თერგის კალმახი
Salmo ciscaucasicus
Marina Gorbunova-Yolkina · Dagestan
მთავარი მონაცემები
- კვება
- უხერხემლოები; მსხვილი თევზები – თევზი და კიბოსნაირები
- სტატუსი საქართველოში
- მკვიდრი; ეროვნულ შეფასებაში VU
- ზომა
- ზღვაში გასული 130 სმ-მდე და 9 კგ-მდე
- სიღრმე
- ზღვაში 50 მ-მდე
- ჰაბიტატი
- მთის ნაკადულები და მდინარეები; ტბები; ზღვის სანაპირო
- ოჯახი
- Salmonidae
- დაცვა
- IUCN: NE; საქართველოში VU, 2021
თერგის კალმახი (Salmo ciscaucasicus) კასპიის ზღვისა და მისი დასავლეთ სანაპიროს მდინარეების კალმახია. მთავარი სატოფო მდინარე თერგია. ზღვაში გასული თევზი 130 სმ-მდე და 9 კგ-მდე იზრდება, მდინარეში მკვიდრი კი ბევრად პატარაა. საქართველოში თერგის აუზში ცხოვრობს: ნახეს თერგში, კობთან, და არღუნში, ხევსურეთში. საქართველოში მკვიდრი სახეობაა. 2021 წლის ეროვნული შეფასებით მოწყვლადია (VU): რიცხოვნობა მცირდება. ცალკე სახეობად ყველა არ აღიარებს, მაგრამ თერგის აუზის კალმახი დღეს ამ სახეობად ითვლება.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ თერგის კალმახი
წაგრძელებული, ვიწროტანიანი კალმახია ცხიმოვანი ფარფლით. ზედა ყბა თვალის უკანა კიდემდე აღწევს. გვერდებზე ბევრი უსწორმასწორო, პატარა და საშუალო ზომის შავი ლაქა აქვს.

სხეული დაბალია: მისი სიმაღლე სიგრძის 15–20%-ია. თავიც დაბალი აქვს, თვალებს შორის მანძილი კი შედარებით ვიწრო. ეს ნიშნები მხოლოდ გაზომვით ჩანს.
ლაყუჩის მორჩები წვეტიანია და წვერზე არასოდეს არის გამსხვილებული. ცხიმოვანი ფარფლი საშუალო ზომისაა და კუდის ფარფლის ძირამდე არ აღწევს. გრძელი ზედა ყბითა და წვეტიანი მორჩებით ეზენამის ტბის კალმახისგან განსხვავდება.
კასპიური მდინარის კალმახი უფრო მაღალტანიანია: სხეულის სიმაღლე სიგრძის 21–26%-ია. გარეგნობით ორივე ძალიან ჰგავს ერთმანეთს, ამიტომ მთავარი ნიშანი მდინარის აუზია: თერგის აუზში თერგის კალმახი ცხოვრობს, მტკვრის აუზში კი კასპიური.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
მდინარეში მკვიდრი თევზები სწრაფ, ცივ და გამჭვირვალე ნაკადულებსა და მდინარეების სათავეებში ცხოვრობენ, ქვიან და ხრეშიან ფსკერზე. ზღვაში გასული თევზები სანაპიროს გასწვრივ 50 მ-მდე სიღრმეზე ცხოვრობენ და გასამრავლებლად მთის ნაკადულებში ადიან. ზოგი მსხვილი თევზი ტბებში ცხოვრობს. არეალი კასპიის ზღვის დასავლეთ სანაპიროს და მასში ჩამდინარე მდინარეებს მოიცავს, ჩრდილოეთ აზერბაიჯანიდან ვოლგამდე და ურალამდე. მთავარი სატოფო მდინარე თერგია. საქართველოში თერგის აუზში ცხოვრობს: ნახეს თერგში, კობთან, და არღუნში, ხევსურეთში.
თერგის კალმახის რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. ჩანაწერები ჯერ იმდენად ცოტაა, რომ არც ერთი რეგიონი არ არის მონიშნული.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
ახალგაზრდები და მდინარეში მკვიდრი თევზები წყლისა და ხმელეთის უხერხემლოებით იკვებებიან. ზღვაში გასული და ტბის მსხვილი თევზები ძირითადად თევზს ჭამენ, ასევე მსხვილ კიბოსნაირებს.
გამსვლელი, ტბის და მდინარეში მკვიდრი ფორმები აქვს. ზღვიდან თერგში ასვლა, ჩვეულებრივ, სექტემბერში იწყებოდა და მთელ ზამთარს გრძელდებოდა. თერგის აუზის გამსვლელი თევზები, სავარაუდოდ, სიცოცხლეში მხოლოდ ერთხელ ქვირითობენ. ქვირითობს სწრაფი მდინარეების ზემო წელში. კაშხლები ახალგაზრდებს ზღვაში ჩასვლას, ზრდასრულებს კი სატოფო ადგილებზე დაბრუნებას უშლის. ამიტომ სახეობის გადარჩენა ახლა მთლიანად მდინარეში მკვიდრ პოპულაციებზეა დამოკიდებული.
IUCN-ის წითელ ნუსხაში შეფასებული არ არის. 2021 წლის ეროვნული შეფასებით საქართველოში მოწყვლადია (VU): რიცხოვნობა მცირდება, მიზეზი კი ახსნილი არ არის. რუსეთის წითელ წიგნში პირველ კატეგორიაშია. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში მდინარისა და ტბის კალმახი Salmo fario-ს სახელით მოწყვლადად (VU) არის შეტანილი. საქართველოს მდინარის კალმახები დღეს რამდენიმე სახეობად ითვლება, მათ შორის თერგის კალმახიც. კაშხლები მის მიგრაციას წყვეტს.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები თერგის კალმახთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
თერგის აუზის მდინარეებში. ნახეს თვითონ თერგში, კობთან, და არღუნში, ხევსურეთში. სწრაფ, ცივ და გამჭვირვალე წყალს ირჩევს ქვიანი ფსკერით. საქართველოში მისი გავრცელება ჯერ ზუსტად დადგენილი არ არის.
თერგის კალმახი უფრო ვიწროტანიანია: სხეულის სიმაღლე სიგრძის 15–20%-ია, კასპიურისა კი 21–26%. თავიც უფრო დაბალი აქვს. ეს მხოლოდ გაზომვით ჩანს, ამიტომ ყველაზე მარტივი ნიშანი მდინარის აუზია: თერგისაში თერგის კალმახი ცხოვრობს, მტკვრისაში კასპიური.
ნაწილი გადის და 130 სმ-მდე იზრდება. ზღვიდან თერგში ასვლა სექტემბერში იწყებოდა და მთელ ზამთარს გრძელდებოდა. კაშხლები ახლა ამ მიგრაციას უშლის, ამიტომ სახეობა ძირითადად მდინარეში მკვიდრ თევზებზეა დამოკიდებული.
მდინარეში წყლისა და ხმელეთის უხერხემლოებს. ზღვაში გასული და ტბის მსხვილი თევზები ძირითადად თევზს და მსხვილ კიბოსნაირებს ჭამენ. მტაცებელი თევზია.
2021 წლის ეროვნული შეფასებით საქართველოში მოწყვლადია (VU), რადგან რიცხოვნობა მცირდება. საქართველოს წითელ ნუსხაში მდინარის კალმახი Salmo fario-ს სახელით მოწყვლადად არის შეტანილი. რუსეთში წითელ წიგნშია. ადამიანისთვის უვნებელია.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.


















