ათერინა
Atherina pontica
Mihály Balogh · Konstanca
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 14–15 სმ-მდე, ჩვეულებრივ 10–12 სმ; 25 გ-მდე
- კვება
- პლანქტონური კიბოსნაირები, ჭიები, მოლუსკები, მწერები, თევზის ლარვები
- სტატუსი საქართველოში
- მკვიდრი, შავი ზღვის სანაპირო წყლები
- ჰაბიტატი
- სანაპირო ზღვა, ლაგუნები, შესართავები
- ოჯახი
- Atherinidae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC, 2022; შავ ზღვაში LC, 2014; საქართველოში NT, 2021
ათერინა შავი ზღვის ერთ-ერთი ყველაზე მრავალრიცხოვანი თევზია, ქაფშიასა და შპროტის შემდეგ. პატარა, წაგრძელებული თევზია, გვერდზე ვიწრო ვერცხლისფერი ზოლით: შავ ზღვაში 14–15 სმ-მდე იზრდება, ჩვეულებრივ კი 10–12 სმ-ისაა. დიდ გუნდებად ცხოვრობს წყლის ზედა ფენებში, სანაპირო ზღვაში, ლაგუნებსა და მდინარეების შესართავებში, მათ შორის საქართველოს სანაპიროზე. ადამიანისთვის უვნებელია. თუ ზაფხულში ნაპირთან, არაღრმა წყალში წვრილი, ვერცხლისფერი თევზების სწრაფ გუნდს შეამჩნევთ, ის შეიძლება ათერინა იყოს.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ათერინა
პატარა, წვრილი და წაგრძელებული თევზია, დიდი თვალებით და ზემოთ მიმართული პირით. ზურგზე ორი ცალკე ფარფლი აქვს, კუდი ორად გაყოფილი. გვერდზე ვიწრო ვერცხლისფერი ზოლი გასდევს, ზურგი კი მუქი, წვრილი ლაქებით.

სხეული წაგრძელებულია, გვერდებიდან ოდნავ შებრტყელებული, და ქერცლი თავის ნაწილსაც ფარავს. თვალი დიდია, დრუნჩზე განიერი. პირი დიდია, ზემოთ მიმართული და გამოწევადი, წვრილი კბილებით.
ზურგი მუქია, მორუხო-მურა ან მორუხო-მწვანე, ზოგჯერ თითქმის შავი, ბევრი წვრილი მუქი ლაქით. გვერდზე ვერცხლისფერი ზოლი გასდევს, რომელიც ქერცლის ერთ მწკრივზე განიერი არ არის. მუცელი ვერცხლისფერ-თეთრია.
ზურგზე ორი ცალკე ფარფლი აქვს, კუდის ფარფლი ორად გაყოფილია. შავ ზღვაში მსგავსი Atherina hepsetus-იც გვხვდება, მაგრამ მას ფართო ვერცხლისფერი ზოლი აქვს და ზურგზე მუქი ლაქები არ აქვს. ორივე პატარაა და სწრაფი, ამიტომ ზოლისა და ლაქების გასარჩევად თევზი ახლოდან უნდა ნახოთ.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
სანაპირო წყლის გუნდური თევზია და წყლის ზედა ფენებში ცხოვრობს. ძალიან ფართო მარილიანობას იტანს: ბინადრობს ზღვაში, ლაგუნებში, მდინარეების შესართავებსა და ქვედა დინებაში, ხოლო ზოგჯერ მტკნარ წყალშიც შედის, მაგალითად, ბათუმთან ერთ ტბაში. გაზაფხულზე და ზაფხულში არაღრმა სანაპირო წყლებს აფარებს თავს, ქვიშიან, ლამიან ან ნიჟარებიან ფსკერზე, კლდეებს, ქვებსა და წყალმცენარეებს შორის. ზამთარს ღია ზღვაში, 8–10 მ სიღრმეზე ატარებს. შავი ზღვის ათერინა აზოვის ზღვაშიც ცხოვრობს. შავ ზღვაში ყველა სანაპირო ქვეყნის წყლებშია აღრიცხული, საქართველოსიც.
ჩანაწერები ჯერ არ გვაქვს
ამ სახეობის დადასტურებული დაკვირვება ატლასში ჯერ არ არის, ამიტომ არ ვიცით, საქართველოს რომელ რეგიონებში გვხვდება.
გაგვიზიარე დაკვირვებანახე ეს სახეობა? ფოტო და ადგილი საკმარისია.
ზრდასრული ათერინა წვრილი ცხოველებით იკვებება: პლანქტონური კიბოსნაირებით, მრავალჯაგრიანი ჭიებით, პატარა მოლუსკებით, მწერების ლარვებით და ზრდასრული მწერებით. ჭამს თევზის ლარვებსა და პატარა თევზსაც. ლაგუნებში საკვებში ფსკერის წვრილი უხერხემლოებიც ხვდება. ლიფსიტები მხოლოდ პლანქტონით იკვებებიან.
გუნდებად მოძრაობს და ძალიან სწრაფი თევზია. ზამთარში ღია ზღვაშია, სადაც წყალი 6–7 °C-ია, გაზაფხულზე კი, როცა წყალი 8–10 °C-მდე თბება, ნაპირთან მოდის გასამრავლებლად და გამოსაკვებად. წყლის დაბინძურებას შედარებით კარგად იტანს. სქესობრივად სიცოცხლის მეორე წელს მწიფდება. მრავლდება ძირითადად აპრილიდან აგვისტომდე, ზოგჯერ მარტსა და სექტემბერშიც. ქვირითს რამდენიმე ულუფად ყრის ღია ნაპირებთან, ლაგუნებსა და ყურეებში, 1–2 მ სიღრმეზე, მცენარეებს შორის. ერთი დედალი 354-დან 3300-მდე ქვირითს იძლევა. ქვირითს გარსზე ბევრი ძაფისებრი წანაზარდი აქვს, რომლებითაც მცენარეებს ემაგრება. 22–25 °C-ზე ლარვები 10 დღეში იჩეკება. ლიფსიტები ნაპირთან, წყლის ზედაპირიდან 10–15 სმ-ზე ღრმად არ ჩადიან. ჩვეულებრივ, 1–2 წელი ცოცხლობს, იშვიათად 4–5 წლამდე.
მსოფლიოში ათერინა, Atherina boyeri-ის სახელით, საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2022). შავ ზღვაშიც, 2014 წლის რეგიონული შეფასებით, საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC). შავ ზღვაში ქაფშიასა და შპროტის შემდეგ ერთ-ერთი ყველაზე მრავალრიცხოვანი თევზია. საქართველოს 2021 წლის ეროვნული შეფასებით კი ის საფრთხესთან ახლოსაა (NT), რიცხოვნობის ტენდენცია უცნობია.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ათერინასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. შავი ზღვის მკვიდრი სახეობაა და საქართველოს სანაპირო წყლებშიც არის აღრიცხული. გაზაფხულსა და ზაფხულში ნაპირთან, არაღრმა წყალში ცხოვრობს, ზამთარს კი ღია ზღვაში ატარებს. მტკნარ წყალშიც შედის, მაგალითად, ბათუმთან ერთ ტბაში.
პატარა, წაგრძელებული თევზია, დიდი თვალებით, ზურგზე ორი ცალკე ფარფლით და ორად გაყოფილი კუდით. გვერდზე ვიწრო ვერცხლისფერი ზოლი გასდევს, მუქ ზურგზე კი წვრილი ლაქები აქვს. დიდ, სწრაფ გუნდებად მოძრაობს.
შავ ზღვაში 14–15 სმ-მდე იზრდება, უფრო ხშირად 10–12 სმ-ისაა. 25 გ-მდე იწონის, ჩვეულებრივ 15 გ-ს. სახეობის სხვა პოპულაციები 20 სმ-მდეც იზრდება.
წვრილ ცხოველებს: პლანქტონურ კიბოსნაირებს, ჭიებს, პატარა მოლუსკებს, მწერებს, თევზის ლარვებსა და პატარა თევზს. ლიფსიტები მხოლოდ პლანქტონით იკვებებიან.
ძირითადად აპრილიდან აგვისტომდე, ზოგჯერ მარტსა და სექტემბერშიც. ქვირითს ნაპირთან, 1–2 მ სიღრმეზე, მცენარეებს შორის ყრის. ქვირითი ძაფისებრი წანაზარდებით მცენარეებს ემაგრება.
არა, ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოში და შავ ზღვაში საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC). საქართველოს 2021 წლის ეროვნულ შეფასებაში საფრთხესთან ახლოსაა (NT). სარეწაოდ მცირე მნიშვნელობა აქვს და ხშირად სატყუარად იყენებენ.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.



















