კარელინის სავარცხლიანი ტრიტონი

Triturus karelinii

უშხამო სავარცხლიანი ტრიტონი უხეში კანითა და ლაქებიანი მუცლით. საქართველოში დადასტურებულია დასავლეთში და აღმოსავლეთის ტყის სარტყელში.

ტყის გუბეები და ტბებიადამიანისთვის რისკიუვნებელი

სწრაფი მიმოხილვა

მთავარი მონაცემები ერთი შეხედვით

ჰაბიტატი

ტყის გუბე, ტბა

ზომა

დაახლ. 15–18 სმ

შხამი

არა — უვნებელი

კონსერვაცია

IUCN: LC

ოჯახი

Salamandridae

ადამიანთან ურთიერთობა: შხამი არ აქვს და ადამიანისთვის სამედიცინოდ უვნებელია. კანის სეკრეტი შეიძლება გააღიზიანოს. არ აიყვანოთ.

მიმოხილვა

რა არის კარელინის სავარცხლიანი ტრიტონი

კარელინის სავარცხლიანი ტრიტონი (Triturus karelinii) უშხამო სავარცხლიანი ტრიტონია და საქართველოში ბიოლოგიურად დადასტურებულია. სალამანდრისებრთა ოჯახისაა. ადამიანისთვის საშიში არ არის: კბენით შხამი არ აქვს. ზრდასრული ჩვეულებრივ დაახლოებით 15–18 სმ-მდეა; ქართული გაზომვები ამ გვერდზე ცალკე არ არის. ეს არის საქართველოს ყველაზე დიდი ტრიტონი — უხეშკანიანი, მუცელზე მუქი ლაქებით; არა გლუვი და არა გვერდზე ზოლიანი. 2026 წლის ქართული ჩამონათვალი მას T. cristatus-ის კომპლექსის წევრად იღებს. ინგლისურად Eastern crested newt ან Southern crested newt; ქართულად სავარცხლიანი ტრიტონიც. IUCN-ით ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა (Least Concern). საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის.

ბოლო განახლება 10 სექტემბერი 2026

გალერეა

კარელინის სავარცხლიანი ტრიტონი ფოტოებში

კარელინის სავარცხლიანი ტრიტონი (Triturus karelinii) — გონბადე-კავუსი, გოლესტანი, ირანი — Parham Beyhaghi — ფოტო: Parham Beyhaghi · iNaturalist
გონბადე-კავუსი, გოლესტანი, ირანი · 8 აპრილი 2016

კარელინის სავარცხლიანი ტრიტონი (Triturus karelinii) — ირანი — Parham Beyhaghi — ფოტო: Parham Beyhaghi · iNaturalist
ირანი · 31 იანვარი 2025

გავრცელება

სად გვხვდება კარელინის სავარცხლიანი ტრიტონი საქართველოში

გამოკვეთილი რეგიონები აჩვენებს, სად არის ეს სახეობა დაფიქსირებული.

ამოცნობა

როგორ ამოვიცნოთ კარელინის სავარცხლიანი ტრიტონი

საქართველოს ყველაზე დიდი ტრიტონი. კანი უხეშია. მუცელი ყვითელი ან ნარინჯისფერია მსხვილი მუქი ლაქებით. შეწყვილებისას მამრს მაღალი, დაკბილული ქედი უჩნდება. არ აერიოს გლუვ ან ზოლებიან ტრიტონს.

სხეული მსხვილი და მკვრივია, არა წვრილი. კანი უხეშია, მარცვლოვანი. კუდი წყალში გვერდებზე გაბრტყელებულია. ზრდასრული ჩვეულებრივ დაახლოებით 15–18 სმ-მდეა სრული სიგრძით; მდედრი ხშირად მამრზე ოდნავ დიდია. ქართული გაზომვები ამ გვერდზე ცალკე არ არის.
ზურგი მოყავისფრო ან მომქრალი ნაცრისფერია, მუქი ლაქებით. მუცელი და ყელი ყვითელი ან ნარინჯისფერია შავი ლაქებით; ლაქები ზოგჯერ ერწყმის და მუცლის ნაწილი შავდება. გვერდზე ვერცხლისფერი ზოლი არ არის. მდედრს ხშირად აქვს ვიწრო მოყვითალო ზურგის შუა ხაზი.
შეწყვილებისას მამრს ზურგიდან კუდამდე მაღალი, დაკბილული ქედი უჩნდება. კუდის ფუძესთან ქედის უფსკრული ხშირად სუსტია ან არ ჩანს — განსხვავება ჩრდილოეთის სავარცხლიანი ტრიტონისგან (T. cristatus), რომელიც საქართველოში არ გვხვდება. მდედრს ასეთი ქედი არ აქვს.
კავკასიური ჩვეულებრივი ტრიტონი (Lissotriton lantzi) უფრო პატარაა (ჩვეულებრივ დაახლ. 7–11 სმ), კანი გლუვია ან წვრილად მარცვლოვანი, მამრის ქედი დაბალია. კავკასიური ტრიტონი (Ommatotriton ophryticus) გვერდზე ღია ზოლით გამოირჩევა და მუცელი ულაქოა. კავკასიური სალამანდრა (Mertensiella caucasica) ყვითელი ლაქებითაა, კუდი განიკვეთში მრგვალი აქვს და ნაკადულის პირასაა, არა გუბეში.
ძველ წიგნებში იწერებოდა Triturus cristatus karelinii. დღეს T. karelinii ცალკე სახეობაა: ყირიმი, კავკასია და კასპიის სამხრეთი. ბალკანეთისა და დასავლეთ ანატოლიის სავარცხლიანი ტრიტონები T. ivanbureschi და T. anatolicus არიან და საქართველოში არ გვხვდებიან. ველში ისინი ამ სახეობისგან გარეგნულად თითქმის არ განირჩევა; საქართველოში საკმარისია გეოგრაფია.

მსგავსი სახეობები

რომელ სახეობებს ჰგავს

Lissotriton lantzi

კავკასიური ჩვეულებრივი ტრიტონი

ტყის გუბეები და ტბები

Mertensiella caucasica

კავკასიური სალამანდრა

მცირე კავკასიონის დასავლეთი

Ommatotriton ophryticus

კავკასიური ტრიტონი

მთის ტყე, სუბალპი, დასავლეთის სანაპირო

ბიოლოგია

ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია

ჰაბიტატი და გავრცელება

საქართველოში ეს ტყის სარტყლის გუბის, ტბისა და ნელი წყალსატევის ტრიტონია. შეწყვილებისას ეძებეთ უთევზო ან სუსტად დათევზებულ გუბეში, პატარა ტბაში, ნელი ნაკადის გუბეში და ზოგჯერ თხრილში. ხმელეთზე იმალება ქვის, მორის და ფოთლოვანი ნაგვის ქვეშ. სხვა კავკასიურ ტრიტონებზე უფრო მშრალ ადგილს იტანს; 1996 წლის მიმოხილვაში ქსეროფილურ ფორმადაა აღწერილი. დასავლეთის ნოტიო ტყეში იშვიათია და პოპულაციები ჩვეულებრივ მცირეა. უკიდურეს სამხრეთ-დასავლეთში სახეობა იმავე ნაშრომით არ ჩანს. ბათუმის ჩანაწერი (ჯანაშვილი 1956) შეცდომადაა მიჩნეული. 2026 წლის ჩამონათვალი წერს: მთელი დასავლეთ საქართველო და აღმოსავლეთ საქართველოს ტყის სარტყელი. ბარკოდირებული ნიმუშები გოგნიდან და წყალტუბოდანაა (იმერეთი). ნაშრომის ფიგურა ტყიბულია. ჩამონათვალში გავრცელების ნდობა საშუალოა. ამ ატლასის რუკა ლიტერატურის დასახელებულ ადგილებს ასახავს და არ ნიშნავს, რომ სახეობა ყველა მონიშნულ რეგიონში დღეს თანაბრად გვხვდება. Tarkhnishvili 1996-ში 33 ქართული ადგილია, მათ შორის ფოთი, სენაკი, სოხუმი, გაგრა, ფსხუ, რიწა, ქუთაისი, აჯამეთი, ქობულეთი, ბანისხევი, ბორჯომი, ბაკურიანი, დიდი მიტარბი, სურამი, თანას ხეობა, ლიახვის ნაკრძალი, ერტაწმინდა, ფიცესის ტბა (კასპი), ბეთანია, ახალდაბის ტბა თბილისთან, წოდორეთი, საგურამო, სატოვლე, ჩილი-ტბა, ჭიანთბა (თელავი), ბაწარა, ლაგოდეხი, დურუჯის ტბა და ბურსას ხეობა (ყვარელი). ასევე დასახელებულია საქოჩავის ტბები, სოფელი ტბა, კოდიანი და აჭარა (?). ამ გვერდის წყაროებში გურიისა და რაჭა — ლეჩხუმი — ქვემო სვანეთის ცალკე დასახელებული წერტილი არ არის. რუკაზე აღნიშნულია აფხაზეთი, სამეგრელო — ზემო სვანეთი, აჭარა, იმერეთი, სამცხე — ჯავახეთი, შიდა ქართლი, მცხეთა — მთიანეთი, კახეთი და თბილისი. სახეობის დონეზე სიმაღლე ზღვის დონიდან დაახლოებით 2 100 მ-მდეა (სამხრეთ კავკასია). საქართველოს ყველა პოპულაციის ცალკე სიმაღლის ცხრილი ამ გვერდზე არ არის. ფართო არეალი, დღევანდელი სახეობრივი ცნებით, ყირიმი, კავკასია და კასპიის სამხრეთ სანაპიროა; ტიპის ადგილი ირანშია (გორგანის ყურე), არა საქართველო.

კვება

ცალკე ქართული კვების კვლევა ამ გვერდზე არ არის. სახეობის დონეზე წყალში ზრდასრული იჭერს წყლის უხერხემლოებს — ლოკოკინებს, კიბოსნაირებს, მწერის ლარვებს; ხანდახან წყალში ჩავარდნილ ხმელეთის უხერხემლოებსაც. ხმელეთზე — ჭიებს, შიშველ ლოკოკინებს, ობობებს და მწერებს. ლიფსიტა ჯერ წვრილ კიბოსნაირებს ჭამს, შემდეგ უფრო დიდ მსხვერპლს. არ გამოიცანი საქართველოს ყველა პოპულაციის მენიუ ამ მონაცემებიდან.

ქცევა

გამრავლებისას წყალშია; დანარჩენ დროს ხშირად ხმელეთზეა. აქტიურობა უმეტესად ღამითაა. საქართველოს ყველა პოპულაციის ზუსტი კალენდარი ამ გვერდზე არ არის. სახეობის დონეზე ზამთრობა ჩვეულებრივ სექტემბერ–ოქტომბრიდან მარტამდეა, ხმელეთზე ან ზოგჯერ ღრმა მდგარ წყალში. შეწყვილება დაბალ სიმაღლეზე მარტ–მაისშია, მაღალზე — მაის–ივლისში; თბილ ზამთარში შეიძლება თებერვალში დაიწყოს. კვერცხს ცალ-ცალკე ახვევს წყლის მცენარეზე; სახეობის დონეზე დაახლოებით 100–250 კვერცხია აღწერილი. საქართველოში ლიფსიტის გამოჩეკის პიკი AmphibiaWeb-ის მიხედვით მაისის ბოლოდან ივნისის ჩათვლითაა. მეტამორფოზი აგვისტო–ოქტომბერშია; ზოგ ლიფსიტას წყალში ზამთარიც რჩება. თუ შეხვდებით, დააკვირდით და დატოვეთ ადგილზე. არ აიყვანოთ და წყალსატევებს შორის არ გადაიტანოთ — ასე ადვილად ვრცელდება სოკოვანი დაავადება. კანის ჯირკვლები თავდაცვით სეკრეტს გამოყოფს; მუცლის ნარინჯისფერი ლაქებიანი ფერი გაფრთხილებაა. შეხების შემდეგ ხელები დაიბანეთ. ადამიანისთვის სამედიცინო საფრთხე არ არის.

კონსერვაცია

2026 წლის ჩამონათვალში ბიოლოგიურად დადასტურებულია. IUCN 2023-ით ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა (Least Concern) — ეს შეფასება ეხება დღევანდელ T. karelinii-ს (ყირიმი, კავკასია, კასპია), არა ბალკანურ T. ivanbureschi-ს. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის; ამფიბიებიდან იქ შეტანილია კავკასიური სალამანდრა და სირიული მყვარი. AmphibiaWeb აღნიშნავს კლებას შავი ზღვის სანაპიროზე და მკაცრ სტატუსს დასავლეთ კავკასიის ზოგ ადგილას; ეს რეგიონული შენიშვნაა და არა საქართველოს ოფიციალური კატეგორია. მთავარი საფრთხეებია გუბის განადგურება ან შევსება, თევზის შეყვანა, ტყის გაჩეხვა და დაბინძურება. არ აიყვანოთ.

კითხვები

ხშირად დასმული კითხვები

მოკლე პასუხები კარელინის სავარცხლიანი ტრიტონი-თან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.

დიახ. 2026 წლის ჩამონათვალში ბიოლოგიურად დადასტურებულია. დნმ-ბარკოდი გოგნიდან და წყალტუბოდანაა; ნაშრომის ფიგურა ტყიბულია.

ტყის სარტყლის გუბესთან, პატარა ტბასთან და ნელ წყალსატევთან — დასავლეთ საქართველოში და აღმოსავლეთის ტყიან სარტყელში. დასავლეთის ნოტიო ტყეში იშვიათია. რუკაზე რამდენიმე რეგიონია, არა მხოლოდ იმერეთი. ყველა ძველი ადგილი დღეს გადამოწმებული არ არის.

არა. შხამი არ აქვს და ადამიანისთვის უვნებელია. კანის სეკრეტი შეიძლება გააღიზიანოს. არ აიყვანოთ. შეხების შემდეგ ხელები დაიბანეთ.

დიდი, უხეშკანიანი ტრიტონი ლაქებიანი ყვითელი ან ნარინჯისფერი მუცლით. გვერდის ღია ზოლი არ აქვს. შეწყვილებისას მამრის ქედი მაღალი და დაკბილულია. გლუვი ტრიტონი პატარაა; ზოლებიანს გვერდზე ზოლი აქვს და მუცელი ულაქოა.

ზრდასრული ჩვეულებრივ დაახლოებით 15–18 სმ-მდეა სრული სიგრძით. ქართული გაზომვები ამ გვერდზე ცალკე არ არის. ეს საქართველოს ყველაზე დიდი ტრიტონია.

წყალში — წყლის უხერხემლოებს. ხმელეთზე — ჭიებს, შიშველ ლოკოკინებს, ობობებს და მწერებს. ქართული კვების კვლევა ამ გვერდზე არ არის.

გამრავლებისას წყალშია, უმეტესად გაზაფხულზე; დანარჩენ დროს ხშირად ხმელეთზეა და აქტიურია ღამით. საქართველოში ლიფსიტის გამოჩეკის პიკი მაისის ბოლოდან ივნისამდეა აღწერილი. მაღალ სიმაღლეზე სეზონი გვიანდება.

დააკვირდით და დატოვეთ ადგილზე. არ აიყვანოთ და სხვა გუბეში არ გადაიტანოთ. ადამიანისთვის სამედიცინო საფრთხე არ არის.

წყაროები

სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.

დაკავშირებული გიდები