წითელკისერა ტივტივა
Phalaropus lobatus
Christoph Moning · Berg Municipality
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 18–20 სმ; ფრთები 32–41 სმ; 28–48 გ
- კვება
- წვრილი მწერები და კიბოსნაირები
- სტატუსი საქართველოში
- გადამფრენი
- დაფიქსირებული რეგიონები
- ქვემო ქართლი
- ჰაბიტატი
- ტუნდრის ჭაობები; გადაფრენისას ტბები; ზამთარში ღია ზღვა
- ოჯახი
- Scolopacidae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC (2019); საქართველოში LC
წითელკისერა ტივტივა (Phalaropus lobatus) პატარა ფრინველია, რომელიც ჭაობის ფრინველისთვის უჩვეულოდ ცურავს: წყალზე პატარა, სწრაფ წრეებს აკეთებს, ქმნის მორევს და მისგან აწეულ საკვებს ნისკარტით კრეფს. ბუდობს ჩრდილოეთ ამერიკისა და ევრაზიის არქტიკაში, ზამთარს კი ტროპიკულ ზღვებში, ღია წყალზე ატარებს. მასთან სქესების როლი შებრუნებულია: დედალი უფრო დიდი და ფერადია, კვერცხებზე კი მამალი ზის. საქართველოში გადამფრენია და ყველაზე ხშირად აპრილ–მაისში ჩანს, ზოგჯერ ათეულობით ფრინველი ერთად. ადამიანს ნაკლებად ერიდება, ამიტომ ტბის ნაპირიდან კარგად დააკვირდებით.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ წითელკისერა ტივტივა
ძალიან პატარა ფრინველია, დაახლოებით 18 სმ, წვრილი, სწორი, ნემსივით ნისკარტით. ხშირად წყალზე ცურავს, როგორც პატარა იხვი, და ტრიალებს. ზაფხულის დედალს ნაცრისფერ ფონზე წაბლისფერი კისერი და თეთრი ყელი აქვს, ზამთარში კი ნაცრისფერ-თეთრია, თვალზე შავი ლაქით.

სიგრძე 18–20 სმ-ია, წონა 28–48 გ, გაშლილი ფრთები 32–41 სმ. ტივტივებს შორის ყველაზე პატარაა. თითებზე ფრთისებრი კანის ნაკეცები აქვს, რომლებიც ცურვაში ეხმარება.
ბუდობის დროს დედალი ზემოდან მუქი ნაცრისფერია, კისერი და მკერდის ზედა ნაწილი წაბლისფერი აქვს, სახე შავი, ყელი თეთრი. მამალი იგივე ფერებისაა, ოღონდ უფრო მკრთალი. ფრენისას ფრთაზე თეთრი ზოლი უჩანს.
ზამთრისა და შემოდგომის ბუმბულში ზემოდან ნაცრისფერია, ქვემოდან თეთრი, თვალში და მის უკან კი შავი ზოლი გასდევს. ასეთ დროს წითელ ტივტივას ძალიან ჰგავს, მაგრამ მისი ნისკარტი წვრილი და ნემსისებრია, წითელი ტივტივასი კი უფრო სქელი. ამიტომ შემოდგომაზე ტივტივას გარჩევისას ნისკარტს დააკვირდით.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ბუდობს არქტიკულ ტუნდრაში, ჭაობიან ადგილებში, ჩრდილოეთ ამერიკისა და ევრაზიის ჩრდილოეთში. ბუდობის გარეთ თითქმის მთელ დროს ღია წყალზე ატარებს და ზამთრობს ტროპიკულ ზღვებში, სადაც ერთმანეთს დინებები ხვდება და წყალი ამოდის. სკანდინავიის ფრინველები, სავარაუდოდ, არაბეთის ზღვაში ზამთრობენ. საქართველოში გადამფრენია და გზად ტბებთან და ჭაობებთან ჩერდება. ყველაზე მეტი ჩანაწერი ქვემო ქართლიდანაა, კუმისის ტბიდან და გარდაბნის მუნიციპალიტეტიდან. რამდენიმე ჩანაწერი კახეთიდანაც არის, დედოფლისწყაროსა და საგარეჯოს მხრიდან. 2021 წლის 13 აპრილს ქვემო ქართლში 80 ფრინველი დაითვალეს, 2019 წლის სექტემბერში ჭოროხის დელტაში, აჭარაში, კი 28.
წითელკისერა ტივტივას რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. საკმარისი ჩანაწერები ერთ რეგიონშია: ქვემო ქართლი.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
წვრილი მწერებითა და კიბოსნაირებით იკვებება. საკვებს წყლის ზედაპირიდან კრეფს: პატარა, სწრაფ წრეებზე ცურავს, ქმნის მორევს და მისი ცენტრიდან ნისკარტით იღებს იმას, რაც მორევმა ზედაპირზე ამოიტანა. ითვლება, რომ ეს ხერხი ზედაპირული წყლის ფსკერიდან საკვებს აწევს. ღია ზღვაში იქ იკვებება, სადაც დინებები ხვდება ერთმანეთს და საკვები ზედაპირზე ამოდის.
გადამფრენი ფრინველია. საქართველოში გაზაფხულზე, აპრილ–მაისში, ბევრად მეტი ჩანს, ვიდრე შემოდგომაზე, აგვისტო–სექტემბერში. ადამიანს იშვიათად ხვდება, ამიტომ ხშირად უჩვეულოდ მიმნდობია. შეთლანდიდან თვალთვალის მოწყობილობით მონიშნულმა ფრინველმა ზამთარი წყნარ ოკეანეში, ეკვადორისა და პერუს სანაპიროსთან გაატარა და დაახლოებით 26 000 კმ გაიარა ორივე მიმართულებით. დედლები მამლებზე დიდია და მათთვის ერთმანეთს ებრძვიან. კვერცხებზე მხოლოდ მამალი ზის და ბარტყებსაც ის უვლის, დედალი კი, შესაძლოა, სხვა მამალი მოძებნოს. ბუდე ბალახით ამოფენილი ფოსოა პატარა ბორცვზე. ჩვეულებრივ, 4 მოზეთისხილისფრო, ლაქებიან კვერცხს დებს. კრუხობა დაახლოებით 20 დღე გრძელდება, ბარტყები მალევე თვითონ იკვებებიან და 20 დღეში ფრენენ.
მსოფლიოში წითელკისერა ტივტივას გადაშენების საფრთხე დაბლად არის შეფასებული (LC, 2019). მასზე ვრცელდება აფრიკულ-ევრაზიული გადამფრენი წყლის ფრინველების დაცვის შეთანხმება (AEWA). ბრიტანეთსა და ირლანდიაში, არეალის უკიდურეს კიდეზე, იშვიათად და მცირე რიცხვით ბუდობს. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის. განახლებულ, ჯერ დაუმტკიცებელ შეფასებაში (2021) საქართველოშიც საფრთხე დაბლად არის შეფასებული (LC), რიცხვი კი სტაბილურად.
Christoph Moning · Hugo Hulsberg · inkasaur · Solop Vova · Pakalnis Daniel · Matt Goff · Ekaterina Sichinava · Fyodor Pakalnis · Paul Ha · Irina Kalashnikova · ნიკიტა ტიუნოვი
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები წითელკისერა ტივტივასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ, გადამფრენ ფრინველად. ყველაზე ხშირად აპრილ–მაისში ჩანს, ნაკლებად აგვისტო–სექტემბერში. გზად ტბებთან და ჭაობებთან ჩერდება, ზოგჯერ ათეულობით ფრინველი ერთად. ბუდობა ან ზამთრობა საქართველოში ცნობილი არ არის.
ყველაზე მეტი ჩანაწერი ქვემო ქართლიდანაა, კუმისის ტბიდან და გარდაბნის მუნიციპალიტეტიდან. რამდენიმე ჩანაწერი კახეთიდანაც არის, დედოფლისწყაროსა და საგარეჯოს მხრიდან. ეძებეთ ღია წყალზე, სადაც პატარა ფრინველები ტრიალებენ.
ასე იკვებება. პატარა, სწრაფ წრეებზე ცურავს და წყალში მორევს ქმნის. მორევი ზედაპირზე წვრილ მწერებსა და კიბოსნაირებს ამოიტანს, ტივტივა კი მათ ნისკარტით კრეფს. ეს მისი ყველაზე ადვილად საცნობი ჩვევაა.
უფრო პატარაა და ნისკარტი წვრილი, ნემსისებრი აქვს, წითელ ტივტივას კი უფრო სქელი. ზაფხულში წითელკისერა ტივტივას მხოლოდ კისერი და მკერდის ზედა ნაწილი აქვს წაბლისფერი, წითელ ტივტივას კი მთელი ქვედა მხარე. ზამთარში ორივე ნაცრისფერ-თეთრია, ამიტომ ნისკარტს დააკვირდით.
დიახ. ტივტივებთან სქესების როლი შებრუნებულია: დედალი უფრო დიდი და ფერადია და მამლისთვის იბრძვის. კვერცხების დადების შემდეგ კრუხობასა და ბარტყების მოვლას მამალი იღებს თავზე. დედალი ამ დროს, შესაძლოა, სხვა მამალი მოძებნოს.
ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოში მისი გადაშენების საფრთხე დაბალია (LC, 2019), საქართველოშიც LC კატეგორიაშია. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.





















