წითელი ტივტივა
Phalaropus fulicarius
Dan Vickers · Utqiagvik
მთავარი მონაცემები
- კვება
- წვრილი მწერები და კიბოსნაირები
- სტატუსი საქართველოში
- დაუდგენელი; ორი ჩანაწერი, ფოტოს გარეშე
- დაფიქსირებული რეგიონები
- აჭარა; ქვემო ქართლი (დაუდასტურებელი)
- ზომა
- დაახლოებით 21 სმ; 42–60 გ
- ჰაბიტატი
- არქტიკული ტუნდრა; ზამთარში ღია ოკეანე
- ოჯახი
- Scolopacidae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC (2024); საქართველოში NE
წითელი ტივტივა (Phalaropus fulicarius) პატარა ჭაობის ფრინველია, რომელიც ჭაობის ფრინველისთვის უჩვეულოდ, ძირითადად ოკეანის გზით მიფრინავს და ზამთარს ტროპიკულ ზღვებში, ღია წყალზე ატარებს. ბუდობს ჩრდილოეთ ამერიკისა და ევრაზიის არქტიკაში. ზაფხულის დედალს მთელი ქვედა მხარე წითელი აქვს, თეთრი ლოყები და შავწვერიანი ყვითელი ნისკარტი. საქართველოსთვის შემთხვევითი, ძალიან იშვიათი ფრინველია: ორი ჩანაწერია, ორივე ფოტოს გარეშე. ზამთრის ბუმბულში წითელკისერა ტივტივას ძალიან ჰგავს, ამიტომ მის სანახავად ყოველთვის ფოტო გჭირდებათ.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ წითელი ტივტივა
პატარა, მკვრივი ფრინველია, დაახლოებით 21 სმ, სწორი, შედარებით სქელი ნისკარტით. წყალზე ხშირად ცურავს და ადგილზე ტრიალებს. ზაფხულის დედალი ქვემოდან წითელია, თეთრი ლოყებით, ზამთარში კი ზემოდან ნაცრისფერია, ქვემოდან თეთრი, თვალზე შავი ლაქით.

სიგრძე დაახლოებით 21 სმ-ია. მამალი 42–51 გ იწონის, დედალი 57–60 გ. თითებზე ცურვისთვის ფრთისებრი კანის ნაკეცები აქვს.
ბუდობის დროს დედალი ზემოდან მუქი მურა და შავია, ქვემოდან წითელი, ლოყებზე თეთრი ლაქებით. ნისკარტი ყვითელია, წვერი შავი. მამალი იგივე ფერებისაა, ოღონდ უფრო მკრთალი.
ზამთარში ზემოდან ნაცრისფერია, ქვემოდან თეთრი, თვალზე შავი ლაქა კი ყოველთვის რჩება. ნისკარტი ამ დროს შავია. წითელკისერა ტივტივასგან სქელი ნისკარტით გამოირჩევა, ამიტომ ზამთრის ტივტივას გარჩევისას ჯერ ნისკარტს დააკვირდით.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ბუდობს ჩრდილოეთ ამერიკისა და ევრაზიის არქტიკაში, წყლის მახლობლად. გადაფრენისას, ჭაობის ფრინველისთვის უჩვეულოდ, ძირითადად ოკეანის გზით მიდის და ზამთარს ტროპიკულ ზღვებში ატარებს. ღია ოკეანეში იქ ჩერდება, სადაც დინებები ხვდება ერთმანეთს და წყალი ამოდის, ხშირად ვეშაპების ჯგუფებთან ახლოს. საქართველოში ძალიან იშვიათი, შემთხვევითი ფრინველია. ცნობილია ორი ჩანაწერი: 2013 წლის დეკემბერში აჭარიდან და 2020 წლის ნოემბერში ქვემო ქართლიდან, თითო ფრინველი. არც ერთს ფოტო არ ახლავს, ამიტომ მისი ყოფნა საქართველოში დოკუმენტურად დადასტურებული არ არის.
ჩანაწერები ჯერ არ გვაქვს
ამ სახეობის დადასტურებული დაკვირვება ატლასში ჯერ არ არის, ამიტომ არ ვიცით, საქართველოს რომელ რეგიონებში გვხვდება.
გაგვიზიარე დაკვირვებანახე ეს სახეობა? ფოტო და ადგილი საკმარისია.
წვრილ მწერებსა და კიბოსნაირებს ჭამს. წყალზე პატარა, სწრაფ წრეებს აკეთებს და პატარა მორევს ქმნის, მორევის კიდიდან კი ნისკარტით კრეფს იმას, რაც ზედაპირზე ამოიტანა. ითვლება, რომ ასე ზედაპირული წყლის ფსკერიდან აწევს საკვებს. ზოგჯერ ფრენისას მწერებსაც იჭერს, ბარტყები კი ძირითადად ორფრთიანებით, მათ შორის ქორიკანებით, იკვებებიან.
გადამფრენი ფრინველია. ბუდობის გარეთ ხშირად გუნდებად მოგზაურობს. ხშირად ძალიან მიმნდობია და ადამიანს ახლოს უშვებს. ძახილი მოკლე „ბიკ“ არის. მასთან სქესების როლი შებრუნებულია: დედალი უფრო დიდი და ფერადია, მამლებს თვითონ დასდევს, ბუდის ტერიტორიისთვის ეჯიბრება და ბუდესა და მამალს აგრესიულად იცავს. კვერცხების დადების შემდეგ დედალი სამხრეთისკენ მიფრინავს, კვერცხებზე კი მამალი რჩება და ბარტყებსაც ის უვლის. ბუდე წყალთან ახლოს, მიწაზეა. დებს 3–6 მოზეთისხილისფრო-მურა კვერცხს. კრუხობა 18–19 დღე გრძელდება, ბარტყები ძირითადად თვითონ იკვებებიან და 18 დღეში ფრენენ.
მსოფლიოში წითელი ტივტივას გადაშენების საფრთხე დაბლად არის შეფასებული (LC, 2024). მასზე ვრცელდება აფრიკულ-ევრაზიული გადამფრენი წყლის ფრინველების დაცვის შეთანხმება (AEWA). ზამთარს ღია ოკეანეში ატარებს, ამიტომ ხმელეთზე იშვიათად ჩანს. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის. განახლებულ, ჯერ დაუმტკიცებელ ეროვნულ შეფასებაში (2021) საქართველოსთვის შეფასებული არ არის (NE). 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში მისი სტატუსი დაუდგენელია.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები წითელი ტივტივასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დადასტურებული არ არის. ცნობილია ორი ჩანაწერი, 2013 წლის დეკემბერში აჭარიდან და 2020 წლის ნოემბერში ქვემო ქართლიდან, მაგრამ არც ერთს ფოტო არ ახლავს. ამიტომ მისი სტატუსი საქართველოში დაუდგენელია. თუ ასეთ ფრინველს ნახავთ, გადაიღეთ.
უფრო დიდია და ნისკარტი სქელი აქვს, წითელკისერა ტივტივას კი წვრილი, ნემსისებრი. ზაფხულში მთელი ქვედა მხარე წითელი აქვს, ნისკარტი ყვითელი. ზამთარში ორივე ნაცრისფერ-თეთრია, ამიტომ ნისკარტის სისქე მთავარი ნიშანია.
ტივტივებთან სქესების როლი შებრუნებულია. დედალი უფრო დიდი და ფერადია, მამლებს თვითონ დასდევს და ბუდეს იცავს. კვერცხების დადების შემდეგ ის სამხრეთისკენ მიფრინავს, კვერცხებსა და ბარტყებს კი მამალი უვლის.
ტროპიკულ ზღვებში, ღია ოკეანეში. გადაფრენასაც ძირითადად ოკეანის გზით აკეთებს, რაც ჭაობის ფრინველისთვის უჩვეულოა. ზღვაში იქ ჩერდება, სადაც დინებები ხვდება ერთმანეთს და საკვები ზედაპირზე ამოდის.
წვრილ მწერებსა და კიბოსნაირებს. წყალზე პატარა, სწრაფ წრეებს აკეთებს და მორევისგან ზედაპირზე ამოტანილ საკვებს ნისკარტით კრეფს. ზოგჯერ მწერებს ფრენისასაც იჭერს.
ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოში მისი გადაშენების საფრთხე დაბალია (LC, 2024). საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის, ეროვნულ შეფასებაში კი შეფასებული არ არის (NE).
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.





















