ბაცი უმბრინა
Umbrina cirrosa
Roberto Pillon · Italy
მთავარი მონაცემები
- კვება
- ფსკერის უხერხემლოები, პატარა თევზი
- სტატუსი საქართველოში
- მკვიდრი, შავი ზღვის სანაპირო წყლები
- ზომა
- 104 სმ-მდე, ჩვეულებრივ 40 სმ; 11,1 კგ-მდე
- ჰაბიტატი
- კლდოვანი და ქვიშიანი ფსკერი, 100 მ-მდე
- ოჯახი
- Sciaenidae
- დაცვა
- მსოფლიოში VU, 2019; საქართველოში NT, 2021
ბაცი უმბრინა მეტრზე მეტ სიგრძეს აღწევს: 104 სმ-მდე იზრდება და 11,1 კგ-მდე იწონის, თუმცა უფრო ხშირად 40 სმ-მდე სიგრძისაა. ნიკაპზე მოკლე, მაგარი ულვაში აქვს, რითაც მსგავს მუქ უმბრინას ადვილად გაარჩევთ. ცხოვრობს ატლანტის ოკეანის აღმოსავლეთ ნაწილში, ხმელთაშუა, შავ და აზოვის ზღვებში, მათ შორის საქართველოს სანაპირო წყლებში. ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოში მოწყვლადია (VU, 2019), რადგან ხმელთაშუა ზღვაში მისი ჭერა რამდენიმე ათწლეულში მკვეთრად შემცირდა.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ბაცი უმბრინა
მაღალი, გვერდებიდან შებრტყელებული, ოდნავ წაგრძელებული თევზია, მოკლე და ბლაგვი დრუნჩით. ტანი მოვერცხლისფრო-რუხიდან მოყავისფრომდეა, ლითონისებრი ელვარებით. ნიკაპზე მოკლე, მაგარი ულვაში აქვს, ლაყუჩის საფარის უკანა კიდე კი შავია.

ნიკაპზე ერთი მოკლე, სქელი და მაგარი ულვაში აქვს, რომლის ბოლოს პატარა ფორაა. პირი პატარაა და ქვემოთ აქვს მიმართული, წვრილი კბილებით.
ტანი მოვერცხლისფრო-რუხიდან მოყავისფრომდეა, ლითონისებრი ელვარებით. ზურგზე და გვერდებზე მუქი ირიბი ზოლები გასდევს. ლაყუჩის საფარის უკანა კიდეზე მოშავო აპკი აქვს, ფარფლები კი მუქია.
მუქ უმბრინას ნიკაპზე ულვაში არ აქვს, მუცლისა და ანალური ფარფლები კი შავი აქვს, თეთრი წინა კიდით. ორივე ერთ ოჯახს ეკუთვნის და ფსკერთან ცხოვრობს, ამიტომ ამოცნობისას ნიკაპს დააკვირდით.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
სანაპირო წყლის ფსკერის თევზია და ცხოვრობს კლდოვან და ქვიშიან ფსკერზე, 100 მ სიღრმემდე. კლდოვან ნაპირებთან ჩერდება. ახალგაზრდა თევზები მდინარეების შესართავებში შედიან. გავრცელებულია ატლანტის ოკეანის აღმოსავლეთ ნაწილში, ბისკაის ყურიდან და გიბრალტარიდან მაროკოს სამხრეთამდე, ასევე ხმელთაშუა, მარმარილოს, შავ და აზოვის ზღვებში. სუეცის არხით სუეცის ყურეშიც გადავიდა. შავ ზღვაში ყველა სანაპირო ქვეყნის წყლებშია აღრიცხული, საქართველოსიც.
ჩანაწერები ჯერ არ გვაქვს
ამ სახეობის დადასტურებული დაკვირვება ატლასში ჯერ არ არის, ამიტომ არ ვიცით, საქართველოს რომელ რეგიონებში გვხვდება.
გაგვიზიარე დაკვირვებანახე ეს სახეობა? ფოტო და ადგილი საკმარისია.
ძირითადად ფსკერის უხერხემლოებით იკვებება: მოლუსკებით, ჭიებითა და სხვა წვრილი ცხოველებით. ჭამს თევზსაც, მათ შორის სარდინას, ქაფშიას, სკუმბრიას და კეფალს. მის საკვებში სეპიაც ხვდება. საკვებს ფსკერთან, ქვებსა და ქვიშას შორის ეძებს.
სეზონურად გადაადგილდება: ზაფხულში ნაპირს უახლოვდება, ზამთარში კი უფრო ღრმად გადადის. გამრავლების დროს მამლები ხმოვან იმპულსებს გამოსცემენ და ამით დედლებს იზიდავენ. ქვირითს რამდენიმე ულუფად ყრის, ფსკერზე. ერთი დედალი 2,9 მილიონამდე ქვირითს იძლევა. ქვირითობის დრო ზღვის ნაწილის მიხედვით იცვლება: თურქეთის სანაპიროსთან მარტ–აპრილში მრავლდება, ბულგარეთთან ივნის–აგვისტოში, ხმელთაშუა ზღვაში კი ივლის–აგვისტოში. მამლები, ჩვეულებრივ, ორი წლისანი მწიფდებიან, ზოგი ერთი წლისაც, დედლები კი სამი წლისანი. 18 წლამდე ცოცხლობს.
მსოფლიოში ბაცი უმბრინა მოწყვლადია (VU, 2019). შეფასების მიზეზი ჭერის მკვეთრი შემცირებაა. ხმელთაშუა ზღვაში 1986–1990 წლებში საშუალოდ წელიწადში 1393 ტონა დაიჭირეს, 2001–2005 წლებში კი 278 ტონა, ანუ 80%-ით ნაკლები. ევროკავშირში 1995 წელს 1000 ტონაზე მეტი დაიჭირეს, 2008 წლისთვის კი 100 ტონაზე ნაკლები. შავ ზღვაში, 2014 წლის რეგიონულ შეფასებაში, მისი სტატუსი შეფასებული არ არის (NE). საქართველოს 2021 წლის ეროვნული შეფასებით ის საფრთხესთან ახლოსაა (NT), რიცხოვნობის ტენდენცია კი უცნობია.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ბაცი უმბრინასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. შავი ზღვის მკვიდრი სახეობაა და საქართველოს სანაპირო წყლებშიც არის აღრიცხული. ცხოვრობს კლდოვან და ქვიშიან ფსკერზე, 100 მ სიღრმემდე. ზაფხულში ნაპირს უახლოვდება, ახალგაზრდა თევზები კი მდინარეების შესართავებში შედიან.
ნიკაპზე მოკლე, მაგარი ულვაში აქვს. ტანი მოვერცხლისფრო-რუხიდან მოყავისფრომდეა, მუქი ირიბი ზოლებით, ლაყუჩის საფარის უკანა კიდე კი შავია. მსგავს მუქ უმბრინას ულვაში არ აქვს.
104 სმ-მდე იზრდება და 11,1 კგ-მდე იწონის. უფრო ხშირად 40 სმ-მდე სიგრძის თევზები ხვდება. 18 წლამდე ცოცხლობს.
ძირითადად ფსკერის უხერხემლოებს: მოლუსკებსა და ჭიებს. ჭამს პატარა თევზსაც, მაგალითად, სარდინას, ქაფშიას, სკუმბრიას და კეფალს, ასევე სეპიას.
ეს ზღვის ნაწილზეა დამოკიდებული. თურქეთის სანაპიროსთან მარტ–აპრილში მრავლდება, ბულგარეთთან ივნის–აგვისტოში. ქვირითს რამდენიმე ულუფად ყრის, მამლები კი დედლებს ხმით იზიდავენ.
არა, ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოში მოწყვლადია (VU, 2019), რადგან ხმელთაშუა ზღვაში მისი ჭერა 80%-ით შემცირდა. საქართველოს 2021 წლის ეროვნულ შეფასებაში საფრთხესთან ახლოსაა (NT). შავ ზღვაში მისი რიცხოვნობა დაბალია.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.





















