ზღვის მამალი
Eutrigla gurnardus
Xavier Rufray · Hérault
მთავარი მონაცემები
- კვება
- კრევეტები, კიბორჩხალები, წვრილი თევზები
- სტატუსი საქართველოში
- საქართველოს თევზების ნუსხაში; ეროვნულ შეფასებაში EN
- ზომა
- ჩვეულებრივ, 30 სმ; 60 სმ-მდე და 956 გ-მდე
- სიღრმე
- უმეტესად 10–150 მ; 340 მ-მდე
- ჰაბიტატი
- ქვიშიანი ფსკერი, ზოგჯერ კლდოვანი და ლამიანი
- ოჯახი
- Triglidae
- დაცვა
- მსოფლიოში NE; საქართველოში EN, 2021
ეს ზღვის მამალი (Eutrigla gurnardus) „ხმაურიანი“ თევზია: საკვებისთვის ბრძოლისას ღრენისა და კაკუნის მსგავს ხმებს გამოსცემს. ნაცრისფერ-მურაა, ზურგსა და გვერდებზე წვრილი თეთრი წინწკლებით, ზურგის პირველ ფარფლზე კი დიდი, მრგვალი შავი ლაქა აქვს. ქვიშიან ფსკერზე ცხოვრობს და კრევეტებს, კიბორჩხალებსა და წვრილ თევზებს ნადირობს. საქართველოს თევზების ნუსხაში შედის და 2021 წლის ეროვნული შეფასებით საფრთხის ქვეშ მყოფია (EN). მსოფლიო მასშტაბით შეფასებული არ არის (NE). თუ ზღვის მამალს ნაცრისფერი, თეთრწინწკლებიანი ზურგითა და ფარფლზე შავი ლაქით ნახავთ, სწორედ ეს სახეობაა.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ზღვის მამალი
წაგრძელებული ფსკერის თევზია, დიდი, ძვლოვანი თავით. ფერი ცვალებადია, უმეტესად ნაცრისფერ-მურა, ზურგსა და გვერდებზე წვრილი თეთრი წინწკლებით. ზურგის პირველ ფარფლზე დიდი, მრგვალი შავი ლაქა აქვს. მსგავს Chelidonichthys lucerna-ს მოწითალო ფერი და გრძელი, ცისფერი გულმკერდის ფარფლები აქვს.

ზურგის პირველ ფარფლზე დიდი, მრგვალი შავი ლაქაა. ზურგი და გვერდები, როგორც წესი, წვრილი თეთრი წინწკლებითაა მოფენილი, მუცელი კრემისფერია. იშვიათად მოწითალოა, ახალგაზრდები კი წითელია, ნაცრისფერ-თეთრი მუცლით.
გულმკერდის ფარფლი მოკლეა და მხოლოდ ანალური ფარფლის დასაწყისამდე სწვდება. მისი ქვედა სამი სხივი თავისუფალია, თითების მსგავსი. Chelidonichthys lucerna-ს ეს ფარფლი უფრო გრძელი და ზემოდან ცისფერი აქვს.
გვერდითი ხაზის ქერცლი ტანის ქერცლზე ოდნავ დიდია, ეკლიანი ქედითა და დაკბილული უკანა კიდით. ზურგის ორი ფარფლიდან პირველში 7–10 ეკალია, მეორეში 18–20 რბილი სხივი, ანალურში 17–20. ჩვეულებრივ, 30 სმ-ია, 60 სმ-მდე და 956 გ-მდე იზრდება.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ქვიშიან ფსკერზე ჩვეულებრივია, იშვიათად კლდოვან და ლამიან ფსკერზეც გვხვდება. სანაპიროდან 140 მ სიღრმემდე ცხოვრობს, უმეტესად 10–150 მ-ზე, იონიის ზღვის აღმოსავლეთში კი 340 მ-ზეც უპოვიათ. წყლის ტემპერატურას მგრძნობიარეა, ამიტომ ნაპირებთან აპრილის ბოლოდან ოქტომბრის შუა რიცხვებამდე ჩანს. არეალი აღმოსავლეთ ატლანტიკაში ისლანდიიდან და ნორვეგიიდან მაროკომდე გრძელდება, ჩრდილოეთ და ბალტიის ზღვების სამხრეთის, მადეირისა და აზორის კუნძულების ჩათვლით. ხმელთაშუა ზღვაში ესპანეთის აღმოსავლეთიდან თურქეთამდე და შავ ზღვამდე გვხვდება. შავ ზღვაში ბულგარეთისა და თურქეთის სანაპიროებიდანაა ცნობილი, საქართველოს თევზების ნუსხაშიც შედის.
ჩანაწერები ჯერ არ გვაქვს
ამ სახეობის დადასტურებული დაკვირვება ატლასში ჯერ არ არის, ამიტომ არ ვიცით, საქართველოს რომელ რეგიონებში გვხვდება.
გაგვიზიარე დაკვირვებანახე ეს სახეობა? ფოტო და ადგილი საკმარისია.
მტაცებელია: ძირითადად კიბოსნაირებს, უპირველესად კრევეტებსა და სანაპიროს კიბორჩხალებს ჭამს. თევზებიდან ღორჯოებს, ბრტყელ თევზებს, ქაშაყის ლიფსიტებსა და ქვიშის თევზებს (Ammodytidae) ნადირობს. ქვიშაში დამალულ ცხოველებს გულმკერდის ფარფლის თავისუფალი სხივებით ეძებს.
ხმებით არის ცნობილი: საკვებისთვის ბრძოლისას ღრენისა და კაკუნის მსგავს ხმებს გამოსცემს. პატარა თევზები დიდებზე ხშირად ხმაურობენ და უფრო მეტად „ღრენენ“, რადგან საკვებისთვის პირდაპირ ეჯიბრებიან. დიდები კი უმეტესად უბრალოდ ეცემიან საკვებს. მამრები 3 წლის ასაკში, დაახლოებით 20 სმ სიგრძეზე მწიფდება, მდედრები 4 წლისანი, დაახლოებით 24 სმ-ზე. ქვირითობა რამდენიმე თვე გრძელდება: არეალის ჩრდილოეთში აპრილიდან სექტემბრამდე, სამხრეთში იანვრიდან ივნისამდე. მდედრი 200 000–300 000 წვრილ, 1,5 მმ-იან მოტივტივე კვერცხს ყრის. ლიფსიტები 3 სმ სიგრძემდე წყლის სვეტში ცურავენ, მერე ფსკერზე ეშვებიან.
2021 წლის ეროვნული შეფასებით საქართველოში ეს ზღვის მამალი საფრთხის ქვეშ მყოფია (EN, 2021) და რიცხოვნობა მცირდება. შავი ზღვის თევზების 2014 წლის ჩამონათვალში მოწყვლადია (VU), მაგრამ მხოლოდ ბულგარეთისა და თურქეთის წყლებისთვის არის მითითებული. მსოფლიო მასშტაბით შეფასებული არ არის (NE), ევროპასა და ხმელთაშუა ზღვაში კი საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC; ევროპა 2015, ხმელთაშუა ზღვა 2011). სპეციალური დაცვის სტატუსი არ აქვს.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ზღვის მამალთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
საქართველოს თევზების ნუსხაში შედის და 2021 წლის ეროვნულ შეფასებაში საფრთხის ქვეშ მყოფად (EN) არის მიჩნეული. შავი ზღვის თევზების 2014 წლის ჩამონათვალი კი მას მხოლოდ ბულგარეთისა და თურქეთის წყლებისთვის ასახელებს. საქართველოს სანაპიროს რომელ ნაწილში ცხოვრობს, ცნობილი არ არის.
Eutrigla gurnardus უმეტესად ნაცრისფერ-მურაა, თეთრი წინწკლებით და ზურგის პირველ ფარფლზე მრგვალი შავი ლაქით. მისი გულმკერდის ფარფლი მოკლეა და მხოლოდ ანალური ფარფლის დასაწყისს აღწევს. Chelidonichthys lucerna მოწითალოა, გრძელი, ზემოდან ცისფერი ფარფლებით, და გაცილებით დიდიც იზრდება.
ჩვეულებრივ, 30 სმ-ია. 60 სმ-მდე იზრდება, ყველაზე მძიმე ცნობილი თევზი კი 956 გ-ს იწონიდა. მამრები დაახლოებით 20 სმ-ზე მწიფდება, მდედრები 24 სმ-ზე.
დიახ. საკვებისთვის ბრძოლისას ღრენისა და კაკუნის მსგავს ხმებს გამოსცემს. პატარა თევზები უფრო ხშირად ხმაურობენ, რადგან საკვებისთვის პირდაპირ ეჯიბრებიან. ამ ხმების გამო ზღვის მამლებს ინგლისურად gurnard-ს, „მღრენავს“ უწოდებენ.
დიახ. სარეწაო თევზია, ახალს და გაყინულს ყიდიან, შემწვარს ან გამომცხვარს ამზადებენ. მთავარი რეწვა ჩრდილოეთ ზღვაში მიმდინარეობს. ადამიანისთვის უვნებელია.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.





















