ჭრელი მემატლია
Ficedula hypoleuca
პატარა შავ-თეთრი ბუზიჭერია დიდი თეთრი ფრთის ლაქით. საქართველოში 2024 წლის ეროვნულ ჩამონათვალში დადასტურებულია როგორც გავლით მიგრანტი; მობუდარად არ არის შეტანილი. ამ გვერდის დასახელებული ფოტოები ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკიდანაა, 31 მაისი 2015.
მიმოხილვა
რა არის ჭრელი მემატლია
ჭრელი მემატლია (Ficedula hypoleuca) პატარა ბუზიჭერია ოჯახიდან Muscicapidae და საქართველოში დადასტურებული გავლით მიგრანტია. 2024 წლის საქართველოს ფრინველების ანოტირებული ჩამონათვალი მას კოდავს M-ად: გავლით ფრინველი, ძირითადად გაზაფხულსა და შემოდგომაზე. სეზონურობის მონაცემი მაღალი ხარისხისაა (კოდი A). არსებობის ხარისხი მაღალია (H); მტკიცებულებაა ფოტო. BB-ად (მობუდარი) არ არის კოდირებული. ზრდასრული სახეობის დონეზე დაახლოებით 12–13.5 სმ-ია. პირდაპირი საფრთხე ადამიანისთვის არ არის. IUCN-ის მიხედვით ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა. 2024 წლის ჩამონათვალი იგივე კატეგორიას ეროვნულადაც უთითებს.
ბოლო განახლება
გალერეა
ჭრელი მემატლია ფოტოებში
ფოტო: ზაური ხაჩიძე
ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკი ·
ფოტო: ზაური ხაჩიძე
ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკი ·
ფოტო: ზაური ხაჩიძე
ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკი ·
ფოტო: Enel Lepik
ფოტო: Crowbared
ფინეთი ·
ფოტო: Charles J. Sharp
შაი-ჰილსი ·
ფოტო: TRinaud
სებრონის ტბა ·
ფოტო: Luiz Lapa
სალვატერა-დე-მაგოში ·
ფოტო: Jerzy Strzelecki
ლოძი ·
ფოტო: Matti Virtala
ოულუ ·
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ჭრელი მემატლია
ბეღურის ზომის ბუზიჭერია დიდი თეთრი ფრთის ლაქით. მობუდარ მამალს ზურგი შავი აქვს, ქვედა მხარე თეთრი, სრული თეთრი საყელოს გარეშე. საქართველოში 2024 წლის ჩამონათვალით გავლით მიგრანტია. ჩვეულებრივი აბნევა ნახევარსაყელოიანი და თეთრყელა მემატლიაა.
- 01
სიგრძე სახეობის დონეზე დაახლოებით 12–13.5 სმ-ია, ფრთების შლილი დაახლოებით 21–24 სმ. მასა ხშირად 10–15 გ-ის გარშემოა. ნისკარტი წვრილი და მუქია. ორივე სქესს დახურულ ფრთაზე თვალსაჩინო თეთრი ლაქა აქვს. მობუდარ მამალს თავი და ზურგი ჩვეულებრივ შავია, ქვედა მხარე თეთრი, შუბლზე თეთრი ლაქით; სრული თეთრი ყელის საყელო არ აქვს. კუდზედა მუქია და არა ფართო თეთრი უნაგირი. ზოგი მამალი ჭავლშავის ნაცვლად მოყავისფროა; ეს ცნობილი შეფერილობის ვარიანტია და არა სხვა სახეობა.
- 02
ზრდასრული დედალი და შემოდგომის მრავალი ფრინველი ზეთისხილისფერ-ყავისფერი ან ნაცრისფერ-ყავისფერია ზემოდან და უფრო ღია ქვემოდან, მაინც მკაფიო თეთრი ფრთის ლაქით და ჟანგისფერი მკერდის გარეშე. ახალგაზრდა დედალს ჰგავს, ხშირად უფრო ღია წინწკლებით. საქართველოში შეხვედრების უმეტესობა, სავარაუდოდ, გადაფრენის ყავისფერი ფრინველია და არა შავ-თეთრი გაზაფხულის მამალი. ხმა მოკლე, მკვეთრი ნოტია; ეს გვერდი შერეულ Ficedula-ს გუნდში ხმას ცალკე ამოსაცნობ ნიშნად არ იღებს.
- 03
ნახევარსაყელოიანი მემატლია (Ficedula semitorquata) 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში შავ-თეთრი Ficedula-ა, კოდირებული როგორც მობუდარი და მიგრანტი (BB; M). მობუდარ მამალს წყვეტილი ან არასრული თეთრი საყელო აქვს და ჩვეულებრივ მეორე ღია ფრთის ზოლიც თეთრკიდეიანი შუა საფარველებით; კუდზეც მეტი თეთრი უჩანს. თეთრყელა მემატლია (Ficedula albicollis) საქართველოშიც გავლით მიგრანტია (M): მობუდარ მამალს სრული თეთრი საყელო და დიდი თეთრი კუდზედა აქვს. სამივეს დედალი და შემოდგომის ფრინველი ძნელია; გადაფრენაზე ყავისფერი ბუზიჭერია საქართველოში ცუდი ხედვით სახეობამდე ნუ დაასახელებთ. მცირე მემატლია (Ficedula parva) მობუდარი მიგრანტია (BB; M): ზრდასრულ მამალს ჟანგისფერი ყელი აქვს და არა ჭრელი ზურგი. რუხი მემატლია (Muscicapa striata) ასევე მობუდარი მიგრანტია: ზოლიანი ნაცრისფერ-ყავისფერია, დიდი თეთრი ფრთის ლაქის გარეშე. ამ ატლასში ნახევარსაყელოიან მემატლიას გვერდი არის; თეთრყელა, მცირე და რუხი მემატლიას ცალკე გვერდები ჯერ არ არის.
- 04
პირდაპირი საფრთხე ადამიანისთვის არ არის. არ აიყვანოთ. საქართველოს ტყეში ივნისში შავ-თეთრი ბუზიჭერია 2024 წლის ჩამონათვალით უფრო ნახევარსაყელოიანია, ვიდრე ეს სახეობა.
ბიოლოგია
ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია
ჰაბიტატი და გავრცელება
საქართველოში ეძებეთ გაზაფხულისა და შემოდგომის გადაფრენაზე, არა როგორც ზაფხულის მობუდარი და არა ზამთარში. დასახელებული ჩანაწერი ამ გვერდზე: ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკი, 31 მაისი 2015 (ფოტოები ზაური ხაჩიძის). 2024 წლის ჩამონათვალი ქვეყნის დონეზე მიგრანტობას ადასტურებს, მაგრამ რეგიონულ გაზეთირს არ აქვეყნებს. მთელ ქვეყანაში თანაბრად ნუ ივარაუდებთ. სახეობის დონეზე გადაფრენის ჰაბიტატი ტყე და პირია: ფოთლოვანი ან შერეული ტყე, პარკი, ბაღი, ბუჩქნარი და მსგავსი ხეები, საიდანაც მფრინავი მწერის აღება შეიძლება. საქართველოსთვის ცალკე სიმაღლის სარტყელი აქ არ არის გამოქვეყნებული.
კვება
ცალკე ქართული კვების კვლევა ამ გვერდზე არ არის. არეალის სხვა ნაწილებში იღებს მწერებს და სხვა წვრილ უხერხემლოებს, ხშირად ქიცვიდან ჰაერში ან ფოთლებში გაფრენით. მობუდარ არეალში მატლებსაც იღებს; ეს სახეობის დონის კვებაა და არა გაზომილი ქართული მენიუ.
ქცევა
დღის აქტიურია. მამლის სიმღერა მობუდარ ადგილებში მოკლე, სასტვენისებრი ფრაზაა გამეორებული ნოტებით; ხმებია მოკლე „უიტ“ ან „უით“. სრული სიმღერა ქართულ გადაფრენაზე ნაკლებად მოსალოდნელი ნიშანია, ვიდრე პატარა ბუზიჭერია, რომელიც ხიდან მწერებს იჭერს. შორ მანძილზე მიგრანტია: ბუდობს ევროპის დიდ ნაწილსა და დასავლეთ ციმბირში და ზამთრობს ძირითადად ტროპიკულ აფრიკაში. საქართველო გადაფრენის გზაზეა და არა სახეობის რუკული მობუდარი ბირთვის ნაწილი. ფუღუროში ბუდობა, ბუდე-ყუთები და დაახლოებით ხუთიდან შვიდამდე კვერცხი, ინკუბაციით დაახლოებით 13–15 დღე, სახეობის დონის ფაქტებია მობუდარი არეალიდან. 2024 წლის ჩამონათვალი სახეობას საქართველოში მობუდარად არ იღებს. ბორჯომ-ხარაგაულის მაისის ბოლოს ფოტოები გაზაფხულის გადაფრენაზეა.
კონსერვაცია
BirdLife International Ficedula hypoleuca-ს IUCN Red List-ზე ნაკლებად საფრთხის ქვეშ აფასებს. ევროპის ნაწილში პოპულაცია შემცირებულია, მაგრამ გლობალური არეალი დიდია და უფრო მაღალ საფრთხის კატეგორიას არ აკმაყოფილებს. EUNIS ევროპაში Least Concern-ს უთითებს და ევროკავშირის ფრინველების დირექტივასაც აღნიშნავს; ეს ინსტრუმენტი საქართველოში არ მოქმედებს. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში (მთავრობის დადგენილება №190) არ არის. 2024 წლის ქართული ჩამონათვალი გლობალურ და ეროვნულ კატეგორიად LC-ს უთითებს. საქართველოს პოპულაციის ტენდენცია ამ გვერდზე არ არის გაზომილი. ველური ფრინველი არ დაიჭიროთ.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ჭრელი მემატლია-თან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
კი. 2024 წლის საქართველოს ფრინველების ანოტირებული ჩამონათვალი მას დადასტურებულ გავლით მიგრანტად იღებს (M), ფოტოებით. იქ მობუდარად არ არის შეტანილი.
გაზაფხულისა და შემოდგომის გადაფრენაზე, ტყეში, პარკებში და სხვა ხეებზე, სადაც მფრინავი მწერია. ამ გვერდზე დასახელებული ფოტოები ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკიდანაა, 31 მაისი 2015. ეს გვერდი ყველა რეგიონს არ რუკავს.
პატარა ბუზიჭერია დიდი თეთრი ფრთის ლაქით. მობუდარ მამალს ზურგი შავი აქვს, ქვედა მხარე თეთრი, სრული თეთრი საყელოს გარეშე. დედალი და შემოდგომის ფრინველი ყავისფერია იმავე ფრთის ლაქით. ჩვეულებრივი აბნევა ნახევარსაყელოიანი და თეთრყელა მემატლიაა; ორივე საქართველოშიც გვხვდება.
სახეობის დონეზე სიგრძე დაახლოებით 12–13.5 სმ-ია, ფრთების შლილი დაახლოებით 21–24 სმ, მასა ხშირად 10–15 გ. საქართველოსთვის ცალკე გაზომილი სერია ამ გვერდზე არ არის.
მწერებს და სხვა წვრილ უხერხემლოებს, ხშირად ქიცვიდან მოკლე გაფრენით. საქართველოში კვება ცალკე არ არის შესწავლილი ამ გვერდზე.
ძირითადად გაზაფხულსა და შემოდგომაზე, 2024 წლის ჩამონათვალის M-ის განმარტებით. იქ მოზამთრედ ან ზაფხულის მობუდარად არ არის მიჩნეული. საქართველოსთვის ზუსტი ჩამოსვლისა და წასვლის თარიღები ამ გვერდზე ცხრილად არ არის. აქ ფოტოები 31 მაისისაა.
2024 წლის ჩამონათვალზე არა: მხოლოდ მიგრანტადაა კოდირებული (M). იმ სიაში საქართველოში მობუდარ შავ-თეთრ Ficedula-დ ნახევარსაყელოიანი მემატლიაა (Ficedula semitorquata).
უვნებელია. გლობალურად ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა და 2024 წლის ჩამონათვალზე ეროვნულადაც LC-ია. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის. ველური ფრინველი არ დაიჭიროთ.
- Budagashvili & Javakhishvili 2024 — The birds of Georgia (Sandgrouse 46)
- SABUKO — Bird checklist
- BirdLife DataZone — European Pied Flycatcher
- IUCN Red List — Ficedula hypoleuca
- EUNIS — Ficedula hypoleuca
- IOC World Bird List
- Avibase — Georgia bird checklist
- საქართველოს მთავრობის დადგენილება №190 (2014) — წითელი ნუსხა
- ინგლისურ-ქართული ბიოლოგიური ლექსიკონი — Ficedula
- RSPB — Pied flycatcher
- eBird — European Pied Flycatcher
- Kirwan et al. 2025 — Birds of the World (Ficedula hypoleuca)
- Wikimedia Commons — Must-kärbsenäpp (Enel Lepik, CC BY-SA 4.0)
- Wikimedia Commons — female, Finland (Crowbared, CC BY 2.0)
- Wikimedia Commons — non-breeding male, Ghana (Charles J. Sharp, CC BY-SA 4.0)
- Wikimedia Commons — autumn bird, Lac du Cébron (TRinaud, CC BY 4.0)
- Wikimedia Commons — female, Portugal (Luiz Lapa, CC BY 2.0)
- Wikimedia Commons — Łódź (Jerzy Strzelecki, CC BY 3.0)
- Wikimedia Commons — Oulu (Matti Virtala, CC0)
- Wikimedia Commons — XC486275 song (Olivier Grimm, CC BY-SA 4.0)
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
დაკავშირებული გიდები
