭიროების დროს შედის. შეჯვარების პერიოდი თებერვლის ბოლოს იწყება. მაკეობა 68–70 დღე გრძელდება, მდედრს კი ჩვეულებრივ სამი კნუტი ჰყავს. კნუტები დაახლოებით ორი თვისას იწყებენ ნადირობის სწავლას, ძუძუს კი ოთხ თვემდე წოვენ.
მსოფლიო მასშტაბით ტყის კატა საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2022). CITES-ის II დანართშია. საქართველოში 2021 წლის ეროვნული შეფასებით ასევე საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC): აქ ფართოდაა გავრცელებული და რიცხოვნობა სტაბილურია. მთავარი საფრთხე შინაურ კატასთან შეჯვარებაა, რაც მთელ ევროპაში ცვლის ტყის კატის პოპულაციების გენეტიკურ სტრუქტურას. ევროპის, მცირე აზიისა და კავკასიის ტყის კატებს ჰიბრიდული გენების მნიშვნელოვანი წილი, 21%-მდე აქვთ. 1990-იან წლებში აღმოსავლეთის, მათ შორის კავკასიის პოპულაციებს ფოთლოვანი ტყეების განადგურება ემუქრებოდა. მას ტყის ჭრა და წარსულში ნადირობაც აზიანებდა.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ტყის კატასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
უპირველესად კუდით. ტყის კატას სქელი, ფუმფულა კუდი აქვს, რომელიც ბოლოსკენ არ ვიწროვდება, შავი რგოლებითა და ბლაგვი შავი წვერით. შინაური კატის კუდი თხელია და წვერისკენ წამახული. ტყის კატა უფრო მსხვილი და ტანმაგარია, ბეწვი კი ნაცრისფერი ან მურაა, მუქი ზოლებით. ზოლიანი ჰიბრიდები გარეგნობით ძნელად გაირჩევა, ამიტომ ერთ ნიშანზე ნუ დაასკვნით.
ბეწვით, კუდითა და ადგილით. ტყის კატა ზოლიანია და ფუმფულა, დარგოლილი კუდი აქვს. ლელიანის კატა ერთფეროვანია, უფრო მაღალფეხა, ყურებზე შავი ფუნჯები აქვს, კუდი კი მოკლე. ლელიანის კატა წყალთან, ჭალების ლელიანებში ცხოვრობს, ტყის კატა კი ძირითადად ტყეში.
საქართველოში ფართოდაა გავრცელებული, ძირითადად ფოთლოვან და შერეულ ტყეებში. ყველაზე მჭიდროდ მთისწინეთში ცხოვრობს, კავკასიაში კი ჩვეულებრივ 1500–2000 მ-მდე ადის. ჭალების ლელიანებშიც შედის. კავკასიური ქვესახეობა ბორჯომის მახლობლად მოპოვებული ტყავის მიხედვით აღწერეს.
ძირითადად პატარა მღრღნელებს. ამიერკავკასიაში ზაფხულში მექვიშიებს, მემინდვრიებს და ფრინველებს ჭამს, ზამთარში მღრღნელებს და კურდღლებს. ჭამს ხვლიკებს, თევზს, მწერებს და ლეშსაც. ჩრდილოეთ კავკასიაში იშვიათად არჩვისა და შველის ნუკრებსაც ნადირობს.
არა. ტყის კატა შხამიანი არ არის და ადამიანს თავს არიდებს. გარეული ცხოველია, ამიტომ მისი დაჭერა, გამოკვება ან სახლში წაყვანა არ შეიძლება. შორიდან უყურეთ.
არა. საქართველოშიც და მსოფლიოშიც საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC), საქართველოში კი რიცხოვნობა სტაბილურია. მთავარი საფრთხე შინაურ კატასთან შეჯვარებაა, რაც ტყის კატის გენეტიკურ სიწმინდეს ცვლის. კავკასიის ტყის კატებს ჰიბრიდული გენების 21%-მდე აქვთ.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
