ცისფერგულა
Cyanecula svecica
გიორგი ნაცვლიშვილი · ბაზალეთის ტბა, მცხეთა-მთიანეთი საქართველოს ველში
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 13–14 სმ
- კვება
- მწერები, მუხლუხოები, კენკრა
- სტატუსი საქართველოში
- გადამფრენი
- ჰაბიტატი
- ჭარბტენიანი ადგილები, ბუჩქნარი, მაღალმთა
- ოჯახი
- Muscicapidae
- კონსერვაცია
- LC (გლობალურად 2019, საქართველოში 2021)
გაზაფხულზე ცისფერგულას მამალს სხვა ჩიტში ვერ აურევთ: ყელი და მკერდი კაშკაშა ცისფერი აქვს, ქვემოთ შავი, თეთრი და ჟანგისფერ-წითელი ზოლებით. გულწითელას ზომისაა, 13–14 სმ სიგრძის. საქართველოში მცხეთა-მთიანეთში, თბილისში, აჭარასა და ქვემო ქართლში გვხვდება, წყლის პირას ბუჩქნარსა და ჭარბტენიან ადგილებში. ყველაზე ხშირად მარტ–აპრილში ჩანს, შემოდგომით კი ოქტომბერში. ადამიანისთვის უვნებელია, მსოფლიო მასშტაბითაც და საქართველოშიც „ნაკლებად საფრთხეშია“ (LC). ფრთხილი ჩიტია და ბუჩქში სწრაფად იმალება. ამიტომ, თუ მკერდი ვერ დაინახეთ, კუდის ძირზე ჟანგისფერ ლაქებს დააკვირდით.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ცისფერგულა
გულწითელას ზომისა და აღნაგობის პატარა ჩიტია, 13–14 სმ სიგრძის. გაზაფხულზე მამალს ყელი და მკერდი კაშკაშა ცისფერი აქვს, ქვემოთ შავი, თეთრი და ჟანგისფერ-წითელი ზოლებით. კუდის ძირზე ჟანგისფერი ლაქები აქვს, რომლებიც კუდის გაშლისას და ფრენისას ჩანს.
სიგრძე 13–14 სმ-ია, გაშლილი ფრთების სიგანე 20–23 სმ, წონა კი 15–23 გ. ზომითა და აღნაგობით გულწითელას ჰგავს. მისი ნათესავი ბულბული ცოტა უფრო დიდია.
მამლის ცისფერი ლაქის შუაში პატარა ლაქაა, რომლის ფერი ქვესახეობაზეა დამოკიდებული. „წითელლაქიანი“ ფორმა უფრო მრავალრიცხოვანია და ძირითადად სკანდინავიასა და ციმბირში ბუდობს. „თეთრლაქიან“ ფორმას შუაში თეთრი ლაქა აქვს. ცისფრის სიკაშკაშე და ლაქის ფორმა ფრინველიდან ფრინველამდე ძალიან განსხვავდება.
ყველაზე სანდო ნიშანი კუდია: ძირზე ჟანგისფერი ლაქები აქვს. ღია ადგილას კუდს ხშირად მაღლა სწევს და შლის, ბუჩქში შეფრენისას კი ეს ლაქები ჟანგისფრად გაიელვებს. ცისფერი მკერდი თუ არ ჩანს, სწორედ კუდს დააკვირდით.
ფერი
მამალს ყელი და მკერდი კაშკაშა ცისფერი აქვს. ცისფერს ქვემოთ ვიწრო შავი და თეთრი ზოლი და ფართო ჟანგისფერ-წითელი ზოლი მიჰყვება, მუცელი კი ღია ფერისაა. ცისფრის შუაში წითელი ან თეთრი ლაქაა. კუდის ძირზე ჟანგისფერი ლაქები აქვს.
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
ჭარბტენიან ადგილებს, ბუჩქნარსა და მაღალმთის ღია ადგილებს ირჩევს. ფრთხილია და დროის დიდ ნაწილს სქელ მცენარეულობაში ატარებს, ღია ადგილას კი დიდხანს არ ჩერდება. ბუდეს მიწაზე აკეთებს. საქართველოში გვხვდება მცხეთა-მთიანეთში, თბილისში, აჭარასა და ქვემო ქართლში. ყველაზე ხშირად ბაზალეთის ტბაზე ნახულობენ, ასევე თბილისში, ბათუმსა და კუმისის ტბასთან, მაღალმთაში კი ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში. აფხაზეთში, გაგრასა და სოხუმში, მხოლოდ ცალკეული ფრინველები ნახეს. ზაფხულში იშვიათია: 2023 წლის ივლისში ერთი ფრინველი სამცხე-ჯავახეთში ნახეს. ეს ერთი დაკვირვებაა და საქართველოში მის ბუდობას ჯერ არ ადასტურებს.
ცისფერგულას რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
ძირითადად მწერებით იკვებება. ჭამს მუხლუხოებსაც, ზოგჯერ კი კენკრასაც. საკვებს მცენარეულობის საფარის ახლოს ეძებს და შეშფოთებისას ბუჩქში სწრაფად შეხტება.
ღია ადგილას კუდს ხშირად მაღლა სწევს და სწრაფად შლის, ისე რომ ძირზე ჟანგისფერი ლაქები გამოჩნდეს. დანარჩენ დროს სქელ მცენარეულობაში ფრთხილად დაძვრება. კარგი მიმბაძველია: მის გალობაში 50-ზე მეტი სახეობის ფრინველისა და სხვა ხმების მიბაძვაა აღწერილი. გადამფრენი ჩიტია და მოკლე თუ შორ მანძილზე მიგრირებს. ბუდეს მიწაზე აკეთებს. დედალი ჩვეულებრივ 5–7 კვერცხს დებს და მარტო კიცხავს 14–15 დღე. ბარტყები ბუდეს დაახლოებით ორ კვირაში ტოვებენ. სეზონში ერთხელ, ზოგჯერ ორჯერ ბუდობს.
2019 წლის მსოფლიო შეფასებით, ცისფერგულა „ნაკლებად საფრთხეშია“ (LC). საქართველოშიც 2021 წლის ეროვნული შეფასებით LC-ა: მკვიდრ სახეობად ითვლება და რიცხოვნობა სტაბილური აქვს. ამ შეფასებით, საქართველოში მისი რიცხოვნობის შემცირების ან გავრცელების შეზღუდულობის ნიშნები არ ჩანს, საქართველოს გარეთ კი ფართოდ არის გავრცელებული.
gogopopo · გიორგი ნაცვლიშვილი · Andreas Richter · Donsky · Anton Chechulin · Vladimir Belinsky · ნიკიტა ტიუნოვი
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ცისფერგულასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ, ძირითადად გადაფრენისას. ყველაზე ხშირად მარტ–აპრილში ჩანს, შემოდგომით კი ოქტომბერში. გვხვდება მცხეთა-მთიანეთში, თბილისში, აჭარასა და ქვემო ქართლში: ბაზალეთის ტბაზე, ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში, თბილისში, ბათუმსა და კუმისის ტბასთან. ზაფხულში იშვიათია და საქართველოში მისი ბუდობა ჯერ დადასტურებული არ არის. გაზაფხულზე წყლის პირას ბუჩქნარს დააკვირდით.
გაზაფხულზე მამალს ყელი და მკერდი კაშკაშა ცისფერი აქვს, ქვემოთ შავი, თეთრი და ჟანგისფერ-წითელი ზოლებით. ცისფრის შუაში წითელი ან თეთრი ლაქაა. ყველაზე სანდო ნიშანი კი კუდის ძირზე ჟანგისფერი ლაქებია, რომლებიც კუდის გაშლისას და ფრენისას ჩანს. მკერდი თუ ვერ დაინახეთ, კუდს დააკვირდით.
სიგრძე 13–14 სმ-ია, ანუ გულწითელას ზომისაა. გაშლილი ფრთების სიგანე 20–23 სმ-ია, წონა კი 15–23 გ. მამლები და დედლები ზომით თითქმის არ განსხვავდებიან. მისი ნათესავი ბულბული ცოტა უფრო დიდია.
ძირითადად მწერებით. ჭამს მუხლუხოებსაც, ზოგჯერ კი კენკრასაც. საკვებს მცენარეულობის საფარის ახლოს ეძებს. შეშფოთებისას ბუჩქში სწრაფად შეხტება, ამიტომ მის საკვებად შემოსვლას ყველაზე კარგად შორიდან, ჭოგრიტით დაინახავთ.
ლაქის ფერი ქვესახეობაზეა დამოკიდებული. „წითელლაქიანი“ ფორმა უფრო მრავალრიცხოვანია და ძირითადად სკანდინავიასა და ციმბირში ბუდობს, „თეთრლაქიანს“ კი შუაში თეთრი ლაქა აქვს. ცისფრის სიკაშკაშე და ლაქის ფორმა ფრინველიდან ფრინველამდე ძალიან განსხვავდება. ამიტომ ქვესახეობის გარჩევა მხოლოდ ფოტოთი ყოველთვის სანდო არ არის.
არა. 2019 წლის მსოფლიო შეფასებით, ის „ნაკლებად საფრთხეშია“ (LC). საქართველოშიც 2021 წლის ეროვნული შეფასებით LC-ა, რიცხოვნობა კი სტაბილური აქვს. ადამიანისთვის უვნებელია. ბუდეს მიწაზე აკეთებს, ამიტომ ბუჩქნარში შემთხვევით ნაპოვნ ბუდეს ნუ შეეხებით.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
