ჩვეულებრივი ფრთაგრძელი
Miniopterus schreibersii
არვიდას მერკელისი · იმერეთი
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 8–11 გ, სხეული 52–63 მმ
- კვება
- მწერიჭამია
- სტატუსი საქართველოში
- მკვიდრი, მღვიმეების კოლონიები
- ჰაბიტატი
- მღვიმეები, მაღაროები, ტყიანი მთისწინეთი
- ოჯახი
- Miniopteridae
- კონსერვაცია
- VU / VU
ჩვეულებრივი ფრთაგრძელი (Miniopterus schreibersii) ერთ-ერთი ყველაზე სწრაფი ღამურაა: საათში 70 კმ სიჩქარით დაფრინავს. სახელი ფრთის გრძელი მესამე თითისგან მიიღო, რომელსაც მოსვენებისას უკან კეცავს. დღეს გამოქვაბულებსა და მაღაროებში ატარებს, ხშირად ათასობით ღამურასთან ერთად. საქართველოში დასავლეთიდან აღმოსავლეთამდე ცნობილია, ქუთაისის მიდამოების მღვიმეებიდან დავით გარეჯამდე. ადამიანს თავს არ ესხმის, მაგრამ შიშველი ხელით ნუ შეეხებით და მღვიმეში მის კოლონიას ნუ შეაწუხებთ.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ჩვეულებრივი ფრთაგრძელი
პატარა, მოხდენილი ღამურაა, 8–11 გ წონის. პირველ რიგში მაღალი, გუმბათისებრი შუბლი და მოკლე დრუნჩი გამოარჩევს. ყურები მოკლე, სამკუთხა და ერთმანეთისგან შორს დაყენებულია. ფრთები გრძელი და ვიწროა, ამიტომ ფრენისას სწრაფ, მერცხლისებრ ფიგურას ქმნის.
სხეული 52–63 მმ-ია, კუდი 50–60 მმ, წინამხარი 42–48 მმ, წონა კი 8–11 გ. კუდი მთლიანად ფრთის აპკშია ჩასმული და თავისი ზომის სხვა ღამურებთან შედარებით გრძელია.
თავი პატარაა, შუბლი მაღალი და გუმბათისებრი, დრუნჩი მოკლე. თავის თხემზე ბეწვი ზემოთ არის აწეული. მოკლე, სამკუთხა ყურები ერთმანეთისგან შორს დგას და მათში პატარა ყურის ხუფი ჩანს.
ფრთის მესამე თითის მეორე ძვალი პირველზე დაახლოებით სამჯერ გრძელია. როცა ღამურა უკანა ფეხებით ჰკიდია, ამ თითის ბოლოს ფრთის გასწვრივ უკან კეცავს. ფრთის ეს მოხრილი ბოლო სახეობის ინგლისურ სახელშიც აისახა.
ზურგი ნაცრისფერ-მოყავისფროდან მუქ ნაცრისფრამდეა, ზოგჯერ მოყვითალო-მოყავისფრო ელფერით. ბეწვი ტანზე აბურძგნული, ზემოთ აწეულია. ღამურებს ერთმანეთისგან ფერით ძნელად გაარჩევთ, ამიტომ ხელში აყვანით ნუ შეამოწმებთ.
ფერი
ზურგი ნაცრისფერ-მოყავისფროდან მუქ ნაცრისფრამდეა, ზოგ ცხოველს მოყვითალო-მოყავისფრო ელფერი დაჰკრავს. მუცელი ზურგზე ღიაა.
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
ჩვეულებრივი ფრთაგრძელი მიწისქვეშა თავშესაფრების ღამურაა: კარსტულ მღვიმეებში, მაღაროებში, გვირაბებში, სარდაფებსა და ნანგრევებში ბინადრობს. ძირითადად მთისწინეთისა და მთის ლანდშაფტებში ცხოვრობს, 2200 მ-მდე, და ფოთლოვანი ტყით მდიდარ ადგილებს ეტანება. ზამთარს დიდ მიწისქვეშა სივრცეებში ატარებს, სადაც ტემპერატურა და ტენიანობა სტაბილურია. საქართველოში ნაპოვნია იმერეთის მღვიმეებში (წყალწითელა ქუთაისთან, სამერცხლე კლდე ქვემო ზოდთან), ცუცხვათის მღვიმეებში, შიომღვიმესთან, მცხეთასთან, გორთან, ახალციხესთან, დავით გარეჯის მღვიმეთა კომპლექსში, გრემთან, კოლხეთსა და ზუგდიდთან. ცნობილია აფხაზეთისა და სამეგრელო-ზემო სვანეთის მღვიმეებიდანაც.
ჩვეულებრივი ფრთაგრძელი მწერიჭამია და მთავარი ნადავლი ღამის პეპლებია. ჭამს ხოჭოებს, ბუზებს, პეპლების მატლებს და ობობებსაც კი. სწრაფი, მანევრული ფრენით ჰაერში ნადირობს, ჩვეულებრივ მიწიდან 10–20 მ სიმაღლეზე, მსხვერპლს კი ექოლოკაციით პოულობს. საკვებად თავშესაფრიდან ათეულობით კილომეტრზე მიფრინავს.
ღამის ღამურაა: მზის ჩასვლისთანავე გამოფრინდება, თითქმის მთელ ღამეს ნადირობს და დილით მღვიმეში ბრუნდება. ძალიან კოლონიურია: ზაფხულის კოლონიებში ასობით და ათასობით ცხოველი იყრის თავს, მსოფლიოში კი ცნობილია 100 000-ზე მეტი ცხოველის სანაშენე კოლონიებიც. ჭერის ზარისებრ ფოსოებში მჭიდროდ ეკვრიან ერთმანეთს, რაც სითბოს ინახავს. წელიწადში რამდენჯერმე მიგრირებს, ამინდის მიხედვით. ზაფხულისა და ზამთრის თავშესაფრებს შორის მანძილი ჩვეულებრივ 40–100 კმ-ია, ყველაზე შორი ცნობილი გადაადგილება კი 833 კმ. ზამთრის თავშესაფრები ზოგჯერ ზაფხულისაგან ასობით კილომეტრითაა დაშორებული. შეწყვილება შემოდგომაზეა. განაყოფიერებული კვერცხუჯრედი საშვილოსნოში მაშინვე არ მაგრდება, ამიტომ მაკეობა დაახლოებით ექვს თვეს გრძელდება. მდედრი მაის–ივლისში ერთ ნაშიერს შობს. ახალგაზრდებს კოლონიაში ერთ ჯგუფად ტოვებენ. 12 წლამდე ცოცხლობს.
მსოფლიოში ჩვეულებრივი ფრთაგრძელი მოწყვლადია (VU, 2023). საქართველოში 2021 წლის ეროვნული შეფასებით ასევე მოწყვლადია (VU), რიცხოვნობა კი მცირდება. მთავარი საფრთხეებია მიწისქვეშა თავშესაფრების დაკარგვა და შეწუხება, პესტიციდები და ჰაბიტატის დაკარგვა. კავკასიაში პრობლემას მღვიმეებში ტურიზმი ქმნის. ევროპაში ფრთაგრძელების მასობრივი დაღუპვის შემთხვევებიც აღწერილია, რომელთა მიზეზი დღემდე უცნობია. რადგან ეს ღამურა რამდენიმე დიდ მღვიმეში იყრის თავს, ერთი თავშესაფრის განადგურება ათასობით ცხოველს ეხება.
არვიდას მერკელისი · Dmitry Ivanov · Serge Gorin · Yves Bas · Ruggieri Antonio
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ჩვეულებრივი ფრთაგრძელთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. დასავლეთ და აღმოსავლეთ საქართველოში ცნობილია, ძირითადად მღვიმეებიდან. ნაპოვნია ქუთაისის მიდამოების მღვიმეებში, შიომღვიმესთან, მცხეთასთან, გორთან, ახალციხესთან, დავით გარეჯასა და გრემთან. ცნობილია აფხაზეთის მღვიმეებიდანაც.
მიწისქვეშ: კარსტულ მღვიმეებში, მაღაროებში, გვირაბებში, სარდაფებსა და ნანგრევებში. ჭერის ფოსოებში მჭიდრო ჯგუფებად ჰკიდია, რაც სითბოს ინახავს. ზამთარსაც დიდ მიწისქვეშა სივრცეებში ატარებს, სადაც ტემპერატურა სტაბილურია.
პატარა ღამურაა, 8–11 გ წონის, მაღალი გუმბათისებრი შუბლით, მოკლე დრუნჩითა და მოკლე სამკუთხა ყურებით. ფრთები გრძელი და ვიწროა, მესამე თითის ბოლოს კი მოსვენებისას უკან კეცავს. ღამურების საიმედოდ გარჩევა ხშირად მხოლოდ სპეციალისტს შეუძლია, ამიტომ ცხოველს ხელში ნუ აიყვანთ.
მწერებს, უპირველესად ღამის პეპლებს. ჭამს ხოჭოებს, ბუზებს, მატლებს და ობობებსაც. ჰაერში, ჩვეულებრივ 10–20 მ სიმაღლეზე ნადირობს და მსხვერპლს ექოლოკაციით პოულობს.
თუ არ შეეხებით, არა. ადამიანს თავს არ ესხმის. მაგრამ ნებისმიერ ღამურას შეიძლება ცოფი გადასცეს და მისი ნაკბენი ადვილად შეუმჩნეველი რჩება. ამიტომ შიშველი ხელით ნუ შეეხებით. ნაკბენის ან ნაკაწრის შემდეგ ადგილი საპნითა და წყლით დაიბანეთ და ექიმს მიმართეთ, გადაუდებელ შემთხვევაში დარეკეთ 112-ზე.
შორიდან უყურეთ და მალე გამოდით. ფრთაგრძელი შეწუხებისადმი ძალიან მგრძნობიარეა, ხოლო ხმაური, სინათლე და ხშირი სტუმრები მას მღვიმეებიდან აძევებს. ზოგან ათასობით ცხოველის კოლონიები უკვე გაქრა.
დიახ. მსოფლიოში მოწყვლადია (VU, 2023), საქართველოში 2021 წლის ეროვნული შეფასებითაც მოწყვლადია (VU) და რიცხოვნობა მცირდება. მთავარი საფრთხეებია მღვიმეების შეწუხება, თავშესაფრების დაკარგვა და პესტიციდები.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
