სწორფინგა ნემსთევზა
Nerophis ophidion
Loïs Rancilhac · Tierp
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- ჩვეულებრივ, 15–20 სმ; 30 სმ-მდე
- კვება
- პატარა კიბოსნაირები, ზოოპლანქტონი, ლიფსიტები
- სტატუსი საქართველოში
- შავი ზღვის წყლებში აღრიცხული
- გამრავლება
- მაისი–აგვისტო; მამალი 120–150 ქვირითს ატარებს
- ჰაბიტატი
- წყალმცენარეები და ზღვის ბალახი, 2–15 მ
- ოჯახი
- Syngnathidae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC, 2025; საქართველოში DD, 2021
სწორფინგა ნემსთევზა (Nerophis ophidion) ერთი შეხედვით თევზს კი არა, ჭიას ჰგავს: სხეული მრგვალი და წვრილია, ფარფლები თითქმის არ აქვს. ქვირითს მამალი ატარებს, მაგრამ არა პარკში, როგორც ზღვის ცხენი და სხვა ნემსთევზები: ქვირითი ორ რიგად პირდაპირ მის მუცელზეა მიწებებული. ჩვეულებრივ, 15–20 სმ-ია, ყველაზე დიდი მდედრები 30 სმ-ს აღწევს. შავ ზღვაში ცხოვრობს, საქართველოს წყლებშიც. 2021 წლის ეროვნული შეფასებით საქართველოში მის შესახებ მონაცემები არასაკმარისია (DD), მსოფლიოში კი საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2025). თუ ზღვის ბალახში კუდით მცენარეზე შემოხვეულ, ჭიასავით წვრილ მწვანე თევზს დაინახავთ, დრუნჩს დახედეთ: სწორი, ზემოთ აუწეველი დრუნჩი სწორფინგა ნემსთევზას ნიშანია.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ სწორფინგა ნემსთევზა
ძალიან წაგრძელებული, წვრილი, განივკვეთში მრგვალი თევზია, ძვლოვანი რგოლებით დაფარული. თავი პატარაა, ზღვის ცხენისას ჰგავს, დრუნჩი მილისებრი და სწორი. ზრდასრულს მხოლოდ ზურგის ფარფლი აქვს. ყველაზე ადვილად ფართოდინგა ნემსთევზაში შეიძლება აგერიოთ.

ანალური, კუდისა და მუცლის ფარფლები არ აქვს. გულმკერდის ფარფლები მხოლოდ მოზარდს აქვს და 10 სმ-ზე დიდ თევზს უქრება. ზურგის ფარფლი, 32–44 რბილი სხივით, სხეულის უკანა ნაწილშია გადაწეული.
სხეული განივკვეთში მრგვალია, ტანზე 28–33 რგოლია, კუდზე 60–82. დრუნჩი მილისებრია, სწორი ზედა კიდით, ბოლოში პატარა უკბილო პირით. ფართოდინგა ნემსთევზა უფრო მსხვილია და განივკვეთში ექვსწახნაგა, ამიტომ ორი სახეობა სხეულის ფორმით გაირჩევა.
ზურგი მოყვითალო-ნაცრისფერი ან მომწვანო-ყავისფერია, გვერდები ღია მწვანე, ზოგჯერ მურა წინწკლებით, მუცელი მოყვითალო. გამრავლების დროს მდედრს სხეულის ქვედა ნახევარზე ცისფერი ზოლები და წინწკლები უჩნდება, მამალს კი დრუნჩი უყვითლდება.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
სანაპირო წყლებში, 2–15 მ სიღრმეზე ცხოვრობს, წყალმცენარეებსა და ზღვის ბალახში (Zostera). კუდს მცენარეს შემოახვევს და თავაწეული დგას, რის გამოც ბალახში თითქმის შეუმჩნეველია. ქვიშიან ფსკერზეც გვხვდება. მლაშე წყალს კარგად იტანს და ზოგჯერ მდინარეების შესართავებშიც შედის. გავრცელებულია ჩრდილო-აღმოსავლეთ ატლანტიკაში სამხრეთ ნორვეგიიდან და ბრიტანეთიდან ჩრდილოეთ მაროკომდე, გარდა დანიისა და ნიდერლანდების სანაპიროებისა. ჩვეულებრივია ბალტიის, ხმელთაშუა, შავ და აზოვის ზღვებში. შავ ზღვაში ყველა სანაპირო ქვეყნის წყლებში, მათ შორის საქართველოშიც, არის აღრიცხული.
ჩანაწერები ჯერ არ გვაქვს
ამ სახეობის დადასტურებული დაკვირვება ატლასში ჯერ არ არის, ამიტომ არ ვიცით, საქართველოს რომელ რეგიონებში გვხვდება.
გაგვიზიარე დაკვირვებანახე ეს სახეობა? ფოტო და ადგილი საკმარისია.
პატარა კიბოსნაირებით, ზოოპლანქტონით და თევზის ლიფსიტებით იკვებება. ძირითადი საკვებია გვერდზემცურავები და ჰარპაქტიციდები. დრუნჩი სხვა ნემსთევზებზე მოკლე აქვს, ამიტომ ნაკლებად მოძრაობს და მცენარეების საფარქვეშ, ნადირის შეწოვით ნადირობს.
ქვირითობს მაისიდან აგვისტომდე. მამალს ქვირითისთვის ღია, კანის ნაკეცების გარეშე ადგილი აქვს: მდედრი ქვირითს პირდაპირ მის მუცელზე აწებებს, ტანის 17–20-ე რგოლის დონეზე, ორ რიგად. ერთი მამალი 120–150 ქვირითს ატარებს, თითოეული 1,0–1,4 მმ დიამეტრისაა. ყოველი მამალი ქვირითს მხოლოდ ერთი მდედრისგან იღებს, მდედრი კი ქვირითს რამდენიმე მამალზე დებს. ამიტომ მდედრები ერთმანეთს ეჯიბრებიან, მამრები კი ირჩევენ: მდედრებს უფრო კაშკაშა ფერი და კანის განსაკუთრებული ნაკეცები აქვთ და მეჯვარეობის დროს უფრო აქტიურები არიან. გენეტიკური ანალიზით, მამალი მხოლოდ საკუთარ ნაშიერს ზრდის.
მსოფლიოში სწორფინგა ნემსთევზა საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2025). შავი ზღვის თევზების 2014 წლის ჩამონათვალში ის ატლანტიკურ-ხმელთაშუაზღვიური სახეობაა, შავი ზღვის მასშტაბით მოწყვლადად (VU) შეფასებული, და საქართველოს წყლებისთვისაც არის მითითებული. 2021 წლის ეროვნული შეფასებით საქართველოში მის შესახებ მონაცემები არასაკმარისია (DD, 2021), რიცხოვნობის ტენდენცია უცნობია. საქართველოს წითელ ნუსხაში შეტანილი არ არის და სპეციალური დაცვის სტატუსი არ აქვს.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები სწორფინგა ნემსთევზასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ, შავ ზღვაში ყველა სანაპირო ქვეყნის წყლებშია აღრიცხული, მათ შორის საქართველოშიც. ცხოვრობს ნაპირთან, 2–15 მ სიღრმეზე, წყალმცენარეებსა და ზღვის ბალახში. საქართველოში მის რიცხოვნობაზე მონაცემები არასაკმარისია.
სხეული მრგვალი და ძალიან წვრილია, ზრდასრულს კი მხოლოდ ზურგის ფარფლი აქვს, კუდის ფარფლი არა. მამალს ქვირითისთვის პარკი არ აქვს და ქვირითს ღიად, მუცელზე ატარებს. ფართოდინგა ნემსთევზა უფრო მსხვილია და განივკვეთში ექვსწახნაგაა.
დიახ. მდედრი ქვირითს მამლის მუცელზე ორ რიგად აწებებს, ერთი მამალი 120–150 ქვირითს ატარებს. ყოველი მამალი ქვირითს მხოლოდ ერთი მდედრისგან იღებს, მდედრი კი რამდენიმე მამალზე ყრის. ამიტომ მდედრები უფრო ფერადები და აქტიურები არიან.
პატარა კიბოსნაირებს, ძირითადად გვერდზემცურავებსა და ჰარპაქტიციდებს, ასევე ზოოპლანქტონსა და თევზის ლიფსიტებს. მცენარეების საფარქვეშ ნადირობს და ნადირს მილისებრი დრუნჩით იწოვს.
არა, ადამიანისთვის უვნებელია და სარეწაო მნიშვნელობა არ აქვს. მსოფლიოში საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას, შავი ზღვის მასშტაბით კი მოწყვლადადაა შეფასებული. საქართველოში მონაცემები არასაკმარისია და სპეციალური დაცვის სტატუსი არ აქვს.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.





















