ზღვის ცხენი
Hippocampus guttulatus
Pierre Corbrion · Hérault
მთავარი მონაცემები
- კვება
- პატარა კიბოსნაირები, ლარვები, თევზის ქვირითი
- სტატუსი საქართველოში
- მკვიდრი
- ზომა
- ჩვეულებრივ, 12 სმ-მდე; 21,5 სმ-მდე
- სიცოცხლის ხანგრძლივობა
- 4–7 წელი
- ჰაბიტატი
- წყალმცენარეები და ზღვის ბალახი, 0–30 მ
- ოჯახი
- Syngnathidae
- დაცვა
- მსოფლიოში NT, 2026; საქართველოში LC, 2021
ზღვის ცხენს (Hippocampus guttulatus) შთამომავლობას მამალი ატარებს: მდედრი ქვირითს მამლის მუცლის პარკში დებს და ემბრიონები იქ დაახლოებით სამ კვირას ვითარდება. თავი სხეულთან კუთხითაა, დრუნჩი გრძელი და მილისებრი, კუდი კი მოქნილი, რომლითაც წყალმცენარეებსა და ზღვის ბალახს ეჭიდება. ჩვეულებრივ, 12 სმ-მდეა, ყველაზე დიდი ცნობილი თევზი კი 21,5 სმ იყო. საქართველოს შავი ზღვის მკვიდრი სახეობაა, შავ ზღვაში კი ყველა სანაპიროსთან გვხვდება. 2021 წლის ეროვნული შეფასებით საქართველოში საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას, მსოფლიოში კი საფრთხესთან ახლოსაა (NT, 2026). თუ წყალმცენარეებში ვერტიკალურად მდგომ პატარა თევზს დაინახავთ, წყლიდან ნუ ამოიყვანთ: სუვენირად გამხმარი ზღვის ცხენების შეგროვებამ შავი ზღვის ზოგ დასასვენებელ ზონაში ეს თევზი უკვე მთლიანად გააქრო.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ზღვის ცხენი
პატარა თევზია, ცხენის თავის მსგავსი თავით, რომელიც სხეულთან კუთხითაა მოხრილი. სხეული ძვლოვან რგოლებშია, კუდი გრძელი და მოქნილი, კუდის ფარფლი არ აქვს. ცურავს ვერტიკალურად, ზურგის შუაში პატარა ფარფლი აქვს. მოხრილი თავი და ვერტიკალური პოზა მას შავი ზღვის ნემსთევზებისგანაც მაშინვე გამოარჩევს.

დრუნჩი გრძელი და მილისებრია, თავის სიგრძის მესამედზე მეტი. თავზე პატარა გვირგვინი აქვს ხუთი მომრგვალებული წანაზარდით, თვალებზე კი მომრგვალებული ეკლები. თავსა და კისერზე ხშირად კანის გრძელი ფოჩები ჰკიდია, ფაფარივით.
ფერი მუქი მწვანიდან ყავისფრამდე იცვლება, ზოგჯერ მოყვითალო ან მოწითალოა. სხეულზე მკვეთრი თეთრი წინწკლებია, ხშირად მუქი არშიით, რომლებიც ზოგჯერ ტალღოვან ზოლებად ერთდება. ფერის შეცვლა სწრაფად შეუძლია და გარემოს ეთანადება.
სხეული 11 ტანისა და 35–40 კუდის რგოლისგან შედგება, რგოლებზე ბლაგვი ეკლებია. ზურგის ფარფლში 17–20 სხივია, მუცლისა და კუდის ფარფლები არ აქვს. თვალებს ერთმანეთისგან დამოუკიდებლად ამოძრავებს და ერთდროულად სხვადასხვა მხარეს იყურება.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
ნაპირთან, არაღრმა წყალში ცხოვრობს, მათ შორის სანაპირო ლაგუნებში: წყალმცენარეებსა და ზღვის ბალახში (Zostera, Posidonia), კლდეებსა და ხრეშიან ფსკერზე. ზედაპირიდან 30 მ-მდე სიღრმეზე გვხვდება, ზამთარში შეიძლება უფრო ღრმად ჩავიდეს. ზრდასრული თევზი წლების განმავლობაში ძალიან პატარა ტერიტორიაზე, საშუალოდ 20 მ²-ზე რჩება და დღეში ცოტას გადაადგილდება. შორს ზღვის ცხენს ძირითადად შტორმები და დინებები ან მცურავი ნარჩენები, რომლებსაც ეჭიდება, გადაიტანს. გავრცელებულია აღმოსავლეთ ატლანტიკაში ბრიტანეთიდან და ნიდერლანდებიდან მაროკომდე, კანარის, მადეირისა და აზორის კუნძულებამდე, ხმელთაშუა, მარმარილოს და შავ ზღვებში. შავ ზღვაში ყველა სანაპიროსთან გვხვდება, მათ შორის საქართველოს წყლებში.
ჩანაწერები ჯერ არ გვაქვს
ამ სახეობის დადასტურებული დაკვირვება ატლასში ჯერ არ არის, ამიტომ არ ვიცით, საქართველოს რომელ რეგიონებში გვხვდება.
გაგვიზიარე დაკვირვებანახე ეს სახეობა? ფოტო და ადგილი საკმარისია.
მტაცებელია: პატარა კიბოსნაირებით, ლარვებით, თევზის ქვირითითა და სხვა პლანქტონური ცხოველებით იკვებება. კუდით წყალმცენარეს ეჭიდება და მილისებრი დრუნჩით ახლოს მოსულ ნადირს იჭერს. თვალების დამოუკიდებლად მოძრაობა საშუალებას აძლევს, ნადირს თვალი ადევნოს და სხეული არ შეარხიოს.
გამრავლების დროს მამალი და მდედრი ფერს იცვლიან და უფრო კაშკაშა ხდებიან. მდედრი ქვირითს მამლის მუცლის პარკში დებს, რომელიც კუდის ქვედა მხარესაა. პარკში ემბრიონები, ჩვეულებრივ, 21 დღე ვითარდება, ერთ ნაყარში 581-მდე ნაშიერი შეიძლება იყოს. მაის-ივნისში მრავლდება. ახლად დაბადებული ზღვის ცხენი 0,6–1,4 სმ-ია და სულ ცოტა რვა კვირას წყლის სისქეში, პლანქტონთან ერთად დაცურავს. მცენარეულ ადგილებს 8,8–10,4 სმ სიგრძეზე უბრუნდება, მწიფდება დაახლოებით 12,5 სმ-ზე. ადრე მწიფდება, სწრაფად იზრდება და სეზონში რამდენჯერმე მრავლდება. 4–7 წელი ცოცხლობს.
მსოფლიოში ზღვის ცხენი საფრთხესთან ახლოსაა (NT, 2026); ადრე მონაცემების ნაკლებობის გამო DD კატეგორიაში იყო. შავი ზღვის თევზების 2014 წლის ჩამონათვალში შავი ზღვის ზღვის ცხენი Hippocampus hippocampus-ის სახელითაა შეტანილი, მონაცემები არასაკმარისია (DD), და საქართველოს წყლებისთვისაც არის მითითებული. 2021 წლის ეროვნული შეფასებით საქართველოში მკვიდრი სახეობაა და საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2021), რიცხოვნობა სტაბილურია. საქართველოს წითელ ნუსხაში შეტანილი არ არის. სახეობა იშვიათია, მისი რიცხოვნობისა და მასზე ვაჭრობის შესახებ კი მონაცემები ცოტაა. იტალიის წყლებში მისთვის ვარგისი ადგილების 42%-ზე ადამიანის საქმიანობა აისახება.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ზღვის ცხენთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ, საქართველოს შავი ზღვის მკვიდრი სახეობაა. შავ ზღვაში ყველა სანაპიროსთან ცხოვრობს, ნაპირთან ახლოს, წყალმცენარეებსა და ზღვის ბალახში. 2021 წლის ეროვნული შეფასებით მისი რიცხოვნობა სტაბილურია.
დიახ. მდედრი ქვირითს მამლის მუცლის პარკში დებს, სადაც ემბრიონები, ჩვეულებრივ, 21 დღე ვითარდება. შემდეგ მამალი 581-მდე პატარა, 0,6–1,4 სმ სიგრძის ზღვის ცხენს გამოუშვებს. ისინი სულ ცოტა რვა კვირას პლანქტონთან ერთად დაცურავენ.
ჩვეულებრივ, დაახლოებით 12 სმ-ია. ყველაზე დიდი ცნობილი თევზი 21,5 სმ იყო. მწიფდება დაახლოებით 12,5 სმ-ზე და 4–7 წელი ცოცხლობს.
კუდით წყალმცენარეს ეჭიდება და ვერტიკალურად დგას, ფერს კი სწრაფად იცვლის და გარემოს ეთანადება. თავსა და კისერზე კანის ფოჩები აქვს, რომლებიც წყალმცენარეს ჰგავს. ამიტომ ზღვის ბალახში მისი დანახვა ძნელია.
უმჯობესია, არა. ზღვის ცხენებით საერთაშორისო ვაჭრობა კონტროლდება, მსოფლიოში კი სახეობა საფრთხესთან ახლოსაა. შავ ზღვაში სუვენირად შეგროვებამ ზოგ ადგილას ის მთლიანად გააქრო. ზღვაში უყურეთ და ადგილზე დატოვეთ.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.




















