ფარგა
Sander lucioperca
Remy DUBAS · Quinze-Vingts
მთავარი მონაცემები
- კვება
- ჯოგური თევზები: ღორჯოები, ციმორები, თრიაქა, კილკა
- სტატუსი საქართველოში
- შემოყვანილი; ალგეთის წყალსაცავი, მტკვარი
- ზომა
- ჩვეულებრივ, 50 სმ; 100 სმ-მდე, 20 კგ-მდე
- სიცოცხლის ხანგრძლივობა
- 17 წლამდე
- ჰაბიტატი
- დიდი მდინარეები, ტბები, წყალსაცავები, მომლაშო ლაგუნები; 2–30 მ
- ოჯახი
- Percidae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC, 2022; საქართველოში VU, 2021
ფარგა (Sander lucioperca) ქორჭილასებრთა ოჯახში ყველაზე დიდია: 100 სმ-მდე იზრდება და 20 კგ-მდე იწონის. მოგრძო, კუნთოვანი სხეულით ქარიყლაპიას ჰგავს, ყბების წინა ნაწილში კი დიდი ეშვები აქვს. დიდი, ამღვრეული მდინარეების, ტბებისა და მომლაშო ლაგუნების მტაცებელია. საქართველოში შემოყვანილ სახეობად ითვლება. ალგეთის წყალსაცავში დასავლეთ საქართველოდან, შავი ზღვის აუზიდან მოხვდა, ნანახია მტკვარშიც. 2021 წლის ეროვნული შეფასებით საქართველოში მოწყვლადია (VU), მსოფლიოში კი საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2022). თუ ანკესზე ქორჭილასავით ზოლიანი, მაგრამ წაგრძელებული და ეშვებიანი თევზი მოგხვდათ, ის ფარგაა.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ფარგა
მოგრძო, კუნთოვანი თევზია, ქარიყლაპიას აგებულებით და ქორჭილას შეფერილობით. ზურგი მომწვანო-რუხია, მუცელი თეთრი, გვერდებზე მუქი განივი ზოლები აქვს. ზურგზე ორი ცალკე ფარფლი აქვს, პირველი ეკლიანი.

თითოეული ყბის წინა ნაწილში ერთი-ორი დიდი ეშვია, მამლებს ჩვეულებრივ დედლებზე დიდი. ამ ეშვებით ის ევროპის სხვა ფარგებისგან განსხვავდება. თევზს ხელით პირში ნუ ჩაავლებთ: კბილები ბასრია.
გვერდებზე 8–12 მოკლე, ფართო, მუქი მურა განივი ზოლი აქვს. ზურგისა და კუდის ფარფლების აპკზე მუქი ლაქების რიგებია, ყველაზე მკაფიოდ პირველ ზურგის ფარფლზე. მოზარდი ვერცხლისფერია და ასაკთან ერთად მუქდება.
პირველ ზურგის ფარფლში 13–20 ეკალია, მეორეში 18–24 რბილი სხივი. გვერდით ხაზში 80–97 ქერცლია. თვალები დიდია და ბადურის უკან სინათლის ამრეკლი შრე აქვს, რაც მკრთალ შუქზე ნადირობაში ეხმარება.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
დიდი, ამღვრეული მდინარეებისა და მკვებავი ნივთიერებებით მდიდარი ტბების თევზია, მომლაშო სანაპირო ტბებსა და შესართავებშიც შედის. ჩვეულებრივ, 2–3 მ სიღრმეზეა, 30 მ-მდე ჩადის. ჟანგბადის ნაკლებობას ცუდად იტანს, ამიტომ დაჭაობებულ წყალსატევებში არ გვხვდება. ბუნებრივად ევროპასა და აზიაში, კასპიის, ბალტიის, შავი და არალის ზღვების აუზებში ცხოვრობს. სპორტული თევზჭერისთვის ბევრგან შეიყვანეს. საქართველოში ალგეთის წყალსაცავშია ნანახი, სადაც დასავლეთ საქართველოდან მოხვდა, და მტკვარშიც.
ჩანაწერები ჯერ არ გვაქვს
ამ სახეობის დადასტურებული დაკვირვება ატლასში ჯერ არ არის, ამიტომ არ ვიცით, საქართველოს რომელ რეგიონებში გვხვდება.
გაგვიზიარე დაკვირვებანახე ეს სახეობა? ფოტო და ადგილი საკმარისია.
მტაცებელია და ძირითადად ჯოგებად მოცურავე თევზებით იკვებება. ვიწრო ხახის გამო ვიწროტანიან თევზს ამჯობინებს: ღორჯოებს, ციმორებს, თრიაქას და კილკას. პატარა ფარგები წყლის უხერხემლოებს ჭამენ, დიდები კი თავის სახეობის პატარებსაც.
ძირითადად ჩასაფრებით ნადირობს და ქვიშიან ან ხრეშიან ფსკერზე, ხეების ფესვებთან და ქვებთან ცხოვრობს. დღისითაც და ღამითაც აქტიურია: ღამით თხელ წყალში გამოდის, დღისით კი ღრმა ადგილებში ბრუნდება. ზამთარს ღრმა ორმოებში ატარებს. გაზაფხულზე, აპრილ–მაისში ქვირითობს, როცა წყალი 10–14 °C-მდე თბება. მამალი 1–3 მ სიღრმეზე ქვიშაში ან ხრეშში დაახლოებით 50 სმ-იან ბუდეს თხრის. წყვილი გამთენიისას ან ღამით ქვირითობს, მამალი კი ქვირითს იცავს და ფარფლებით ანიავებს. ჩვეულებრივ, 4 წლის ასაკში მწიფდება.
მსოფლიოში ფარგა საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2022). მის ბუნებრივ არეალს გარეთ ზოგ ქვეყანაში ის პოტენციურ მავნებლად ითვლება. 2021 წლის ეროვნული შეფასებით საქართველოში მოწყვლადია (VU, 2021): რიცხოვნობა მცირდება, მიზეზი კი ახსნილი არ არის. საქართველოს წითელ ნუსხაში არ შედის და სპეციალური დაცვის სტატუსი არ აქვს.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ფარგასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ, მაგრამ შემოყვანილ სახეობად ითვლება. ალგეთის წყალსაცავში ის დასავლეთ საქართველოდან, შავი ზღვის აუზიდან მოხვდა, ნანახია მტკვარშიც. 2021 წლის ეროვნული შეფასებით საქართველოში მოწყვლადია (VU).
ფარგა ბევრად წაგრძელებულია და ქარიყლაპიასავით კუნთოვანი სხეული აქვს. ყბების წინა ნაწილში დიდი ეშვები აქვს, რაც ქორჭილას არ აქვს. გვერდებზე განივი ზოლები ორივეს აქვს, ამიტომ ზოლებს ნუ ენდობით, სხეულის ფორმას და კბილებს დახედეთ.
ჩვეულებრივ, 50 სმ-ია, მაგრამ 100 სმ-მდე იზრდება და 20 კგ-მდე იწონის. ქორჭილასებრთა ოჯახში ყველაზე დიდი თევზია. 17 წლამდე ცოცხლობს.
ძირითადად ვიწროტანიან ჯოგურ თევზს: ღორჯოებს, ციმორებს, თრიაქას და კილკას. ჩასაფრებით ნადირობს, ღამით თხელ წყალში გამოდის. დიდი ფარგა თავისი სახეობის პატარებსაც ჭამს.
ადამიანისთვის არა, მხოლოდ კბილებია ბასრი, ამიტომ თევზს პირში ხელით ნუ ჩაავლებთ. ბუნებისთვის კი შეიძლება საშიში იყოს: ზოგ ქვეყანაში გაშვების შემდეგ ადგილობრივ თევზებს ზიანი მიაყენა. ამიტომ ცოცხალ ფარგას სხვა წყალსატევში ნუ გადაიყვანთ.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.




















