წითელი ძერა
Milvus milvus
Erik Eckstein · Sachsen-Anhalt
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 60–70 სმ, ფრთები 175–195 სმ, 0,8–1,3 კგ
- კვება
- ლეში, პატარა ძუძუმწოვრები, ფრინველები, წვიმის ჭიები
- სტატუსი საქართველოში
- იშვიათი, შემთხვევითი სტუმარი
- ჰაბიტატი
- ფოთლოვანი ტყის პირები, საძოვრები, სახნავები
- ოჯახი
- Accipitridae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC (2020); საქართველოში NE
წითელი ძერა (Milvus milvus) მოწითალო მტაცებელია გრძელი, ღრმად ორად გაყოფილი კუდით, რომელსაც ფრენისას გრეხს, როცა მიმართულებას იცვლის. მსოფლიოში ცნობილი ყველა მობუდარი წყვილი, 32 200–37 700, ევროპაშია. ადრე დასავლეთ აზიაშიც, თურქეთში, ჩრდილოეთ ირანსა და სირიაში, ბუდობდა, მაგრამ იქ გადაშენდა. საქართველოში შემთხვევით მოხვედრილ, იშვიათ სახეობად ითვლება: ნახეს ბათუმთან შემოდგომის გადაფრენისას და გაზაფხულზე მცხეთა-მთიანეთში. შავ ძერასთან შედარებით უფრო ღია და წითელია, კუდი კი გაცილებით ღრმად აქვს ორად გაყოფილი.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ წითელი ძერა
საშუალო ზომის, გრძელფრთიანი მტაცებელია. ტანი, კუდის ზედა მხარე და ფრთის საფარი ბუმბული მოწითალოა. ფრთის ქვედა მხარეს, წვეტებთან ახლოს, დიდი თეთრი ლაქა აქვს, წვეტები შავია. კუდი გრძელია და ღრმად ორად გაყოფილი.

კუდი გრძელი, მოწითალო და ღრმად ორად გაყოფილია. შავ ძერას კუდი უფრო მოკლე და მუქი აქვს, ჭრილი კი გაცილებით ზედაპირული.
ფრთებს ოდნავ აწეულს, V-ს მსგავსად იჭერს. ფრთის ქვედა მხარეს თეთრი პირველადი ბუმბული შავ წვეტებსა და მუქ მეორად ბუმბულს უპირისპირდება.
ახალგაზრდას ღია, მოყვითალო-ყავისფერი მკერდი და მუცელი აქვს, კუდი ნაკლებად ღრმად აქვს გაყოფილი, ფრთაზე კი გრძელი, ვიწრო ღია ხაზი გასდევს. ხმა წვრილი, მოსტვენი ჟღერაა.
ფერი
ტანი, კუდის ზედა მხარე და ფრთის საფარი ბუმბული მოწითალოა, მკერდზე შავი ზოლებით. ფრთის ქვედა მხარეს დიდი თეთრი ლაქა აქვს, წვეტები შავია, მეორადი ბუმბული მუქი. ახალგაზრდა უფრო მკრთალია, მოყვითალო-ყავისფერი მკერდით.
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ფოთლოვან ტყეებს, საძოვრებს, შერეულ სასოფლო-სამეურნეო მიწებს, ხეობებსა და ჭაობების პირებს ირჩევს, 1600 მ-მდე მაინც. დღეს ბუდობს პორტუგალიიდან და ესპანეთიდან ევროპული რუსეთამდე, ჩრდილოეთით სამხრეთ სკანდინავიამდე და დიდ ბრიტანეთამდე. ჩრდილოეთ ევროპის ფრინველები ადრე ზამთარში სამხრეთ-დასავლეთით მიდიოდნენ, ზოგი თურქეთამდეც აღწევდა. ბოლო ათწლეულებში სულ უფრო მეტი რჩება ადგილზე მთელი წლის განმავლობაში. საქართველოში შემთხვევით მოხვედრილ, იშვიათ სახეობად ითვლება. ბათუმთან შემოდგომის აღრიცხვისას 2008 და 2012 წლების სექტემბერში დაფიქსირდა, ბათუმსა და მახინჯაურს შორის კი 2026 წლის სექტემბერშიც ნახეს. 2019 წლის აპრილში მცხეთა-მთიანეთში, გუდაურის მახლობლად, დაფიქსირდა.
წითელი ძერის რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. საკმარისი ჩანაწერები ჯერ არცერთ რეგიონში არ არის, ამიტომ გავრცელებად არცერთი რეგიონი არ არის მონიშნული.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
ზოგადი მლეშავი და მტაცებელია. ძირითადად დიდი შინაური ცხოველების, ცხვრისა და ღორის, ლეშს, გზაზე დაჯახებულ ცხოველებს და ნაპირზე გამორიყულ თევზს ჭამს. იჭერს პატარა ძუძუმწოვრებს: თაგვებს, მემინდვრიებს, ბიგებს, კურდღლის ბაჭიებს. ჭამს ახალგაზრდა ან დაშავებულ ფრინველებს, ზოგჯერ ქვეწარმავლებსა და ამფიბიებს. გაზაფხულზე მის საკვებში მნიშვნელოვანი ადგილი წვიმის ჭიებს უჭირავს.
ელეგანტური მფრენია: ოდნავ აწეულ, გრძელ ფრთებზე სრიალებს და მიმართულების შეცვლისას კუდს გრეხს. ერთცოლიანია, პირველად ჩვეულებრივ ორი წლის ასაკში ბუდობს. წყვილი ხშირად ძველ ბუდეს იყენებს, ზოგჯერ ჩვეულებრივი კაკაჩის ბუდესაც იკავებს. ბუდეს დიდ ფოთლოვან ხეზე, მიწიდან 12–15 მ-ზე, აშენებს და ბალახით, ზოგჯერ ცხვრის მატყლით, ფენს. დებს 1–3 კვერცხს, რომლებსაც ძირითადად დედალი 31–32 დღე კრუხავს. ბარტყები ბუდეს ჩვეულებრივ 48–50 დღის ასაკში ტოვებენ. წელიწადში მხოლოდ ერთ ბუდეს ზრდის. რგოლით აღნიშნული ფრინველის ყველაზე დიდი დაფიქსირებული ასაკი 25 წელი და 8 თვეა.
მსოფლიოში წითელი ძერა „ნაკლებად საფრთხეშია“ (LC, 2020). 1990–2000 წლებში მისი პოპულაცია თითქმის 20%-ით შემცირდა, ახლა კი ზოგ ქვეყანაში ზრდის გამო საერთო რიცხოვნობა მატულობს. მთავარი საფრთხეებია უკანონო და არაპირდაპირი მოწამვლა, სოფლის მეურნეობის ცვლილებები, ელექტროგადამცემ ხაზებზე დაღუპვა, ნადირობა და ტყის ჩეხვა. საქართველოს წითელი ნუსხისთვის შეფასებული არ არის (NE).
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები წითელი ძერასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
იშვიათად, შემთხვევით. ბათუმთან შემოდგომის გადაფრენისას 2008, 2012 და 2026 წლების სექტემბერში დაფიქსირდა, 2019 წლის აპრილში კი მცხეთა-მთიანეთში, გუდაურის მახლობლად. საქართველოში ბუდობა დადასტურებული არ არის.
წითელ ძერას გრძელი, მოწითალო და ღრმად ორად გაყოფილი კუდი აქვს, ფრთის ქვედა მხარეს კი დიდი თეთრი ლაქა. შავი ძერა უფრო მუქია, კუდი უფრო მოკლე აქვს და ჭრილი ზედაპირული. ორივე სახეობა ერთმანეთთან ზოგჯერ ჯვარდება.
სიგრძე 60–70 სმ-ია, გაშლილი ფრთები 175–195 სმ. მამალი 800–1200 გ იწონის, დედალი ცოტა მეტს, 1000–1300 გ-ს.
ძირითადად ლეშს, მათ შორის გზაზე დაჯახებულ ცხოველებს. იჭერს თაგვებს, მემინდვრიებსა და სხვა პატარა ძუძუმწოვრებს, ახალგაზრდა ან დაშავებულ ფრინველებს. გაზაფხულზე ბევრ წვიმის ჭიას ჭამს.
ბორა წითელი ძერის ქართული ალტერნატიული სახელია. ორივე სახელი ერთსა და იმავე სახეობას, Milvus milvus-ს, აღნიშნავს.
ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოში „ნაკლებად საფრთხეშია“ (LC, 2020), მაგრამ მოწამვლა და ნადირობა მას კვლავ ემუქრება. საქართველოს წითელი ნუსხისთვის შეფასებული არ არის (NE). გადამფრენ მტაცებლებს ნუ ესვრით.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.





















