კავკასიური ტრიტონი

Ommatotriton ophryticus

უშხამო ზოლებიანი ტრიტონი საქართველოს მთის ტყეებში, სუბალპურ ტბებსა და ზოგან შავი ზღვის სანაპიროზე. ძველ წიგნებში — მცირეაზიური ტრიტონი.

მთის ტყე, სუბალპი, დასავლეთის სანაპიროადამიანისთვის რისკიუვნებელი

სწრაფი მიმოხილვა

მთავარი მონაცემები ერთი შეხედვით

ჰაბიტატი

მთის ტყე, ტბა, სუბალპი

ზომა

დაახლ. 12–18 სმ

შხამი

არა — უვნებელი

კონსერვაცია

IUCN: NT

ოჯახი

Salamandridae

მიმოხილვა

რა არის კავკასიური ტრიტონი

კავკასიური ტრიტონი (Ommatotriton ophryticus) უშხამო ზოლებიანი ტრიტონია საქართველოს მთის ტყეებში, სუბალპურ ტბებთან და დასავლეთში ზოგან შავი ზღვის სანაპიროზე. ადამიანისთვის საშიში არ არის. ზრდასრული ჩვეულებრივ დაახლოებით 12–18 სმ-ია; მამრი მდედრზე დიდია. 2026 წლის ქართული ჩამონათვალი მას ბიოლოგიურად დადასტურებულ სახეობად იღებს. დასავლეთ საქართველოში უფრო უწყვეტია, აღმოსავლეთში — სპორადული, თელავამდე და ლაგოდეხამდე. ძველ წიგნებში იგივე ცხოველი ხშირად Triturus vittatus ophryticus ან მცირეაზიური ტრიტონის სახელითაა; ახლა ცალკე სახეობაა. ჩამონათვალში ქვესახეობაა O. o. ophryticus. ტიპური ადგილია თბილისის მიდამოები („bei Tiflis“).

ბოლო განახლება 24 აგვისტო 2026

გალერეა

კავკასიური ტრიტონი ფოტოებში

კავკასიური ტრიტონი (Ommatotriton ophryticus) — მთის ტყე, სუბალპი, დასავლეთის სანაპირო — Sergey Lednev — ფოტო: Sergey Lednev

კავკასიური ტრიტონი (Ommatotriton ophryticus) — მთის ტყე, სუბალპი, დასავლეთის სანაპირო — სანდრო ხახვა — ფოტო: სანდრო ხახვა
25 ივლისი 2025

კავკასიური ტრიტონი (Ommatotriton ophryticus) — მთის ტყე, სუბალპი, დასავლეთის სანაპირო — Tom Kirschey — ფოტო: Tom Kirschey

გავრცელება

სად გვხვდება კავკასიური ტრიტონი საქართველოში

გამოკვეთილი რეგიონები აჩვენებს, სად არის ეს სახეობა დაფიქსირებული.

ამოცნობა

როგორ ამოვიცნოთ კავკასიური ტრიტონი

ზოლებიანი ტრიტონია გვერდის ღია ზოლით და ულაქო ყვითელი ან ნარინჯისფერი მუცლით. შეწყვილებისას მამრს მაღალი, დაკბილული ქედი აქვს. საქართველოში ყველაზე ხშირად ჩვეულებრივ და სავარცხლიან ტრიტონს ერევა.

01
სხეული წაგრძელებულია, კანი თითქმის გლუვი ან ოდნავ მარცვლოვანი. კუდი სხეულსა და თავს დაახლოებით უტოლდება. ფეხები და თითები გრძელია, მამრში უფრო. ზრდასრული ჩვეულებრივ დაახლოებით 12–18 სმ-ია სრული სიგრძით; იშვიათად 20 სმ-მდე. მამრი მდედრზე დიდია.
02
წყალში ზურგი ბრინჯაო–ზეითუნისფერი ან ზეითუნისფერ-ყავისფერია, წვრილი მუქი წერტილებით. გვერდზე ღია, ვერცხლისფერი ზოლია მუქი კიდეებით — ეს სახეობის მთავარი ნიშანია. მუცელი ყვითელი ან ნარინჯისფერია, ლაქების გარეშე. ხმელეთზე ზურგი უფრო მოწითალოა.
03
შეწყვილებისას მამრს ზურგსა და კუდზე ძალიან მაღალი, დაკბილული ქედი უჩნდება (დაახლოებით 3 სმ-მდე), ყვითელი ან მოყავისფრო, მუქი ვერტიკალური ზოლებით. კუდის გვერდზე ლურჯი ან მომწვანო ლაქებია. მდედრს ასეთი ქედი არ აქვს; იგი უფრო ერთფეროვანი ზეითუნისფერია.
04
კავკასიური ჩვეულებრივი ტრიტონი (Lissotriton lantzi) უფრო პატარაა, გვერდის ღია ზოლი არ აქვს და მამრის ქედი დაბალია. კარელინის სავარცხლიანი ტრიტონი (Triturus karelinii) უფრო უხეშკანიანია; მუცელზე მუქი ლაქები აქვს, ამ სახეობას — არა. კავკასიური სალამანდრა (Mertensiella caucasica) ყვითელი ლაქებითაა და ნაკადულის სალამანდრაა, არა ტბის ტრიტონი.
05
საქართველოში სხვა ზოლებიანი ტრიტონი არ არის. O. vittatus და O. nesterovi აქ არ გვხვდება. BOLD-ში წოდორეთის ტბის თანმიმდევრობა ზოგჯერ O. nesterovi-ადაა მონიშნული, მაგრამ ეს იმავე შტრიხკოდის ჯგუფია; 2026 წლის ჩამონათვალი ქართულ პოპულაციებს O. ophryticus-ად იღებს.

ბიოლოგია

ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია

ჰაბიტატი და გავრცელება

საქართველოში ეს ტყისა და მთის წყალსატევის ტრიტონია. ქვირითობისას ეძებეთ წიწვოვან, შერეულ ან ფოთლოვან ტყეში, სუბალპურ მდელოზე და პატარა ტბასთან, გუბესთან ან ნელ ნაკადულთან — განსაკუთრებით უთევზო წყალში. ხმელეთზე იმალება ქვის, მორის და ფოთლის ქვეშ; ზოგჯერ უფრო მშრალ ადგილზეც გამოჩნდება. სიმაღლე აქ ზღვის დონიდან დაახლოებით 2000 მ-მდეა; სანაპიროზეც გვხვდება და მხოლოდ 1200 მ-ზე მაღლა არ არის შეზღუდული. 1996 წლის მიმოხილვით დასავლეთი უფრო უწყვეტია, აღმოსავლეთი — სპორადული; სამხრეთ კავკასიონის ფერდობზე აღმოსავლეთი ზღვარი თელავთანაა. ამ ატლასის რუკაზე აღნიშნულია აფხაზეთი, სამეგრელო — ზემო სვანეთი, გურია, აჭარა, იმერეთი, რაჭა — ლეჩხუმი — ქვემო სვანეთი, სამცხე — ჯავახეთი, შიდა ქართლი, მცხეთა — მთიანეთი, კახეთი და თბილისი. დასახელებული ადგილებია, სხვათა შორის, გაგრა, სოხუმი, გუმისტა, რიწა, ფოთი, ბათუმი, კინტრიში, ჩარნალი, ოზურგეთი, ქუთაისი, აჯამეთი, ლეჩხუმი, რიონის ზემო წელი, ბანისხევი, დიდი მიტარბი, ადიგენის ტრიალას ტბა, ყაზბეგი, საგურამო, წოდორეთის ტბა, თელავის ჭიანთბა, მარიამჯვარი, ლაგოდეხი, ლიახვის ზემო წელი და ერწოს ტბა. 2026 წლის დნმ-ნიმუშები ტრიალას ტბიდან და საკისტოს ტბიდანაა. თბილისის მიდამოებში (კუების ტბა, ბეთანია, ახალდაბა / წყნეთი, ჩილი-ტბა) ისტორიული ჩანაწერებია; ნიკოლსკის ძველი პოპულაციების ნაწილი გადაშენებულად ითვლება. არეალი გრძელდება ჩრდილო-აღმოსავლეთ ანატოლიაში და რუსეთის დასავლეთ კავკასიაში; ჩრდილოეთ სომხეთის ჩანაწერები წყაროებში არ ემთხვევა.

კვება

წყალში ზრდასრული იჭერს მოლუსკებს, კიბოსნაირებს, წყლის მწერებს და ხშირად სხვა ამფიბიის ლიფსიტებს. კვერცხის ჭამაც აღწერილია, განსაკუთრებით მდედრებში. მეტამორფოზის შემდეგ ნორჩი ხმელეთის წვრილ უხერხემლოებს ჭამს — კუტიებს, ბუგრებს, ხოჭოსა და ბუზის ლარვებს. ლიფსიტა ჯერ წვრილ კიბოსნაირებს იკვებება, შემდეგ მოლუსკებსა და მწერებსაც. ცალკე ქართული კვების კვლევა ამ გვერდზე არ არის; ეს სახეობის დონის აღწერაა.

ქცევა

ქვირითობისას წყალშია. დანარჩენ დროს ხშირად ხმელეთზეა — ქვის, ხის და ტყის ნაგვის ქვეშ. კავკასიაში ზამთარს უმეტესად ხმელეთზე ატარებს: სექტემბერ–ოქტომბერში იწყებს, დაბალ სიმაღლეზე თებერვალ–მარტში იღვიძებს, მაღალმთაში — აპრილ–მაისში. ქვირითობა ამინდისა და სიმაღლის მიხედვით გვიანი თებერვლიდან ივლისამდეა. კვერცხს ცალ-ცალკე ან მოკლე ჯაჭვად დებს წყლის მცენარეზე; ჯგუფში დაახლოებით 60–240 კვერცხია აღწერილი. ლიფსიტა წყალში რჩება და გარდაქმნამდე ჩვეულებრივ რამდენიმე თვე სჭირდება; ზოგ მთის ტბაში გვიანი ლიფსიტა ზამთარს წყალში რჩება. თუ შეხვდებით, დააკვირდით და დატოვეთ ადგილზე. არ აიყვანოთ და წყალსატევებს შორის არ გადაიტანოთ — კანი ლორწოს გამოყოფს და შეიძლება სოკოვანი დაავადება გადაიტანოთ. შეხების შემდეგ ხელები დაიბანეთ. ადამიანისთვის სამედიცინო საფრთხე არ არის.

კონსერვაცია

IUCN-ის 2009 წლის შეფასებით (2019 წლის შესწორებული ვერსია) ახლოსაა საფრთხესთან (Near Threatened). ეს შეფასება O. nesterovi-ს სახეობად გამოყოფამდე დაიწერა; 2019 წლის errata რუკას ასწორებს. საქართველოს 2014 წლის ოფიციალურ წითელ ნუსხაში (დადგენილება №190) ეს ტრიტონი არ არის — ამფიბიებიდან იქ მხოლოდ კავკასიური სალამანდრა და სირიული მყვარია. ძველ ქართულ წითელ წიგნებში იწერებოდა Triturus vittatus ophryticus / მცირეაზიური ტრიტონი. სამხრეთ კავკასიის ბიომრავალფეროვნების რუკა ეროვნულ სტატუსს NT-ად მიიჩნევს. სხვა ტრიტონებთან შედარებით საქართველოში უფრო ხშირია, მაგრამ ადგილობრივად იკლებს, თუ ტყე იჭრება, ტბა შრება, ბინძურდება ან ივსება თევზით; სანაპიროზე რეკრეაცია და წარსულში ტერარიუმის ვაჭრობა დამატებითი საფრთხეა. დაცულ ტერიტორიებზეა, მათ შორის კინტრიშში, გუმისტაში, რიწასთან, ყაზბეგში, მარიამჯვარსა და ლაგოდეხში. თბილისის ზოგი ძველი ადგილი აღარ არის დასახლებული.

კითხვები

ხშირად დასმული კითხვები

მოკლე პასუხები კავკასიური ტრიტონი-თან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.

დიახ. 2026 წლის ჩამონათვალი ბიოლოგიურად დადასტურებულად მიიჩნევს. ძველ წიგნებში იგივე სახეობა ხშირად მცირეაზიური ტრიტონის ან Triturus vittatus ophryticus-ის სახელითაა. ტიპური ადგილი თბილისის მიდამოებია.

მთის ტყეში, სუბალპურ ტბასთან და დასავლეთში ზოგან სანაპიროზეც — უმჯობესია უთევზო გუბესა და ტბაზე. დასავლეთი უფრო უწყვეტია; აღმოსავლეთი სპორადულია თელავამდე და ლაგოდეხამდე. თბილისის ზოგი ძველი ადგილი აღარ არის დასახლებული.

არა. შხამი არ აქვს და ადამიანისთვის უვნებელია. კანის სეკრეტი შეიძლება გააღიზიანოს. არ აიყვანოთ. შეხების შემდეგ ხელები დაიბანეთ.

ტრიტონი გვერდის ღია ზოლით, ყვითელი ან ნარინჯისფერი ულაქო მუცლით. შეწყვილებისას მამრს მაღალი, დაკბილული ქედი აქვს. ჩვეულებრივ ტრიტონს ზოლი არ აქვს; სავარცხლიანს მუცელზე ლაქები აქვს.

ზრდასრული ჩვეულებრივ დაახლოებით 12–18 სმ-ია სრული სიგრძით; იშვიათად 20 სმ-მდე. მამრი მდედრზე დიდია. ქართული გაზომვები ამ გვერდზე ცალკე არ არის.

წყალში — წყლის უხერხემლოებს და ხშირად ამფიბიის ლიფსიტებს. ხმელეთზე ნორჩი მწერებსა და სხვა წვრილ უხერხემლოებს ჭამს. ქართული კვების კვლევა ამ გვერდზე არ არის.

კავკასიაში ქვირითობა გვიანი თებერვლიდან ივლისამდეა, სიმაღლის მიხედვით. ზამთარს უმეტესად ხმელეთზე ატარებს. საქართველოს ყველა პოპულაციის ზუსტი კალენდარი ამ გვერდზე არ არის.

დააკვირდით და დატოვეთ ადგილზე. არ აიყვანოთ და სხვა ტბაში არ გადაიტანოთ. ადამიანისთვის სამედიცინო საფრთხე არ არის.

წყაროები

სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.

დაკავშირებული გიდები