Picus viridis
Charles J. Sharp · ლონდონი
მწვანე კოდალა (Picus viridis) საქართველოში მთელი წლის განმავლობაში გვხვდება და აქვე ბუდობს. ადამიანისთვის საშიში არ არის. ხშირად ტყის პირას ან ახლომდებარე მდელოზე ეძებს საკვებს. ზრდასრული ფრინველის სხეულის სიგრძე დაახლოებით 30–36 სმ-ია. ზურგი ზეთისხილისფერ-მწვანე აქვს, კუდის ზემოთ მკვეთრად მოყვითალოა, თავის ზედა ნაწილი კი წითელი. ქვემო ქართლში, თბილისსა და კახეთში მისი გავრცელება დადასტურებულია. მცხეთა-მთიანეთში, აფხაზეთში, შიდა ქართლში, რაჭა-ლეჩხუმსა და ქვემო სვანეთში, ასევე აჭარაში მხოლოდ ცალკეული ჩანაწერებია; ამ რეგიონებში მწვანე კოდალა გავრცელებულად არ ითვლება. მსოფლიოში ამ სახეობას საფრთხე ნაკლებად ემუქრება.
ამოცნობა
მწვანე კოდალა დიდი, ადვილად შესამჩნევი კოდალაა, რომელსაც წითელი თავქუდი, შავი „ნიღაბი“ და კუდის ზემოთ მკვეთრი ყვითელი შეფერილობა აქვს. ყველაზე ხშირად რუხ კოდალაში ერევათ. მთავარი განსხვავება თავზე ჩანს: მწვანე კოდალას წითელი შეფერილობა თავის ზედა ნაწილზე უფრო ფართოდ აქვს, რუხ კოდალას კი თავი ზემოდან მთლიანად წითელი არ აქვს.
მწვანე კოდალას სხეულის სიგრძე დაახლოებით 30–36 სმ-ია, ფრთების შლილი კი 45–51 სმ-ს აღწევს. ფრთის სიგრძე 150–170 მმ-ია, კუდის — 105–116 მმ, წონა კი 185–250 გ. ზურგი ზეთისხილისფერ-მწვანეა, კუდის ზემოთ ბუმბული მკვეთრად ყვითელია, სხეულის ქვედა მხარე კი უფრო ღია, მოყვითალო-მწვანე. მამალსაც და დედალსაც თავის ზედა ნაწილი და კეფა წითელი აქვთ. ღია ფერის თვალის გარშემო კარგად შესამჩნევი შავი ლაქაა, რომელიც „ნიღაბს“ ჰგავს. სხვა კოდალების მსგავსად, სწორი, ძლიერი და სატეხის ფორმის ნისკარტი აქვს.
ზრდასრულ მწვანე კოდალას მამალსა და დედალს ლოყაზე „ულვაშის“ მსგავსი ზოლით გაარჩევთ: მამალს შავი ზოლის შუაში წითელი ფერი აქვს, დედალს კი ზოლი მთლიანად შავია. ახალგაზრდა ფრინველი უფრო ჭრელია: სხეულზე ბევრი ზოლი და წინწკლი აქვს, რის გამოც ბუმბული ქერცლივით გამოიყურება. თუმცა მწვანე ფერი და თავზე წითელი ბუმბული ახალგაზრდასაც ეტყობა.
მწვანე კოდალა ყველაზე ხშირად რუხ კოდალაში (Picus canus) ერევათ. რუხი კოდალაც საქართველოში მთელი წელი გვხვდება, თუმცა თავი უფრო რუხი აქვს და თავის ზედა ნაწილი მთლიანად წითელი არ აქვს. მამალს შუბლზე მხოლოდ პატარა წითელი ლაქა აქვს, დედალს კი — არა. შავი კოდალა (Dryocopus martius) გაცილებით დიდი და თითქმის მთლიანად შავია. მამალს თავზე ფართო წითელი უბანი აქვს, დედალს კი წითელი ფერი ძირითადად კეფაზე ეტყობა. დიდი ჭრელი კოდალა, ასევე სირიული, საშუალო ჭრელი, თეთრზურგა და მცირე ჭრელი კოდალები ძირითადად შავ-თეთრები არიან და წითელი ნიშნები აქვთ. მათ მწვანე კოდალასთვის დამახასიათებელი ზეთისხილისფერ-მწვანე ფერი არ აქვთ. მაქცია გაცილებით პატარაა და ყავისფერი შეფერილობით გარემოს ერწყმის. საქართველოში ბუდობს, მაგრამ, მწვანე კოდალასგან განსხვავებით, მთელი წელი აქ არ რჩება.
საქართველოში, განსაკუთრებით ტყის პირას ან მდელოზე, მიწაზე ნანახი დიდი, მწვანე კოდალა ხშირად მწვანე კოდალაა. ჭრელი კოდალებისგან განსხვავებით, მწვანე კოდალა საკვების ძებნისას ხშირად ჩამოდის მიწაზე.
2022 წელს მწვანე კოდალა ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნულ პარკსა და ფშავ-ხევსურეთის დაცულ ტერიტორიებზეც დააფიქსირეს. იქ ის უმეტესად ისეთ ტყეში ნახეს, სადაც ღია მონაკვეთები და მდელოებიც იყო. ფშავ-ხევსურეთი მცხეთა-მთიანეთშია. ამ რეგიონში მწვანე კოდალას დაფიქსირება მის ფართო გავრცელებას არ ადასტურებს. ზოგადად, მწვანე კოდალა ისეთ ადგილებში გვხვდება, სადაც ხეებიცაა და ღია მონაკვეთებიც: ფოთლოვან და შერეულ ტყეში, ტყის პირას, ჭალის ტყეში, ბაღებსა და პარკებში. ახლოს ხშირად არის ღია ადგილები დაბალი ბალახით, რადგან მწვანე კოდალა საკვებს, განსაკუთრებით ჭიანჭველებს, მიწაზე ხშირად ეძებს. ხშირი, მთლიანად დახურული ტყე შავი კოდალისთვის უფრო ჩვეულებრივი გარემოა, ვიდრე მწვანე კოდალისთვის.
მწვანე კოდალას რუკა აერთიანებს Reptiles.ge-ის სარედაქციო ფოტოჩანაწერებსა და iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს საქართველოში. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან: გავრცელებად ითვლება მხოლოდ დადასტურებული სტატუსი; სხვა შემთხვევაში რეგიონი გავრცელებულად არ ითვლება. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და არა პოპულაციის სიმჭიდროვეს.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
ინტერაქტიული რუკა იტვირთება.
მწვანე კოდალა ძირითადად ჭიანჭველებით იკვებება. საკვებს უმეტესად მიწაზე ეძებს: პოულობს ჭიანჭველების ბუდეებს და ჭამს ზრდასრულ ჭიანჭველებსაც და მათ მატლებსაც. სხვა მწერებითაც იკვებება. დიდი მწვანე კოდალასთვის გაზონზე ან მდელოზე საკვების ძებნა ჩვეულებრივია. ჭრელი კოდალებისგან განსხვავებით, ხის ღეროში მცხოვრები მატლების ძებნა მისთვის ყოველდღიური საკვების მოპოვების მთავარი გზა არ არის.
დაკავშირებული გიდები
კითხვები
მოკლე პასუხები მწვანე კოდალასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
კი. მწვანე კოდალა (Picus viridis) საქართველოში გვხვდება. ის აქ მთელი წლის განმავლობაში ცხოვრობს და ბუდობს.
გვხვდება ტყის პირას, ახლომდებარე მდელოებზე, ბაღებსა და პარკებში. მისი გავრცელება დადასტურებულია ქვემო ქართლში, თბილისსა და კახეთში. სხვა რეგიონიდან ცალკეული ჩანაწერიც არსებობს, თუმცა ეს იქ მის გავრცელებას არ ადასტურებს. ბორჯომ-ხარაგაულსა და ფშავ-ხევსურეთში ჩატარებულმა აღწერამაც იქ მისი გავრცელება ვერ დაადასტურა.
მწვანე კოდალას ზეთისხილისფერ-მწვანე ზურგი, კუდის ზემოთ მკვეთრად ყვითელი ბუმბული და თვალის გარშემო შავი „ნიღაბი“ აქვს. მამლისა და დედლის გარჩევა ლოყაზე „ულვაშის“ მსგავსი ზოლით შეიძლება: მამალს შავი ზოლის შუაში წითელი ფერი აქვს, დედალს კი ზოლი მთლიანად შავია. რუხი კოდალასგან განსხვავებით, მწვანე კოდალას თავის ზედა ნაწილი მთლიანად წითელი აქვს.
მწვანე კოდალას სხეულის სიგრძე დაახლოებით 30–36 სმ-ია, ფრთების შლილი კი დაახლოებით 45–51 სმ. მისი წონა დაახლოებით 185–250 გ-ია.
ძირითადად ჭიანჭველებს ჭამს და ხშირად მიწაზე ეძებს.
მწვანე კოდალა საქართველოში მთელი წლის განმავლობაში ბინადრობს.
მწვანე კოდალა საქართველოში ბუდობს და მთელი წლის განმავლობაში რჩება.
ადამიანისთვის საშიში არ არის. მსოფლიოში მას საფრთხე ნაკლებად ემუქრება. 2024 წლის საქართველოს ფრინველების ჩამონათვალში საქართველოშიც ასეა შეფასებული, თუმცა ეს მოქმედი წითელი ნუსხის სტატუსი არ არის. ველური ფრინველი არ დაიჭიროთ და ბუნებიდან არ აიყვანოთ.
წყაროები
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
