ხონთქარა
Mullus barbatus
Bernat Garrigós · Girona
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- ჩვეულებრივ, 10–20 სმ; 38,2 სმ-მდე, 680 გ-მდე
- კვება
- კიბოსნაირები, ჭიები, მოლუსკები
- სტატუსი საქართველოში
- მკვიდრი, სარეწაო
- სიცოცხლის ხანგრძლივობა
- 10–12 წელი
- ჰაბიტატი
- ქვიშიანი, ლამიანი და ხრეშიანი ფსკერი, 10–328 მ
- ოჯახი
- Mullidae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC, 2015; საქართველოში LC, 2021
ხონთქარა (Mullus barbatus) ფსკერის თევზია, ციცაბო შუბლით და ნიკაპიდან ჩამოშვებული ორი გრძელი ულვაშით. ულვაშებით ფსკერს სინჯავს და ლამსა და ქვიშაში დამალულ პატარა ცხოველებს პოულობს. ჩვეულებრივ, 10–20 სმ-ია, ყველაზე დიდი ცნობილი თევზი კი 38,2 სმ სიგრძისა და 680 გ წონის იყო. საქართველოს მკვიდრი სახეობაა, შავ ზღვაში კი მისი ქვესახეობა Mullus barbatus ponticus ცხოვრობს. ქართული ზღვის თევზჭერის ხუთ მთავარ სარეწაო სახეობას შორისაა. მსოფლიოშიც და საქართველოშიც საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC). თუ ფსკერთან ულვაშებით მთხრელ წითელ თევზს დაინახავთ, შუბლსა და გვერდებს დახედეთ: ციცაბო შუბლი და უზოლო სხეული ხონთქარას ნიშანია.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ხონთქარა
პატარა, წაგრძელებული, გვერდებიდან შეჭყლეტილი თევზია, დიდი თავით და თითქმის ვერტიკალური შუბლით. ნიკაპზე ორი გრძელი ულვაში აქვს. სხეული არათანაბრად წითელია, მუცელი ვერცხლისფერი. ყველაზე ადვილად ხონთქარა სურმულეტუსში შეიძლება აგერიოთ.

შუბლი ციცაბოა, თითქმის ვერტიკალური, თვალები კი მაღლა უზის. პატარა პირში ჯაგრისისებრი კბილები აქვს, ნიკაპზე ორი გრძელი ულვაში ჰკიდია. ხონთქარა სურმულეტუსს შუბლი უფრო დამრეცი აქვს და ულვაშებიც უფრო გრძელი.
სხეული არათანაბრად წითელია, მუცელი ვერცხლისფერი, ფარფლები ღია ყვითელი. გვერდებზე სიგრძივი ზოლები არ აქვს. ხონთქარა სურმულეტუსს კი გვერდებზე წითელი და მოყვითალო-მურა ზოლები გასდევს.
ზურგის პირველ ფარფლზე მუქი ზოლები და ლაქები არ აქვს. ამ ნიშნით ორი სახეობა ერთმანეთისგან კარგად გაირჩევა. ზურგისა და ანალური ფარფლები მოკლეა, კუდი ორად გაყოფილი.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
კონტინენტური შელფის ფსკერის თევზია: ქვიშიან, ლამიან და ხრეშიან ფსკერზე ცხოვრობს, ნაკლებად ნიჟარიან და კლდოვან ადგილებზე. 10-დან 328 მ-მდე სიღრმეზე გვხვდება. გაზაფხულზე ნაპირს უახლოვდება და ზამთრამდე იქ რჩება, ზოგჯერ მდინარის შესართავებშიც შედის. ზამთრისთვის ღრმა წყალში გადადის. გავრცელებულია აღმოსავლეთ ატლანტიკაში შოტლანდიიდან და ნორვეგიიდან სენეგალამდე, ხმელთაშუა, მარმარილოს, შავ და აზოვის ზღვებში, აღმოსავლეთით თურქეთამდე და საქართველომდე. საქართველოს სანაპიროსთან შელფი ვიწროა, წყალში კი გოგირდწყალბადია. ამის გამო აქ ფსკერის თევზები, მათ შორის ხონთქარა, ნაკლებადაა, ვიდრე ქაფშია და ქარსალა.
ხონთქარას რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. საკმარისი ჩანაწერები მხოლოდ აფხაზეთშია.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
ფსკერის პატარა უხერხემლოებით იკვებება: კიბოსნაირებით, ჭიებითა და მოლუსკებით. ფსკერზე ნელა მიცურავს და ულვაშებით ქვიშასა და ლამს სინჯავს. ასე პოულობს ნადირს, რომელიც გრუნტშია დამალული.
გუნდებად ცხოვრობს და ფსკერთან ნელა მოძრაობს. მწიფდება სიცოცხლის მეორე-მესამე წელს, დაახლოებით 11,5 სმ სიგრძეზე. ქვირითობს მაისიდან აგვისტომდე, 10–55 მ სიღრმეზე, ლამიან ან ქვიშიან ფსკერთან. მდედრი სეზონში რამდენჯერმე ყრის ქვირითს, ჯამში 3600-დან 88 000-მდე ქვირითს. ლარვა რამდენიმე დღეში იჩეკება და წყლის სისქეში პატარა პლანქტონით იკვებება. 1,5–2 თვის შემდეგ, 4–6 სმ სიგრძეზე, მოზარდი ფსკერზე ეშვება და ზრდასრულის იერს იღებს. 10–12 წლამდე ცოცხლობს.
მსოფლიოში ხონთქარა საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2015). შავი ზღვის თევზების 2014 წლის ჩამონათვალში ის ატლანტიკურ-ხმელთაშუაზღვიური სახეობაა, ასევე LC, და საქართველოს წყლებისთვისაც არის მითითებული. 2021 წლის ეროვნული შეფასებით საქართველოში საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2021), რიცხოვნობა სტაბილურია. 1980-იან წლებში შავ ზღვაში მასობრივად გამრავლებულმა სავარცხლურამ Mnemiopsis leidyi საქართველოს სანაპიროსთან ქაფშიასა და ხონთქარას მარაგებს ავნო. სპეციალური დაცვის სტატუსი არ აქვს.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ხონთქარასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ, საქართველოს შავი ზღვის მკვიდრი სახეობაა, აქ მისი ქვესახეობა Mullus barbatus ponticus ცხოვრობს. ქართული ზღვის თევზჭერის ხუთ მთავარ სარეწაო სახეობას შორისაა. ვიწრო შელფის გამო კი აქ ფსკერის თევზები ნაკლებადაა, ვიდრე ქაფშია და ქარსალა.
ხონთქარას შუბლი თითქმის ვერტიკალურია, სხეული არათანაბრად წითელი, ზოლების გარეშე. ზურგის პირველ ფარფლზე მუქი ნიშნები არ აქვს. ხონთქარა სურმულეტუსს შუბლი დამრეცი აქვს, ულვაშები უფრო გრძელი, გვერდებზე სიგრძივი ზოლები და ზურგის პირველ ფარფლზე მუქი ნიშნები.
ჩვეულებრივ, 10–20 სმ-ია. ყველაზე დიდი ცნობილი თევზი 38,2 სმ სიგრძისა და 680 გ წონის იყო. 10–12 წლამდე ცოცხლობს, მწიფდება კი მეორე-მესამე წელს.
ფსკერის პატარა კიბოსნაირებს, ჭიებსა და მოლუსკებს. ფსკერზე ნელა მიცურავს და ორი ულვაშით ქვიშასა და ლამს სინჯავს. ასე პოულობს გრუნტში დამალულ ნადირს.
არა, ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოშიც და საქართველოშიც საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC), საქართველოში რიცხოვნობა სტაბილურია. სპეციალური დაცვის სტატუსი არ აქვს, მაგრამ ძვირფასი სარეწაო თევზია.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.





















