ქაფშია
Engraulis encrasicolus
Iván Jesús Fernández Jiménez · Las Palmas
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- ჩვეულებრივ 12–15 სმ, 20 სმ-მდე; 49 გ-მდე
- კვება
- ზოოპლანქტონი, უპირატესად ნიჩაბფეხიანები
- სტატუსი საქართველოში
- მკვიდრი, მრავალრიცხოვანი; მთავარი სარეწაო სახეობა
- ჰაბიტატი
- სანაპირო წყლის სვეტი; ზამთარში შავ ზღვაში 140 მ-მდე
- ოჯახი
- Engraulidae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC, 2015; საქართველოში LC, 2021
ქაფშია შავი ზღვის ყველაზე მრავალრიცხოვანი თევზია. პატარაა, ჩვეულებრივ 12–15 სმ, მაგრამ დიდ გუნდებად დადის, ამიტომ საქართველოს სანაპირო ჭერის უდიდესი წილი სწორედ მასზე მოდის. ზამთარში შავი ზღვის ქაფშია სამხრეთ-აღმოსავლეთით, თურქეთისა და საქართველოს სანაპიროსთან იზამთრებს, სადაც კავკასიონი ქარებისგან იცავს და წყალი 6 °C-ზე ქვემოთ არ ცივდება. პლანქტონით იკვებება და თავად ბევრი თევზის, ფრინველისა და დელფინის საკვებია. ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოშიც და საქართველოს 2021 წლის ეროვნული შეფასებითაც საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC).
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ქაფშია
წაგრძელებული, ვიწრო, მრგვალგანივკვეთიანი თევზია, წაწვეტებული დრუნჩით, რომელიც ქვედა ყბაზე წინ არის გამოწეული. პირი ძალიან ღრმად არის გაჭრილი: კუთხე თვალს უკან სცილდება. ზურგი მწვანე, მოლურჯო ან მონაცრისფროა, გვერდები მკვეთრად ვერცხლისფერი, მუცელი ვერცხლისფრად თეთრი.

პირის კუთხე თვალის უკან მდებარეობს, წაწვეტებული დრუნჩი ქვედა ყბაზე წინ არის გამოწეული. ზედა ყბის ძვალი თითქმის ლაყუჩის წინა საფარის კიდემდე აღწევს. ეს ღრმად გაჭრილი პირი ქაფშიას ყველა სხვა წვრილი ვერცხლისფერი თევზისგან განასხვავებს.
გვერდზე ვერცხლისფერი ზოლი გასდევს, რომელიც ასაკთან ერთად ქრება. მუცელზე ქიმი არ აქვს და გვერდითი ხაზიც არ უჩანს. ქერცლი თხელია და ადვილად სძვრება.
ქარსალას ერთი ზურგის ფარფლით და ჩანგლისებრი კუდით ჰგავს, მაგრამ სხეული მრგვალი და წვრილი აქვს, მუცელზე ბასრი ქიმის გარეშე. დიდი თვალები დრუნჩის ბოლოსთან ახლოს აქვს, ლაყუჩის საფარს მოყვითალო ელფერი დაჰკრავს.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ზღვის სანაპირო, პელაგიური, გუნდური თევზია. ზაფხულში ჩვეულებრივ 50 მ-ზე ნაკლებ სიღრმეზე ცხოვრობს, ზამთარში ღრმად ჩადის: შავ ზღვაში 140 მ-მდე, ჩვეულებრივ 40–70 მ-ზე. მარილიანობის დიდ რყევას იტანს, 5-დან 41 პრომილემდე, ამიტომ ზოგან ლაგუნებში, შესართავებში და ტბებშიც შედის, განსაკუთრებით ქვირითობისას. გავრცელებულია ატლანტის ოკეანის აღმოსავლეთ სანაპიროზე ნორვეგიიდან სამხრეთ აფრიკამდე, მთელ ხმელთაშუა, შავ და აზოვის ზღვებში. საქართველოს შავი ზღვის წყლებში დიდ გუნდებად გვხვდება.
ქაფშიის რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. ჩანაწერები ჯერ იმდენად ცოტაა, რომ ვერცერთ რეგიონს ვერ მოვნიშნავთ.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
პლანქტონით იკვებება, ძირითადად ნიჩაბფეხიანი კიბოსნაირებით, ასევე თევზების, მოლუსკებისა და ზღვის ფრინჯების ქვირითით და ლარვებით. მცირე რაოდენობით ფიტოპლანქტონსაც ჭამს. თავად ძალიან მნიშვნელოვანი საკვებია: ქაფშიას ჭამენ პალამიდა, ქაშაყები, ფარგა, დელფინები, თოლიები და ქარიშხალები.
ყოველწლიურად მიგრირებს გამოზამთრების, ქვირითობისა და გასუქების ადგილებს შორის. ზაფხულში ჩრდილოეთით და ზედა ფენებში მოძრაობს, ზამთარში სამხრეთით და სიღრმეში. შავი ზღვის ქაფშიისთვის ზამთრის მთავარი ადგილებია ანატოლიის და საქართველოს სანაპიროები, სადაც წყალი შედარებით თბილია. საფრთხის დროს გუნდი მკვრივ ბურთად იკვრება. მრავლდება აპრილიდან ნოემბრამდე, ყველაზე თბილ თვეებში პიკით, ქვირითს ულუფებად ყრის. ქვირითი ელიფსური ფორმისაა, წყლის ზედა 50 მ-ში ტივტივებს და 24–65 საათში იჩეკება. სქესობრივად ზოგჯერ პირველივე წელს მწიფდება, დაახლოებით 10 სმ სიგრძისას. 3–4 წელს ცოცხლობს, იშვიათად 5 წლამდე.
მსოფლიოში ქაფშია საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2015). შავ ზღვაში 2014 წლის რეგიონულ შეფასებაში შეფასებული არ არის (NE). საქართველოს წყლებში 1990-იანი წლების დასაწყისში მისი მარაგი დაახლოებით 550 000-დან 270 000 ტონამდე შემცირდა; 1990-იანი წლების ბოლოდან 2000-იანი წლების დასაწყისამდე თევზები უფრო ახალგაზრდა, მსუბუქი და ნაკლებად ცხიმიანი გახდა. საქართველოს 2021 წლის ეროვნული შეფასებით საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC), რიცხოვნობა სტაბილურია.
Iván Jesús Fernández Jiménez · Dennis Rabeling · Roberto Sindaco · Xavier Mas · Thomas Menut · Samuel Hilaire · არვიდას მერკელისი
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ქაფშიასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ, და ძალიან მრავლად. შავი ზღვის მკვიდრი სახეობაა და საქართველოს წყლებში დიდ გუნდებად გვხვდება. ზამთარში შავი ზღვის ქაფშიის დიდი ნაწილი ანატოლიისა და საქართველოს სანაპიროსთან იზამთრებს. საქართველოს 2021 წლის ეროვნული შეფასებით რიცხოვნობა სტაბილურია.
წვრილი, მრგვალი ვერცხლისფერი სხეულით და ღრმად გაჭრილი პირით, რომლის კუთხე თვალს უკან სცილდება. წაწვეტებული დრუნჩი ქვედა ყბაზე წინ არის გამოწეული. ქარსალასგან მუცლის ქიმის უქონლობით და მრგვალი სხეულით განსხვავდება.
ჩვეულებრივ 12–15 სმ-ია, 20 სმ-მდე იზრდება. სარეკორდო წონა 49 გ-ია. ზოგჯერ პირველივე წელს მწიფდება და 3–4 წელს ცოცხლობს.
პლანქტონს, ძირითადად ნიჩაბფეხიან კიბოსნაირებს, ასევე თევზებისა და მოლუსკების ქვირითს და ლარვებს. თავად პალამიდას, ფარგას, დელფინებს და ზღვის ფრინველებს ეკვებება.
ქაფშია საქართველოს სანაპირო ჭერის 30–40%-ია. 1980-იან წლებში წელიწადში საშუალოდ 80 000 ტონამდე იჭერდნენ, 1990-იან წლებში 2000–7000 ტონამდე. 2003 წელს საქართველოს ეკონომიკურ ზონაში 12 200 ტონა დაიჭირეს, ნაწილი უცხოურმა გემებმა.
არა, ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოში საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2015), საქართველოს 2021 წლის ეროვნული შეფასებითაც LC-ია. საქართველოს წითელ ნუსხაში არ შედის.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.





















