რუხი იხვი
Mareca strepera
Antti Henttonen · Kluuvi
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 47–58 სმ; ფრთები 78–85 სმ; მამალი საშუალოდ 990 გ, დედალი 850 გ
- კვება
- წყლის მცენარეები, წყალმცენარეები; ზაფხულში უხერხემლოებიც
- სტატუსი საქართველოში
- ბინადარი და გადამფრენი
- დაფიქსირებული რეგიონები
- სამცხე-ჯავახეთი; ქვემო ქართლი
- ჰაბიტატი
- ტბები, ჭაობები, ნოტიო მდელოები
- ოჯახი
- Anatidae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC (2016); საქართველოში LC
რუხი იხვი (Mareca strepera) გარეული იხვის ზომის, მაგრამ უფრო მოხდენილი და მოკრძალებული ფერის იხვია. შორიდან მამალიც ერთფეროვანი რუხი ჩანს, ახლოს კი მკერდზე წვრილი, ტალღისებრი ნახატი, შავი კუდისძირი და ფრთაზე თეთრი სარკე უჩანს. საქართველოში მთელი წლის განმავლობაში გვხვდება: ბინადარიც არის და გადამფრენიც. ყველაზე ხშირად სამცხე-ჯავახეთის ტბებზე ჩანს, ასევე ქვემო ქართლში. ადამიანისთვის საშიში არ არის, მსოფლიოშიც და საქართველოშიც საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC).
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ რუხი იხვი
საშუალო ზომის, მოხდენილი იხვია, გარეულ იხვზე ოდნავ პატარა. მამალი რუხია, შავი კუდისძირით, დედალი კი მურა და გარეული იხვის დედალს ძალიან ჰგავს. ორივე სქესს ფრთაზე თეთრი სარკე აქვს, რომელიც ფრენისასაც ჩანს და მოსვენებისასაც.

გამრავლების დროს მამალი რუხია: მკერდსა და გვერდებზე წვრილი შავი, ტალღისებრი ნახატი აქვს, კუდისძირი კი შავი. ფრთაზე ღია წაბლისფერი ლაქა და კაშკაშა თეთრი სარკე უჩანს. ზაფხულის ბოლოს დედალს ემსგავსება, მაგრამ ფრთის ნახატი რჩება.
დედალი ღია მურაა და გარეული იხვის (Anas platyrhynchos) დედალს ძალიან ჰგავს. მისგან განსხვავდება მუქი, ნარინჯისფერკიდეებიანი ნისკარტით, უფრო პატარა ზომით, თეთრი სარკითა და თეთრი მუცლით. თუ მურა იხვს ფრთაზე თეთრი სარკე აქვს, რუხ იხვს უყურებთ.
თეთრშუბლა იხვს (Mareca penelope) ფრთაზე მწვანე სარკე აქვს, რუხს კი თეთრი. რუხი იხვი მშვიდი ფრინველია. მამალი დაბლა, ყორანივით ყრანტალებს და უსტვენს, დედალი კი გარეული იხვის დედალივით, ოღონდ უფრო მაღალი ხმით ყიყინებს.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ღია ჭარბტენიანი ადგილების ფრინველია: სტეპისა და ველის ტბების, ნოტიო მდელოებისა და ჭაობების, რომელთა ნაპირებზე ხშირი მცენარეულობაა. ბუდობის დროს პატარა, მშვიდ წყლებთან სახლდება და ზედაპირული წყლის მცენარეების ჩრდილში რჩება. ბარტყების გამოჩეკის შემდეგ ღია წყლიან დიდ წყალსატევებზე გადადის. ბუდობს ევროპის ჩრდილოეთ ნაწილში, მთელ პალეარქტიკასა და ჩრდილოეთ ამერიკის ცენტრში, ზამთარში კი სამხრეთით მიფრინავს. საქართველოში წლის უმეტეს თვეებში ჩანს. ყველაზე ხშირად სამცხე-ჯავახეთშია, ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტის ტბებზე, მადატაფასა და ბუღდაშენის ტბებზე, სადაც გაზაფხულსა და ზაფხულში ჩანს. ქვემო ქართლში, მაგალითად, კუმისის ტბაზე, ზამთარში და გაზაფხულზე ჩანს.
რუხი იხვის რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. საკმარისი ჩანაწერები ორ რეგიონშია: სამცხე-ჯავახეთი და ქვემო ქართლი.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
ძირითადად მცენარეებით იკვებება: წყლის ბალახოვანი მცენარეების ფოთლებითა და ყლორტებით და წყალმცენარეებით, მაგალითად, Potamogeton-ით, Ruppia-თი და Chara-თი. ცხოველური საკვების წილი მხოლოდ ბუდობის დროს იზრდება: ჭამს მწერებს, მოლუსკებს, კიბოსნაირებს, თავკომბალებსა და თევზის ლიფსიტებს. ბარტყები მწერებით იკვებებიან. საკვებს წყლის ზედა ფენიდან, თავის ჩაყოფით იღებს, მაგრამ სხვა ზედაპირულ იხვებზე უკეთ ყვინთავს. ზოგჯერ საკვებს მყვინთავ ფრინველებს, მაგალითად, მელოტებს ართმევს.
ბუდობის გარეთ სხვა ზედაპირული იხვებივით დიდ გუნდებს არ ქმნის და პატარა ჯგუფებად დადის. საერთოდ მშვიდი იხვია, ხმაურობს მხოლოდ ქორწინების დროს. წყვილები შემოდგომის გადაფრენისას ან ბუდობის ადგილებზე ყალიბდება, ზოგჯერ აგვისტოშიც, როცა მამლები ჯერ კიდევ ზაფხულის ბუმბულში არიან. მონოგამიურია და ბუდობას პირველივე წლის შემდეგ იწყებს. ბუდობს წყვილებად ან თავისუფალ, პატარა კოლონიებად, განსაკუთრებით პატარა კუნძულებზე, ზოგჯერ თოლიებისა და თევზიყლაპიების კოლონიებთან ახლოს. ბუდე მიწაზეა, ხშირად წყლიდან მოშორებით: დედალი ფეხებით 11–15 სმ სიღრმის ფოსოს თხრის და მშრალი ღეროებითა და ღინღლით ამოფენს. დებს 7–12 კვერცხს და 24–27 დღე კრუხობს. ბარტყები ბუდეს 1–2 დღეში ტოვებენ. სეზონში მხოლოდ ერთ ბუდეს ზრდის.
მსოფლიოში რუხი იხვი საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2016), მისი რიცხვი კი იზრდება. ჩრდილოეთ ამერიკაში 1966–2010 წლებში თანდათან მატულობდა. ამავე დროს, ყველაზე ხშირად მონადირებულ იხვებს შორისაა: ჩრდილოეთ ამერიკაში ყოველწლიურად დაახლოებით 1,7 მილიონს კლავენ. მასზე ვრცელდება აფრიკულ-ევრაზიული გადამფრენი წყლის ფრინველების დაცვის შეთანხმება (AEWA). საქართველოს წითელი ნუსხის 2021 წლის შეფასებით, საქართველოშიც საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC), ქვეყანაში მისი რიცხვი კი სტაბილურად არის მიჩნეული.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები რუხი იხვთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ, მთელი წლის განმავლობაში. საქართველოში ბინადარიც არის და გადამფრენიც. ყველაზე ხშირად სამცხე-ჯავახეთის ტბებზე ჩანს.
გაზაფხულსა და ზაფხულში ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტის, მადატაფისა და ბუღდაშენის ტბებზე. ზამთარსა და გაზაფხულზე ქვემო ქართლში, მაგალითად, კუმისის ტბაზე.
მამალი რუხია, შავი კუდისძირით, და გარეული იხვის მამალივით მწვანეთავიანი არ არის. დედლები ერთმანეთს ძალიან ჰგვანან, მაგრამ რუხ იხვს ფრთაზე თეთრი სარკე, თეთრი მუცელი და მუქი, ნარინჯისფერკიდეებიანი ნისკარტი აქვს. ზომითაც ოდნავ პატარაა.
სიგრძე 47–58 სმ-ია, გაშლილი ფრთები 78–85 სმ. მამალი საშუალოდ 990 გ-ს იწონის, დედალი 850 გ-ს. გარეულ იხვზე ოდნავ პატარა და უფრო მოხდენილია.
ძირითადად წყლის მცენარეების ფოთლებს, ყლორტებსა და წყალმცენარეებს, რომლებსაც თავის ჩაყოფით იღებს. ბუდობის დროს მწერებს, მოლუსკებსა და სხვა უხერხემლოებსაც ჭამს. ზოგჯერ საკვებს მელოტებს ართმევს.
ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოში საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2016) და მისი რიცხვი იზრდება. საქართველოშიც LC-ია. სანადირო ფრინველია და მასზე AEWA-ს შეთანხმება ვრცელდება.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.





















