შავთავა გრატა
Emberiza melanocephala
Tom Heijnen · საგარეჯო, კახეთი საქართველოს ველში
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 15–19 სმ
- კვება
- თესლი, ბარტყებისთვის მწერები
- სტატუსი საქართველოში
- მობუდარი და გადამფრენი
- ჰაბიტატი
- ბუჩქნარი, სახნავები, ბაღები, ვენახები
- ოჯახი
- Emberizidae
- კონსერვაცია
- ნაკლ. საფრთხე
შავთავა გრატა (Emberiza melanocephala) საქართველოში ზაფხულის მობუდარია: გაზაფხულზე ჩამოდის, ბუდობს და სექტემბრიდან ინდოეთისკენ მიფრინავს. სამხრეთ საქართველოში ჩვეულებრივი სახეობაა. მშრალ მეჩხერ ტყეებს, ბუჩქნარს, სახნავებს, ბაღებსა და ვენახებს ირჩევს, 1000 მ-მდე. მამალს ადვილად იცნობთ: შავი „კაპიუშონი“, კაშკაშა ყვითელი ქვედა მხარე და წაბლისფერი ზურგი აქვს. დედალი გაცილებით მკრთალია. თუ ზაფხულში ვენახის ან ბაღის პირას შავთავიან ყვითელ ჩიტს ნახავთ, სავარაუდოდ ეს არის.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ შავთავა გრატა
15–19 სმ სიგრძის, გრძელკუდა გრატაა. ბუდობის სეზონში მამალს შავი თავი, კაშკაშა ყვითელი ქვედა მხარე და წაბლისფერი ზურგი აქვს. დედალი მისი მკრთალი ვარიანტია, რუხი თავით.

მამალს ბუდობისას შავი თავი, კაშკაშა ყვითელი ქვედა მხარე და წაბლისფერი ზედა მხარე აქვს. სიგრძე 15–19 სმ-ია, წონა 29–33 გ. ლოყები, როგორც წესი, ყელზე მუქი აქვს.
დედალს უფრო ღია ქვედა მხარე, მონაცრისფრო-მოყავისფრო ზურგი და მონაცრისფრო თავი აქვს. ახალგაზრდაც ასეთია, ოღონდ კუდქვეშა ყვითელი აქვს. პირველი წლის მამალს რუხი თხემი და ზურგზე წაბლისფერი და რუხი ლაქები აქვს.
ლელიანის გრატის (Emberiza schoeniclus) მამალსაც შავი თავი და ყელი აქვს, მაგრამ კისერზე თეთრი საყელო და თეთრი ქვედა მხარე აქვს, ზურგი კი ზოლიანი ყავისფერი. შავთავა გრატა უფრო დიდია და გრძელი კუდი აქვს. ამიტომ შავთავიან ჩიტს მუცელზე დახედეთ: ყვითელია თუ თეთრი.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ბუდობს ღია, ბუჩქნარიან ადგილებში, მათ შორის სახნავ-სათეს მიწებზე. სამხრეთ საქართველოში მშრალ მეჩხერ ტყეებში, ბუჩქნარში, სახნავებში, ბაღებსა და ვენახებში ცხოვრობს. გვხვდება ვაკეებზე, ნახევარუდაბნოებში, მთისწინეთსა და დაბალ მთებში, 1000 მ-მდე, უფრო ხშირად 850 მ-მდე. ნანახია თბილისში, დიღომთან, და დედოფლისწყაროს მხარეში, კასრისწყალთან.
შავთავა გრატას რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. საკმარისი ჩანაწერები ხუთ რეგიონშია: კახეთი, მცხეთა-მთიანეთი, შიდა ქართლი, სამცხე-ჯავახეთი და ქვემო ქართლი.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
ბუდობის გარეთ ძირითადად თესლით იკვებება. ბარტყების გამოზრდისას მწერებს იჭერს და მათით კვებავს ბარტყებს. საკვებს ხშირად გუნდებად ეძებს, ბალახიან ადგილებში.
გადამფრენი ფრინველია. საქართველოში ზაფხულში ბუდობს, ადგილობრივი ფრინველები კი სექტემბრის დასაწყისიდან ინდოეთისკენ მიდიან. ზამთარს ძირითადად ინდოეთის დასავლეთ და ჩრდილოეთ ნაწილში ატარებს. რგოლდადებული ფრინველის ყველაზე გრძელი გადაფრენა დაახლოებით 7000 კმ იყო, მეორემ კი შვიდ დღეში 1000 კმ გაიარა. გადაფრენისას მამლები ცალკე გუნდებს ქმნიან და ზამთრის ადგილებს დედლებზე ადრე აღწევენ. ბუდეს დაბალ ბუჩქზე ან მიწაზე იკეთებს. ბუდე გამხმარი ბალახის თასია, შიგნიდან ბეწვით ამოფენილი. დედალი 4–6 კვერცხს დებს. ბარტყები დაახლოებით 13 დღეში იჩეკებიან და ბუდეს დაახლოებით 10 დღის შემდეგ ტოვებენ. გალობა ხმამაღალია: მაღალი, უხეში ნოტები ჩქარდება, ერევა ერთმანეთს და უეცრად წყდება.
IUCN-ის წითელ ნუსხაში ნაკლებად საფრთხის ქვეშ მყოფია (LC, 2016). საქართველოს ეროვნული შეფასებითაც (2021) LC კატეგორიაშია, რიცხოვნობა კი სტაბილურად ითვლება. სამხრეთ საქართველოში შესაფერის ადგილებში 1 კმ²-ზე 3–8 მობუდარი წყვილი დაითვალეს, კლების ნიშნები კი არ გამოვლენილა. მსოფლიოში ზრდასრული ფრინველების რიცხვი 7,6–27,5 მილიონად არის შეფასებული, საერთო ტენდენცია უცნობია.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები შავთავა გრატასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. საქართველოში ბუდობს და გადაფრენის დროსაც გვხვდება. სამხრეთ საქართველოში ჩვეულებრივი სახეობაა. ზამთარს ინდოეთში ატარებს, ამიტომ თბილ სეზონში ეძებეთ.
მშრალ მეჩხერ ტყეებში, ბუჩქნარში, სახნავებში, ბაღებსა და ვენახებში. ვაკეებიდან დაბალ მთებამდე, 1000 მ-მდე გვხვდება, უფრო ხშირად 850 მ-მდე. ნანახია თბილისში, დიღომთან, და დედოფლისწყაროს მხარეში. მაღალ მთაში მას ნუ ეძებთ.
გაზაფხულიდან ადრე შემოდგომამდე. ზაფხულში აქ ბუდობს, სექტემბრის დასაწყისიდან კი ინდოეთისკენ მიდის. ზამთარს ინდოეთის დასავლეთ და ჩრდილოეთ ნაწილში ატარებს. ზამთარში საქართველოში მის ნახვას ნუ ელოდებით.
მამალს შავი თავი, კაშკაშა ყვითელი ქვედა მხარე და წაბლისფერი ზურგი აქვს. დედალი მკრთალია, რუხი თავით. ლელიანის გრატასაც შავი თავი აქვს, მაგრამ თეთრი საყელო და თეთრი მუცელი. ამიტომ ყვითელ მუცელს დააკვირდით.
სიგრძე 15–19 სმ-ია, წონა 29–33 გ. ლელიანის გრატაზე დიდია და გრძელი კუდი აქვს. ზომით მსგავსი გრატები ბევრია, ამიტომ ზომას კი არა, მუცლის ფერს დააკვირდით.
ძირითადად თესლს, რომელსაც ხშირად გუნდებად ეძებს ბალახიან ადგილებში. ბარტყების გამოზრდისას მწერებს იჭერს. ამ მწერებით კვებავს ბარტყებს.
ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოში ნაკლებად საფრთხის ქვეშ მყოფ სახეობად ითვლება (LC, 2016), საქართველოს ეროვნული შეფასებითაც LC-ა. აქ მისი რიცხოვნობა სტაბილურად ითვლება. ველური ფრინველია, ამიტომ ნუ დაიჭერთ.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.





















