ლელიანის გრატა
Emberiza schoeniclus
Vyacheslav Luzanov · Saks'kyi
მთავარი მონაცემები
- კვება
- თესლი, ზაფხულში მწერები
- სტატუსი საქართველოში
- ბინადარი, გადამფრენი და მოზამთრე
- ზომა
- 13,5–15,5 სმ
- ჰაბიტატი
- ლელიანები, ჭაობები, წყლისპირა ბუჩქნარი
- ოჯახი
- Emberizidae
- კონსერვაცია
- ნაკლ. საფრთხე
ლელიანის გრატა (Emberiza schoeniclus) ლელიანებისა და წყლისპირა ბუჩქნარის ჩიტია. საქართველოში მთელი წლის ბინადარია, გადაფრენისას და ზამთარში კი სხვა ფრინველებიც ემატება. ბეღურას ზომისაა. მამალს შავი თავი და ყელი, თეთრი საყელო და თეთრი ქვედა მხარე აქვს, დედალი კი ყავისფერი და ზოლიანია. ბუდეს ბუჩქში ან ლერწმის კორდში იკეთებს. თუ ლელიანის პირას წვრილ ღეროზე შემომჯდარ შავთავიან ჩიტს ხედავთ, ჯერ ეს სახეობა გაიხსენეთ.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ლელიანის გრატა
13,5–15,5 სმ სიგრძის გრატაა პატარა, მაგრამ მაგარი, თესლისმჭამელის ნისკარტით. მამალს შავი თავი და ყელი, თეთრი საყელო და თეთრი ქვედა მხარე აქვს. დედალი ყავისფერი და ზოლიანია.

მამალს შავი თავი და ყელი, კისერზე თეთრი საყელო, თეთრი ქვედა მხარე და მუქად დაზოლილი ყავისფერი ზურგი აქვს. ნისკარტის კუთხიდან უკან ღია ზოლი გასდევს, კუდის კიდეებზე კი ღია ბუმბული ჩანს. სიგრძე 13,5–15,5 სმ-ია, გაშლილი ფრთებით დაახლოებით 23 სმ, წონა 10–28 გ.
დედალს და ახალგაზრდას შავი თავი არ აქვს. ისინი გაცილებით მკრთალია: თავი ზოლიანი ყავისფერია, ქვედა მხარე კი უფრო მკვეთრად დაზოლილი. ასეთ ფრინველს ადგილიც გაგარჩევინებთ: ჩვეულებრივ ლელიანსა და წყლისპირა ბუჩქნარშია.
შავთავა გრატის (Emberiza melanocephala) მამალსაც შავი თავი აქვს, მაგრამ ქვედა მხარე კაშკაშა ყვითელი, ზურგი კი წაბლისფერი. ის უფრო დიდია, გრძელი კუდით, და ზამთარში საქართველოში არ არის. ამიტომ შავთავიან ჩიტს მუცელზე და საყელოზე დახედეთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
წყლის პირას ცხოვრობს: ტბორებთან, მდინარეებთან, ტბების ნაპირებზე, ჭაობებსა და ნესტიან მდელოებზე. ლელიანს, ლერწმიანს და ტირიფის ბუჩქნარს ირჩევს, იქვე იკეთებს ბუდესაც. ზოგან უფრო მშრალ ღია ადგილებშიც ბუდობს, მაგალითად სახნავებზე. საქართველოში ის, მაგალითად, კუმისთან გადაიღეს.
ლელიანის გრატას რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. საკმარისი ჩანაწერები ოთხ რეგიონშია: ქვემო ქართლი, თბილისი, მცხეთა-მთიანეთი და აჭარა.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
ძირითადად თესლით იკვებება. ბუდობის სეზონში კი რაციონში მწერები ჭარბობს: ორფრთიანები, მუხლუხოები, ხოჭოები, ჭრიჭინობელები, სწორფრთიანები და ობობები. ამას ემატება ლოკოკინები და ჭიები. ბარტყებს ძირითადად მწერებით კვებავს.
გამრავლება აპრილის დასაწყისში იწყება და, ადგილისა და სიმაღლის მიხედვით, აგვისტოს ბოლომდე გრძელდება. მონოგამიურია. ბუდეს ტოტების, ბალახისა და ლერწმისგან აშენებს, შიგნიდან ბეწვით, ხავსითა და წვრილი ფესვებით ამოფენს. დედალი 4–5 ზეთისხილისფერ-რუხ კვერცხს დებს, გრატებისთვის დამახასიათებელი თმისმაგვარი ხაზებით. კრუხობა 12–15 დღე გრძელდება, ბარტყები კი ბუდეში 12–15 დღეს ატარებენ. პარებად ან მცირე გუნდებად დადის. ფრენა სწრაფი და ტალღოვანია, მიწაზე კი სწრაფი ხტუნვით მოძრაობს. ძალიან წვრილ ტოტებსა და ლერწმის ღეროებზეც ადვილად სხდება. მამლის გალობა მოკლე, განმეორებადი „სრიპ“-ია, ხმა კი წყნარი „ციი-ციიკ“.
IUCN-ის წითელ ნუსხაში ნაკლებად საფრთხის ქვეშ მყოფია (LC, 2019). საქართველოს ეროვნული შეფასებითაც (2021) LC კატეგორიაშია, რიცხოვნობა კი სტაბილურად ითვლება. ევროპაში სულ მცირე 4,8 მილიონი წყვილი ბუდობს, უმეტესად შვედეთში, პოლონეთსა და ნორვეგიაში. ნორვეგიაში, შვედეთში, დანიასა და გერმანიაში კი მცირდება.
Vyacheslav Luzanov · carrierlolo · dotdash · Thorsten Stegmann · ნიკოლოზ დონაძე · doronin_d · Vladimir Belinsky · Ksenia Volyanskaya · ნიკიტა ტიუნოვი · Artem Andryuchshenko
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ლელიანის გრატასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. საქართველოში მთელი წლის განმავლობაში ცხოვრობს და ბუდობს. გადაფრენისას და ზამთარში ჩრდილოეთიდან სხვა ფრინველებიც ემატება. ამიტომ წლის ნებისმიერ დროს შეიძლება ნახოთ.
წყლის პირას: ლელიანებში, ლერწმიანებში, ტირიფის ბუჩქნარში, ტბორებთან, ჭაობებსა და ნესტიან მდელოებზე. ზოგან უფრო მშრალ ღია ადგილებშიც ბუდობს. საქართველოში, მაგალითად, კუმისთან არის გადაღებული. ლელიანის პირას წვრილ ღეროებს დააკვირდით.
მთელი წლის განმავლობაში. ბუდობა აპრილის დასაწყისიდან აგვისტოს ბოლომდე გრძელდება. გადაფრენისას და ზამთარში რიცხვი სხვა ფრინველებით ივსება. ზამთარში ლელიანებში მცირე გუნდებს ეძებეთ.
მამალს შავი თავი და ყელი, თეთრი საყელო და თეთრი ქვედა მხარე აქვს. დედალი ყავისფერი და ზოლიანია. შავთავა გრატასაც შავი თავი აქვს, მაგრამ ყვითელი მუცელი და თეთრი საყელო არა. ამიტომ საყელოს და მუცლის ფერს დააკვირდით.
სიგრძე 13,5–15,5 სმ-ია, გაშლილი ფრთებით დაახლოებით 23 სმ, წონა კი 10–28 გ. ბეღურას ზომის ფრინველია. შავთავა გრატაზე პატარაა და მოკლე კუდი აქვს.
ძირითადად თესლს. ბუდობის სეზონში მწერებს, ობობებს, ლოკოკინებსა და ჭიებს იჭერს. ბარტყებს ძირითადად მწერებით კვებავს.
ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოში ნაკლებად საფრთხის ქვეშ მყოფ სახეობად ითვლება (LC, 2019), საქართველოს ეროვნული შეფასებითაც LC-ა. აქ მისი რიცხოვნობა სტაბილურად ითვლება. ველური ფრინველია, ამიტომ ნუ დაიჭერთ.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.





















