ჩვეულებრივი ბოლოცეცხლა
Phoenicurus phoenicurus
ნიკოლოზ დონაძე · ვაკე-საბურთალო, თბილისი საქართველოს ველში
მთავარი მონაცემები
- კვება
- მფრენი მწერები, ზოგჯერ კენკრა
- სტატუსი საქართველოში
- მობუდარი; გადაფრენისასაც ჩანს
- ზომა
- 13–14,5 სმ
- ჰაბიტატი
- ნათელი ხნიერი ტყე, ბაღები, პარკები
- ოჯახი
- Muscicapidae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC, 2024; საქართველოში LC, 2021
ჩვეულებრივ ბოლოცეცხლას სახელი კუდის გამო ჰქვია: ნარინჯისფერ-წითელი კუდი სულ უთრთის. ზომით გულწითელას უდრის, ოღონდ უფრო მოხდენილია. მამალს რუხი ზურგი, თეთრი შუბლი, შავი სახე და ყელი და ნარინჯისფერი მკერდი აქვს. საქართველოში ბუდობს, ზამთარს კი საჰარის სამხრეთით, აფრიკაში ატარებს. კავკასიაში მისი სამხრეთ-აღმოსავლური ქვესახეობა, P. p. samamisicus, ცხოვრობს: ზრდასრულ მამლებს ფრთაზე თეთრი ლაქა აქვთ. ევროპის ჩვეულებრივ ფრინველებს შორის მსგავსი კუდი მხოლოდ შავ ბოლოცეცხლას აქვს, ამიტომ ორივე სახეობის ნიშნები კარგად დაიმახსოვრეთ.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ჩვეულებრივი ბოლოცეცხლა
13–14,5 სმ სიგრძის, მოხდენილი ფრინველია ნარინჯისფერ-წითელი, მუდამ მოთრთოლავე კუდით. მამალს რუხი ზურგი, თეთრი შუბლი, შავი სახე და ყელი და ნარინჯისფერი მკერდი აქვს. დედალი მონაცრისფრო-მოყავისფროა. მთავარი მსგავსი სახეობა შავი ბოლოცეცხლაა.

სიგრძე 13–14,5 სმ-ია, წონა 11–23 გ. ზომით გულწითელას უდრის, ოღონდ უფრო მოხდენილი და მსუბუქია. კუდი ნარინჯისფერ-წითელია, შუა ორი ბუმბული მუქი ყავისფერია, და ფრინველი მას ხშირად ათრთოლებს.
ზაფხულში მამალს რუხი თავი და ზურგი, თეთრი შუბლი, შავი სახე და ყელი, ნარინჯისფერ-წაბლისფერი მკერდი და გვერდები აქვს, მუცელი თითქმის თეთრია. კავკასიურ ქვესახეობაში ზრდასრულ მამალს ფრთაზე მოთეთრო ლაქა აქვს. შემოდგომით ბუმბულის ღია კიდეები ფერებს უფერმკრთალებს.
დედალი ზემოდან მონაცრისფრო-მოყავისფროა, ქვემოდან მოთეთრო-მოყვითალო ან ღია ნარინჯისფერი, ყელი უმეტესად მოთეთროა. შავი ბოლოცეცხლას დედალს ჰგავს, მაგრამ უფრო ღია ფერისაა, ნაკლებად რუხი, ყელი და მუცელი კი უფრო ღია აქვს. თუ ნარინჯისფერკუდიან, მოყავისფრო ფრინველს ნახავთ, მუცლის ფერს დააკვირდით.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ცხოვრობს ნათელ, ხნიერ ტყეში, სადაც ბუჩქები და ქვეტყე ცოტაა, ხეებში კი ფუღუროები ბევრია. ბინადრობს ხეხილის ბაღებში, სოფლებში, პარკებსა და ძველ ბაღებშიც. ბუდისთვის ფუღურო სჭირდება, ამიტომ ხმელი ხეები და ხმელტოტიანი ხეები მისთვის სასარგებლოა. ხალისით იკავებს ხელოვნურ ბუდეებსაც.
ჩვეულებრივი ბოლოცეცხლას რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. საკმარისი ჩანაწერები თორმეტივე რეგიონშია: მცხეთა-მთიანეთი, კახეთი, თბილისი, სამცხე-ჯავახეთი, აჭარა, სამეგრელო-ზემო სვანეთი, აფხაზეთი, შიდა ქართლი, იმერეთი, რაჭა-ლეჩხუმი და ქვემო სვანეთი, ქვემო ქართლი და გურია.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
ძირითადად მწერებით იკვებება. ხშირად ბუზიჭერიასავით ნადირობს: ტოტიდან გაფრინდება და მფრენ მწერს ჰაერში იჭერს. საკვების უმეტესი ნაწილი ფრთიანი მწერებია. ცივ დროს ზოგჯერ კენკრასაც ჭამს.
გადამფრენი ფრინველია. ევროპაში პირველი მამლები აპრილის დასაწყისში ან შუა რიცხვებში ჩამოდიან, დედლებზე რამდენიმე დღით ადრე. აფრიკაში აგვისტოს შუა რიცხვებიდან ოქტომბრის დასაწყისამდე მიფრინავს. კავკასიურ ფორმას ერთმარცვლიანი ძახილი აქვს, თეთრყელა ბუზიჭერიას ძახილის მსგავსი. მამლის სიმღერა რბილი, სევდიანი, 1–2 წამიანი ფრაზებისგან შედგება. ბუდეს ფუღუროში, ნახევრად ღია ნიშაში, ფესვებს შორის, შეშის დასტაში ან სახლის კედლის მოპირკეთების უკან აკეთებს. მაისში 5–8 ნათელ ცისფერ კვერცხს დებს. კვერცხებს ძირითადად დედალი ჩეკავს, დაახლოებით 15 დღე. ბარტყები ბუდეში 13–15 დღეს რჩებიან, არეალის სამხრეთში ზაფხულის შუა რიცხვებში წყვილი მეორედაც ბუდობს. ზოგჯერ ბუდეში გუგული კვერცხს უდებს.
მსოფლიოში ჩვეულებრივი ბოლოცეცხლას გადაშენების საფრთხე დაბლად არის შეფასებული (LC, 2024). ინგლისში ბოლო 25 წელიწადში 55%-ით შემცირდა, ირლანდიაში კი ძალიან იშვიათად ბუდობს. ბუდობისთვის ფუღუროიანი ხნიერი ხეები სჭირდება. საქართველოს ეროვნულ შეფასებაში (2021) საფრთხე აქაც დაბლად არის შეფასებული (LC), რიცხვი კი სტაბილურად.
ნიკოლოზ დონაძე · Fedotova Elena · irishaliska · Maksymilian Wojtkiewicz · Attila Steiner · erasure89
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ჩვეულებრივი ბოლოცეცხლასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. საქართველოში ბუდობს, გაზაფხულსა და შემოდგომაზე კი გადაფრენისასაც ჩანს. ზამთარს აქ არ ატარებს: აფრიკაში, საჰარის სამხრეთით მიფრინავს. ქვეყანაში ბუდობს კავკასიური ქვესახეობა P. p. samamisicus-იც, რომლის მამალს ფრთაზე თეთრი ლაქა აქვს.
ჩვეულებრივი ბოლოცეცხლას მამალს ნარინჯისფერი მკერდი და თეთრი შუბლი აქვს, შავი ბოლოცეცხლას მამალი კი თითქმის მთლიანად მუქია. ორივეს ნარინჯისფერ-წითელი კუდი აქვს. დედლები ერთმანეთს ჰგავს, მაგრამ ჩვეულებრივი ბოლოცეცხლას დედალი უფრო ღიაა და მუცელი უფრო მოთეთრო აქვს. ამიტომ დედლის გარჩევისას მუცლის ფერი ყველაზე სანდო ნიშანია.
ნათელ, ხნიერ ტყეში, სადაც ბევრი ფუღუროიანი ხეა და ქვეტყე ცოტაა. ბინადრობს ხეხილის ბაღებში, სოფლებში, პარკებსა და ძველ ბაღებშიც. ბუდისთვის ფუღურო ან სხვა დახურული ნიშა სჭირდება.
ძირითადად მწერებს, განსაკუთრებით ფრთიანებს. ხშირად ტოტიდან გაფრინდება და მწერს ჰაერში იჭერს, ბუზიჭერიასავით. ცივ დროს ზოგჯერ კენკრასაც ჭამს.
ევროპაში პირველი მამლები აპრილის დასაწყისში ან შუა რიცხვებში ჩამოდიან. მაისში დედალი 5–8 კვერცხს დებს, სამხრეთში ზოგი წყვილი ზაფხულში მეორედაც ბუდობს. აფრიკაში აგვისტოს შუა რიცხვებიდან ოქტომბრის დასაწყისამდე მიფრინავს.
არა, ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოში მისი გადაშენების საფრთხე დაბალია (LC, 2024). საქართველოს ეროვნულ შეფასებაში (2021) საფრთხე აქაც დაბალია (LC), რიცხვი სტაბილურია. სახლთან ან შეშის დასტაში ნაპოვნ ბუდეს ნუ შეეხებით.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.























