შავი ბოლოცეცხლა
Phoenicurus ochruros
Luca Boscain · მესტია, სვანეთი საქართველოს ველში
მთავარი მონაცემები
- კვება
- პატარა უხერხემლოები, კენკრა
- სტატუსი საქართველოში
- მკვიდრი, მობუდარი, გადამფრენი
- ზომა
- 13–14,5 სმ
- ჰაბიტატი
- კლდეები, ქვიანი ადგილები, შენობები
- ოჯახი
- Muscicapidae
- კონსერვაცია
- ნაკლ. საფრთხე
შავი ბოლოცეცხლა (Phoenicurus ochruros) კლდეების ფრინველია, რომელმაც შენობებიც აითვისა: თავდაპირველად მთის ქვიან ადგილებსა და კლდეებზე ცხოვრობდა, 1900-იანი წლებიდან კი ქალაქებსა და დიდ საწარმოო ნაგებობებშიც ბუდობს. საქართველოში მკვიდრი და მობუდარია, გადაფრენისას აქ სხვა ფრინველებიც გაივლიან. 13–14,5 სმ სიგრძისაა. მამალი მუქი ნაცრისფერი ან შავია, ორივე სქესს კი ნარინჯისფერ-წითელი კუდი აქვს. თუ ქვის კედელზე ან კლდის შვერილზე პატარა მუქ ფრინველს დაინახავთ, რომელიც მოწითალო კუდს გამუდმებით ათრთოლებს, დიდი ალბათობით ისაა.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ შავი ბოლოცეცხლა
13–14,5 სმ სიგრძის მუქი ბოლოცეცხლაა ნარინჯისფერ-წითელი კუდით. მამალი მუქი ნაცრისფერი ან შავია, შავი მკერდით; დედალი ნაცრისფერ-მოყავისფროა.

სიგრძე 13–14,5 სმ-ია, წონა 12–20 გ. მამალი ზემოდან მუქი ნაცრისფერი ან შავია, შავი მკერდით. კუდზედა და კუდი ნარინჯისფერ-წითელია, მხოლოდ შუა ორი ბუმბული აქვს მუქი მოწითალო-ყავისფერი.
მუცლის ფერი ქვესახეობის მიხედვით იცვლება: დასავლეთის ფრინველებს მოშავო-ნაცრისფერი აქვთ, აღმოსავლეთისას ნარინჯისფერ-წითელი. კავკასიის მამლებს მოწითალო მუცელი და ფრთაზე სუსტად გამოხატული ღია ლაქა აქვთ. დედალი ნაცრისფერიდან ნაცრისფერ-მოყავისფრომდეა, ნარინჯისფერ-წითელი კუდზედათი და კუდით.
ჩვეულებრივ ბოლოცეცხლასთან შედარებით დედალი უფრო ნაცრისფერია, იღლიის ბუმბული და ფრთის ქვედა საფარიც ნაცრისფერი აქვს, და არა მოყვითალო ან ნარინჯისფერი. წითელმუცელა ბოლოცეცხლა (Phoenicurus erythrogastrus) გაცილებით დიდია, 18 სმ, მამალს კი თეთრი ქუდი და ფრთაზე დიდი თეთრი ლაქა აქვს. ამიტომ ზომასა და თავს შეხედეთ.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
თავდაპირველად მთის ქვიან ადგილებში, განსაკუთრებით კლდეებზე ცხოვრობს. დაახლოებით 1900 წლიდან ქალაქებშიც დასახლდა: იქ შიშველ ადგილებსა და კლდისმაგვარ შენობებს ირჩევს, მათ შორის დიდ საწარმოო კომპლექსებს. ბუდეს კლდისა და კედლის ნაპრალში ან ღრუში, ან შენობის შვერილზე იკეთებს. საქართველოში გორში მარტში, ყაზბეგში კი მაისშია გადაღებული.
შავი ბოლოცეცხლის რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. საკმარისი ჩანაწერები ცხრა რეგიონშია: მცხეთა-მთიანეთი, სამეგრელო-ზემო სვანეთი, სამცხე-ჯავახეთი, კახეთი, აფხაზეთი, გურია, ქვემო ქართლი, აჭარა და შიდა ქართლი.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
ძირითადად პატარა უხერხემლოებით იკვებება, რომლებსაც მიწაზე და ჰაერში იჭერს. მატლებსა და კენკრასაც ჭამს. გამვლელ მწერებს ფრენისას იჭერს და ზოგჯერ ჰაერში ერთ ადგილას ფრთების ფართხალით ჩერდება.
ძალიან მოძრავი ფრინველია: თავისა და სხეულის სწრაფი დახრით გულწითელას წააგავს, კუდს კი ხშირად ათრთოლებს. სიმღერა ჩხრიალა, ხრინწიანია, ძახილი მოკლე „ტიკ“. არეალის თბილ ნაწილში მთელი წელი რჩება, ჩრდილოეთისა და აღმოსავლეთის ფრინველები კი გადაფრენენ. საქართველოში მთელი წელი გვხვდება. ჩვეულებრივ მონოგამიურია. ბუდეს დედალი აშენებს კლდისა და კედლის ნაპრალში ან ღრუში, ან შენობის შვერილზე: ფაშარ თასს ბალახისა და ღეროებისგან, შიგნიდან ბალნით, მატყლითა და ბუმბულით. დებს 4–6 თეთრ ან ღია ცისფერ კვერცხს, რომლებსაც დედალი 13–17 დღე კრუხავს. ბარტყებს ორივე მშობელი კვებავს, ბუდეს კი 12–19 დღეში ტოვებენ.
Luca Boscain · ნიკოლოზ დონაძე · Christoph Moning · ნიკიტა ტიუნოვი · Pavel Shukov
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები შავი ბოლოცეცხლასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. საქართველოში მკვიდრი და მობუდარია, ანუ მთელი წელი რჩება, გადაფრენისას კი აქ სხვა ფრინველებიც გაივლიან. გორში მარტში, ყაზბეგში კი მაისშია გადაღებული. მთაშიც და დასახლებებშიც ეძებეთ.
კლდეებსა და ქვიან ადგილებში, აგრეთვე შენობებზე: კედლებზე, სახურავებსა და საწარმოო ნაგებობებზე. ხშირად შვერილზე ან კედელზე ზის და კუდს ათრთოლებს. 1900-იანი წლებიდან ქალაქებსა და საწარმოო ადგილებშიც ბუდობს.
ნარინჯისფერ-წითელი კუდი და კუდზედა ორივე სქესს აქვს. მამალი მუქი ნაცრისფერი ან შავია, შავი მკერდით; კავკასიელ მამლებს მოწითალო მუცელიც აქვთ. დედალი ნაცრისფერ-მოყავისფროა. კუდს ხშირად ათრთოლებს.
წითელმუცელა ბოლოცეცხლა გაცილებით დიდია, 18 სმ, მამალს კი თეთრი ქუდი და ფრთაზე დიდი თეთრი ლაქა აქვს. შავი ბოლოცეცხლა 13–14,5 სმ-ია და თეთრი ქუდი არ აქვს. ორივეს ნარინჯისფერ-წითელი კუდი აქვს, ამიტომ თავსა და ფრთას დააკვირდით.
ძირითადად პატარა უხერხემლოებს და მათ მატლებს, რომლებსაც მიწაზე და ჰაერში იჭერს. კენკრასაც ჭამს. ზოგჯერ ჰაერში ერთ ადგილას ჩერდება.
ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოში ნაკლებად საფრთხის ქვეშ მყოფია (LC, 2019), საქართველოს ეროვნული შეფასებითაც (2021) LC-ა, რიცხოვნობა სტაბილურია. ველური ფრინველია, ამიტომ ნუ დაიჭერთ და ბუდეს ნუ შეეხებით.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.






















