კასპიური მდინარის კალმახი
Salmo caspius
Alex · Georgia
მთავარი მონაცემები
- კვება
- უხერხემლოები; მსხვილი თევზები – თევზი და კიბოსნაირები
- სტატუსი საქართველოში
- მკვიდრი; ეროვნულ შეფასებაში VU
- ზომა
- მდინარეში ჩვეულებრივ 30 სმ-მდე; ზღვაში გასული 130 სმ-მდე
- სიღრმე
- ზღვაში 50 მ-მდე
- ჰაბიტატი
- მთის ნაკადულები და მდინარეები; ტბები; ზღვის სანაპირო
- ოჯახი
- Salmonidae
- დაცვა
- IUCN: NE; საქართველოში VU, 2021
კასპიური მდინარის კალმახი (Salmo caspius) კასპიის ზღვის აუზის კალმახია, რომელსაც ორი სახე აქვს. მდინარეში მკვიდრი თევზი ჩვეულებრივ 30 სმ-მდე იზრდება, ზღვაში გასული კი 130 სმ-მდე და ვერცხლისფერი ხდება. საქართველოში მტკვრის აუზის მდინარეებში ცხოვრობს: ნახეს იორში და ჯავახეთის ნაკადულებში. საქართველოში მკვიდრი სახეობაა. 2021 წლის ეროვნული შეფასებით მოწყვლადია (VU): რიცხოვნობა მცირდება. საქართველოს კალმახების ტაქსონომია ჯერ კიდევ გაურკვეველია: ზუსტად რომელი კალმახი რომელ მდინარეში ცხოვრობს, ბოლომდე დადგენილი არ არის. მტკვრის აუზის კალმახი ამ სახეობად ითვლება.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ კასპიური მდინარის კალმახი
ტიპური კალმახია ცხიმოვანი ფარფლით. მდინარის თევზის გვერდები ყავისფერი, ნაცრისფერი, მოყვითალო ან მომწვანოა. ზღვაში გასული თევზი ვერცხლისფერია, ნარინჯისფერი ლაქების გარეშე.

შავი ლაქები ძირითადად ზურგზე და გვერდის ზედა ნაწილზეა. გვერდის შუაზე იშვიათად ჩნდება და მაშინ ნაცრისფერი ან ღია ყავისფერია. 35 სმ-ზე პატარა თევზებს გვერდებზე ბევრი წითელი ლაქა და მკაფიო მუქი განივი ზოლები აქვთ.
35 სმ-ზე დიდ, ზღვიდან მოსულ თევზს გვერდებზე ძალიან წვრილი, უსწორმასწორო შავი ლაქები აქვს. კუდის ფარფლი სწორად აქვს წაკვეთილი. ამით სევანის კალმახისგან განსხვავდება, რომელსაც ბევრი დიდი, მრგვალი ლაქა და ამოჭრილი კუდი აქვს.
თერგის კალმახი უფრო ვიწროტანიანია: სხეულის სიმაღლე სიგრძის 15–20%-ია, კასპიურისა კი 21–26%. თავიც უფრო დაბალი აქვს. გარეგნობით ორივე ძალიან ჰგავს ერთმანეთს, ამიტომ მთავარი ნიშანი მდინარის აუზია: თერგის აუზში თერგის კალმახი ცხოვრობს, მტკვრის აუზში კი კასპიური.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
მდინარეში მკვიდრი თევზები სწრაფ, ცივ და გამჭვირვალე ნაკადულებსა და მდინარეების სათავეებში ცხოვრობენ, ქვიან და ხრეშიან ფსკერზე. ზღვაში გასული თევზები სანაპიროს გასწვრივ 50 მ-მდე სიღრმეზე ცხოვრობენ და გასამრავლებლად მთის ნაკადულებში ადიან. ზოგან ტბებშიც მკვიდრობს. არეალი კასპიის ზღვის, ურმიისა და ნამაქის ტბების აუზებს მოიცავს: მტკვრისა და არაქსის აუზებიდან ჩრდილოეთით ვოლგამდე და ურალამდე. საქართველოში მტკვრის აუზში ცხოვრობს. ნახეს იორში, ჩილდირისხევსა და ავანისხევში და ჯავახეთში, ახალქალაქთან ერთ ნაკადულში.
ჩანაწერები ჯერ არ გვაქვს
ამ სახეობის დადასტურებული დაკვირვება ატლასში ჯერ არ არის, ამიტომ არ ვიცით, საქართველოს რომელ რეგიონებში გვხვდება.
გაგვიზიარე დაკვირვებანახე ეს სახეობა? ფოტო და ადგილი საკმარისია.
ახალგაზრდები და მდინარეში მკვიდრი თევზები წყლისა და ხმელეთის სხვადასხვა უხერხემლოთი იკვებებიან. ზღვაში გასული და ტბის მსხვილი თევზები ძირითადად თევზს ჭამენ, ასევე მსხვილ კიბოსნაირებს.
მდინარეში მკვიდრი, ტბის და ზღვაში გამსვლელი ფორმები აქვს. ახალგაზრდები მდინარეში 2–4 წელს, ზოგჯერ მეტსაც, ცხოვრობენ და შემდეგ ზღვაში გადიან. ზღვაში 4 წლამდე რჩებიან და მერე მდინარეში ბრუნდებიან. კაშხლებამდე ზღვიდან ორი ტალღა ადიოდა: ერთი ზაფხულ–შემოდგომაზე, მეორე გვიან შემოდგომასა და ზამთარში. ოქტომბრიდან დეკემბრამდე ქვირითობს, ჩვეულებრივ სწრაფი მდინარეებისა და ნაკადულების ზემო წელში. პირველად 3–5 წლისა მრავლდება, მდედრები მამრებზე ერთი წლით გვიან. ქვირითი 6–8 კვირაში იჩეკება. ზოგ პოპულაციაში მდედრი სიცოცხლეში 4-ჯერამდე ქვირითობს.
IUCN-ის წითელ ნუსხაში შეფასებული არ არის. 2021 წლის ეროვნული შეფასებით საქართველოში მოწყვლადია (VU): რიცხოვნობა მცირდება, მიზეზი კი ახსნილი არ არის. კლების სავარაუდო მიზეზად თევზჭერის უკანონო მეთოდები სახელდება. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში მდინარისა და ტბის კალმახი Salmo fario-ს სახელით მოწყვლადად (VU) არის შეტანილი. საქართველოს მდინარის კალმახები დღეს რამდენიმე სახეობად ითვლება, მათ შორის კასპიური მდინარის კალმახიც. კაშხლებმა და მდინარეების რეგულირებამ ზღვიდან მოსული თევზების მიგრაცია შეცვალა.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები კასპიური მდინარის კალმახთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
მტკვრის აუზის სწრაფ, ცივ მდინარეებსა და ნაკადულებში. ნახეს იორში, ჩილდირისხევსა და ავანისხევში და ჯავახეთში, ახალქალაქთან ერთ ნაკადულში. ქვეყნის მასშტაბით მისი გავრცელება ჯერ ზუსტად დადგენილი არ არის.
უმარტივესი ნიშანი მდინარის აუზია: კასპიური მდინარის კალმახი მტკვრის აუზში ცხოვრობს, თერგის კალმახი კი თერგისაში. კასპიურს უფრო მაღალი ტანი და თავი აქვს: სხეულის სიმაღლე სიგრძის 21–26%-ია, თერგისას კი 15–20%. ეს განსხვავება მხოლოდ გაზომვით ჩანს.
ნაწილი გადის. ახალგაზრდები მდინარეში 2–4 წელს ცხოვრობენ, შემდეგ ზღვაში გადიან და იქ 4 წლამდე რჩებიან. ასეთი თევზები ვერცხლისფერი ხდებიან და 130 სმ-მდე იზრდებიან. სხვები მთელ სიცოცხლეს მდინარეში ატარებენ და 30 სმ-ს იშვიათად სცდებიან.
ოქტომბრიდან დეკემბრამდე, სწრაფი მდინარეებისა და ნაკადულების ზემო წელში. პირველად 3–5 წლისა მრავლდება. ქვირითი 6–8 კვირაში იჩეკება.
2021 წლის ეროვნული შეფასებით საქართველოში მოწყვლადია (VU), რადგან რიცხოვნობა მცირდება. საქართველოს წითელ ნუსხაში მდინარის კალმახი Salmo fario-ს სახელით მოწყვლადად არის შეტანილი. IUCN-ის წითელ ნუსხაში შეფასებული არ არის. ადამიანისთვის უვნებელია.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.


















