კამბალა კალკანი
Scophthalmus maeoticus
Mykyta Peregrym · Ukraine
მთავარი მონაცემები
- კვება
- ფსკერის თევზები, კიბორჩხალები; მოზარდი – კიბოსნაირები
- სტატუსი საქართველოში
- მკვიდრი; ეროვნულ შეფასებაში NT
- ზომა
- 1 მ-მდე და 15 კგ-მდე
- სიღრმე
- 100 მ-ზე ღრმადაც; ქვირითობს 25–70 მ-ზე
- ჰაბიტატი
- ქვიშიანი, ნიჟარიანი და შლამიანი ფსკერი
- ოჯახი
- Scophthalmidae
- დაცვა
- მსოფლიოში NE; საქართველოში NT, 2021
კამბალა კალკანი (Scophthalmus maeoticus) შავი ზღვის დიდი ბრტყელი მტაცებელია, რომელიც 1 მ სიგრძეს და 15 კგ წონას აღწევს. ქერცლი არ აქვს: თვალიან, მარცხენა მხარეს ძვლოვანი კონუსისებრი ბორცვები ფარავს. მხოლოდ შავ და აზოვის ზღვებში და მარმარილოს ზღვის მიმდებარე ნაწილში ცხოვრობს. შავი ზღვის ყველაზე ნაყოფიერი თევზია და ძვირფასი სარეწაო თევზი. საქართველოში მკვიდრია. 2021 წლის ეროვნული შეფასებით საფრთხესთან ახლოს მყოფია (NT), მსოფლიო მასშტაბით კი შეფასებული არ არის (NE). თუ დიდ კამბალას თვალები მარცხნივ აქვს და ზურგი ძვლოვანი ბორცვებით აქვს მოფენილი, ის კალკანია.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ კამბალა კალკანი
დიდი, მაღალი, თითქმის მრგვალი ბრტყელი თევზია, ორივე თვალით მარცხენა, ზედა მხარეს. თვალიანი მხარე მოყავისფროა, მოწითალო ლაქებით, ქვედა მხარე კი თეთრია. ქერცლი არ აქვს, სხეული ძვლოვანი კონუსისებრი ბორცვებით არის დაფარული.

ქერცლის ნაცვლად ძვლოვანი კონუსისებრი ბორცვები აქვს. ბორცვები, ჩვეულებრივ, ორივე მხარეს არის განვითარებული და ყოველთვის თვალზე დიდია. ეს მისი მთავარი ნიშანია.
სხეული მაღალია: სიმაღლე სიგრძის დაახლოებით 80%-ია. ორივე თვალი მარცხენა მხარეს აქვს. ყბებზე სწორი, ჯაგრისისებრი კბილები ზოლებად აქვს, კბილები სახნისზეც აქვს. ფერის შეცვლა შეუძლია და ფსკერის ფერს ეგუება.
მდინარის კამბალას თვალები, როგორც წესი, მარჯვნივ აქვს, ბორცვები კი მხოლოდ გვერდითი ხაზის გასწვრივ. კამბალა არნოგლოსუსს თვალები მარცხნივ აქვს, მაგრამ ცვენადი ქერცლით არის დაფარული და 13 სმ-ზე დიდი არ იზრდება. თუ დიდ კამბალას თვალები მარცხნივ აქვს და მთელი ზურგი ბორცვებით აქვს მოფენილი, ის კალკანია.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ქვიშიანი, ნიჟარიანი და შლამიანი ფსკერის თევზია, რომელიც 100 მ-ზე ღრმადაც ცხოვრობს. ზამთარსა და ზაფხულს სიღრმეში ატარებს, გაზაფხულსა და შემოდგომაზე კი თხელ წყალში გადმოდის. მოზარდები აგვისტოში 2–10 მ სიღრმეზე, ფსკერთან ჩნდებიან, ზაფხულში კი პლაჟის ზოლშიც ჩანან. არეალი მხოლოდ შავი და აზოვის ზღვები და მარმარილოს ზღვის მიმდებარე ნაწილია, დნეპრისა და დნესტრის შესართავებშიც შედის. აზოვის ზღვაში უფრო პატარა ფორმა ცხოვრობს. საქართველოში მკვიდრია და შავი ზღვის საქართველოს წყლებში ცხოვრობს.
ჩანაწერები ჯერ არ გვაქვს
ამ სახეობის დადასტურებული დაკვირვება ატლასში ჯერ არ არის, ამიტომ არ ვიცით, საქართველოს რომელ რეგიონებში გვხვდება.
გაგვიზიარე დაკვირვებანახე ეს სახეობა? ფოტო და ადგილი საკმარისია.
მტაცებელია: ზრდასრული ძირითადად ფსკერის თევზებს და კიბორჩხალებს ჭამს. მის მსხვერპლში არის ხონთქარა, ქაფშია, ქარსალა, სტავრიდა და მერლანგი, მოზარდები კი ძირითადად კიბოსნაირებით იკვებებიან. ქვიშიან ფსკერზე ქვიშაში ეფლობა და ახლოს მოსულ მსხვერპლს მოულოდნელად ესხმის თავს. ზრდასრული დღეში 150 გ თევზს მაინც ჭამს.
ღია ზღვაში, 25–70 მ სიღრმეზე და 8–12 °C ტემპერატურაზე ქვირითობს, მარტის ბოლოდან ივნისის მეორე ნახევრამდე, ადგილ-ადგილ ივლისის ბოლომდე. ქვირითობის პიკი მაისშია. მდედრი 2,5-დან 13 მილიონამდე ქვირითს ყრის. ქვირითი მცურავია, 1,1–1,28 მმ დიამეტრის, და ზედაპირთან ახლოს ტივტივებს. უმეტესი ქვირითი იღუპება: 500 ათასზე მეტი ქვირითიდან 500-მდე ლარვა იჩეკება. 15–20 დღეში ლარვები მოზარდებად იქცევიან და ფსკერზე ეშვებიან, შემოდგომამდე კი 6–7 სმ სიგრძის 5–6 მოზარდი აღწევს. 4 წლისა 30–35 სმ-ია. მამალი 5–8 წლისა მწიფდება, მდედრი 6–11 წლისა, თუმცა ზოგი 4 წლისაც იწყებს ქვირითობას.
მსოფლიო მასშტაბით კამბალა კალკანი შეფასებული არ არის (NE). შავი ზღვის თევზების 2014 წლის ჩამონათვალშიც შეუფასებელია (NE), საქართველოს წყლებისთვის კი მითითებულია. 2021 წლის ეროვნული შეფასებით საქართველოში საფრთხესთან ახლოს მყოფია (NT), რიცხოვნობის ტენდენცია უცნობია. სპეციალური დაცვის სტატუსი არ აქვს და საქართველოს წითელ ნუსხაში არ შედის. მარაგს არარეგულირებული რეწვა აზიანებს: ქვირითობის მიგრაციის გზებზე ასობით კილომეტრი ბადე იდგმება.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები კამბალა კალკანთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ, საქართველოს მკვიდრი სახეობაა და შავი ზღვის საქართველოს წყლებში ცხოვრობს. 2021 წლის ეროვნული შეფასებით საფრთხესთან ახლოს მყოფია (NT). კონკრეტული ადგილები და რიცხოვნობა საქართველოს სანაპიროზე დაზუსტებული არ არის.
კალკანს თვალები მარცხნივ აქვს, ქერცლი არ აქვს და თვალიანი მხარე ძვლოვანი ბორცვებით არის მოფენილი. მდინარის კამბალას თვალები, როგორც წესი, მარჯვნივ აქვს, ბორცვები კი მხოლოდ გვერდითი ხაზის გასწვრივ. პატარა არნოგლოსუსს ცვენადი ქერცლი აქვს. დიდი, თითქმის მრგვალი, მარცხენათვალა კამბალა ბორცვებით კალკანია.
1 მ-მდე იზრდება და 15 კგ-მდე იწონის. 4 წლისა 30–35 სმ-ია. აზოვის ზღვაში უფრო პატარა ფორმა ცხოვრობს.
მტაცებელია და ძირითადად ფსკერის თევზებს და კიბორჩხალებს ჭამს, მაგალითად ხონთქარას, ქაფშიას, ქარსალას, სტავრიდას და მერლანგს. ქვიშაში იმალება და ახლოს მოსულ მსხვერპლს უეცრად ესხმის თავს. ზრდასრული დღეში 150 გ თევზს მაინც ჭამს.
ადამიანისთვის უვნებელია და ძვირფასი სარეწაო თევზია. მსოფლიო მასშტაბით შეფასებული არ არის (NE), საქართველოში კი 2021 წლის შეფასებით საფრთხესთან ახლოს მყოფია (NT). საქართველოს წითელ ნუსხაში არ შედის. 1986 წელს საბჭოთა წყლებში მისი რეწვა აიკრძალა, რადგან მარაგი თითქმის ამოიწურა.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.




















