მცირე მყივანი არწივი
Clanga pomarina
Tomasz Gustyn · ნინოწმინდა, სამცხე-ჯავახეთი საქართველოს ველში
მთავარი მონაცემები
- კვება
- მემინდვრიები, თაგვები, პატარა ფრინველები, ამფიბიები
- სტატუსი საქართველოში
- მობუდარი და გადამფრენი
- დაფიქსირებული რეგიონები
- აჭარა; შიდა ქართლი; მცხეთა-მთიანეთი; ქვემო ქართლი; კახეთი; სამცხე-ჯავახეთი; თბილისი
- ზომა
- დაახლ. 60 სმ, ფრთები დაახლ. 1,5 მ
- ჰაბიტატი
- ნოტიო ტყეების პირები, მდელოები
- ოჯახი
- Accipitridae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC (2021); საქართველოში LC (2024)
მცირე მყივანი არწივი (Clanga pomarina) საშუალო ზომის არწივია: სიგრძე დაახლოებით 60 სმ-ია, გაშლილი ფრთები დაახლოებით 1,5 მ. საერთოდ მუქია, მაგრამ თავი და ფრთის საფარი ბუმბული ღია მურა აქვს. არწივისთვის თავიც და ნისკარტიც პატარა აქვს. ადამიანისთვის საშიში არ არის. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის მობუდარ და გადამფრენ ფრინველად არის აღნიშნული. ყველაზე მეტი დაკვირვება სექტემბერზე მოდის, შემდეგ მაისზე, აპრილსა და აგვისტოზე. გვხვდება აჭარაში, შიდა ქართლში, მცხეთა-მთიანეთში, ქვემო ქართლში, კახეთში, სამცხე-ჯავახეთსა და თბილისში. მსოფლიოშიც და საქართველოშიც ის საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC).
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ მცირე მყივანი არწივი
საშუალო ზომის, მუქი მურა არწივია პატარა თავითა და ნისკარტით. თავი და ფრთის საფარი ბუმბული ღია მურაა და მუქ ბუმბულს ეწინააღმდეგება. ფრთის ზედა მხარეზე, ჩვეულებრივ, თეთრი ლაქაა, კუდის ზემოთ კი მკაფიო თეთრი V.
სიგრძე დაახლოებით 60 სმ-ია, გაშლილი ფრთები დაახლოებით 1,5 მ. არწივისთვის თავი და ნისკარტი პატარა აქვს.
ზრდასრული საერთოდ მუქი მურაა, თავი და ფრთის საფარი ბუმბული კი ღია მურა აქვს. ფრთის ზედა მხარეზე, ჩვეულებრივ, თეთრი ლაქაა, კუდის ზემოთ კი ზრდასრულსაც მკაფიო თეთრი V აქვს. ახალგაზრდას ფრთაზე ნაკლები კონტრასტი აქვს, მაგრამ მფრენ ბუმბულებზე მკაფიო თეთრი ლაქები აზის, კისერზე კი მოყვითალო-მოთეთრო ლაქა.
Clanga clanga უფრო მუქი და ერთფეროვანია: ფრთაზე თეთრი ლაქა არ აქვს, კუდის ზემოთ თეთრი V კი ნაკლებად მკაფიოა. მისი ახალგაზრდას ფრთის საფარ ბუმბულებზე თეთრი ლაქების მწკრივები აქვს და კისერზე ღია ლაქა არ აქვს. ორი სახეობა ზოგჯერ ერთმანეთს ეჯვარება, ჰიბრიდის ამოცნობა კი ახლოდან დაკვირვების გარეშე თითქმის შეუძლებელია.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ბუდობს ტყის პირებთან, ნოტიო ტყეებს ირჩევს. უმეტესად დაბლობში ბუდობს, თუმცა მთებში 2200 მ-მდეც ბუდობს. ნადირობს ღია ან იშვიათტყიან ადგილებში: მდელოებსა და საძოვრებზე, ტყის მახლობლად. ბუდეს ხეზე, ჩვეულებრივ, ტყის პირთან აკეთებს. ბუდობს ცენტრალურ და აღმოსავლეთ ევროპაში, სამხრეთ-აღმოსავლეთით თურქეთამდე და სომხეთამდე, ზამთარს კი აფრიკაში ატარებს. საქართველოში ყველაზე მეტი ჩანაწერი აჭარაშია, ძირითადად სექტემბერ-ოქტომბრის გადაფრენისას. ბევრი ჩანაწერია შიდა ქართლში, მცხეთა-მთიანეთში, ქვემო ქართლში, კახეთსა და სამცხე-ჯავახეთში, ნაკლები თბილისში. ივნის-ივლისშიც ჩანს მცხეთა-მთიანეთში, შიდა ქართლში, სამცხე-ჯავახეთში, ქვემო ქართლსა და კახეთში. აფხაზეთში, სამეგრელო-ზემო სვანეთში, გურიასა და იმერეთში მხოლოდ რამდენიმე ჩანაწერია.
მცირე მყივანი არწივის რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. საკმარისი ჩანაწერები შვიდ რეგიონშია: აჭარა, შიდა ქართლი, მცხეთა-მთიანეთი, ქვემო ქართლი, კახეთი, სამცხე-ჯავახეთი და თბილისი.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
ძირითადად პატარა ძუძუმწოვრებით იკვებება: მემინდვრიებით, მიწის ციყვებით, ვირთხებითა და თაგვებით. ასევე იჭერს პატარა ფრინველებს, ამფიბიებს, ქვეწარმავლებს და ზოგჯერ მწერებს, მათ შორის ტერმიტებს. ზოგჯერ ლეშსაც ჭამს. რომელი ნადირი ჭარბობს, არეალის სხვადასხვა ნაწილში განსხვავდება.
გადამფრენი ფრინველია. ბუდობის ადგილებს აგვისტოდან ნოემბრამდე ტოვებს და მარტ-აპრილში ბრუნდება. დიდ მანძილზე თბილი ჰაერის აღმავალი ნაკადებით სრიალებს, ამიტომ დიდ წყალსატევებს ერიდება. ჩვეულებრივ, მარტო ან წყვილად ჩანს, მაგრამ საკვების სიუხვისას იკრიბება და გადაფრენისას გუნდებად მიფრინავს. საქართველოში დაკვირვებების უმეტესობა აპრილ-მაისსა და აგვისტო-ოქტომბერზე მოდის, ყველაზე მეტი სექტემბერში. ძახილი ძაღლის წკმუტუნს ჰგავს. ბუდეს ხეზე აკეთებს და 1–3 თეთრ, მოყვითალო ლაქებიან კვერცხს დებს. დედალი კრუხობას პირველივე კვერცხიდან იწყებს, ამიტომ პირველი ბარტყი დანარჩენებზე დიდი იზრდება და ადრე თუ გვიან მათ კლავს და ზოგჯერ ჭამს კიდეც. ერთზე მეტი ბარტყი მხოლოდ ძალიან უხვსაკვებიან წლებში ფრთიანდება.
მსოფლიოში მცირე მყივანი არწივი საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2021). ზრდასრული ფრინველების რიცხვი 40 000–60 000-ია და სტაბილურია. ევროპაში, სადაც მსოფლიო პოპულაციის დაახლოებით 73% ცხოვრობს, რიცხვი ოდნავ იზრდება. მთავარი საფრთხეებია ბინადრობის ადგილების დაკარგვა, განსაკუთრებით მდელოების მიტოვება ან სახნავ მიწებად გადაქცევა და ტყის ჩეხვა, და ნადირობა. გადაფრენისას მას განსაკუთრებით ბევრს ესვრიან, სირიასა და ლიბანში, შესაძლოა, ყოველწლიურად ათასობით ფრინველს. ტყის სამუშაოები ბუდობის წარმატებას ამცირებს. საშიშია ქარის ელექტროსადგურები და, შესაძლოა, ელექტროგადამცემი ხაზებიც. სახეობა CITES-ის, ბონისა და ბერნის კონვენციების II დანართებშია. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში საქართველოშიც ის საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC).
Tomasz Gustyn · Antonina Zakharova · Octávio Mateus · leekelai · Eduardo Campos Wals · Gertraud Seiser · ნიკიტა ტიუნოვი
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები მცირე მყივანი არწივთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის მობუდარ და გადამფრენ ფრინველად არის აღნიშნული. ყველაზე ხშირად სექტემბერში ჩანს.
აჭარაში, შიდა ქართლში, მცხეთა-მთიანეთში, ქვემო ქართლში, კახეთში, სამცხე-ჯავახეთსა და თბილისში. ყველაზე მეტი ფრინველი სექტემბერ-ოქტომბერში აჭარაში გადის.
მცირე მყივან არწივს ღია მურა თავი და ფრთის საფარი, ფრთაზე თეთრი ლაქა და კუდის ზემოთ მკაფიო თეთრი V აქვს. დიდი მყივანი არწივი უფრო მუქი და ერთფეროვანია. ახალგაზრდა მცირე მყივან არწივს კისერზე ღია ლაქა აქვს.
ხეზე, ჩვეულებრივ, ტყის პირთან, ნოტიო ტყეში. ნადირობს ახლომდებარე მდელოებსა და ღია ადგილებში.
სიგრძე დაახლოებით 60 სმ-ია, გაშლილი ფრთები დაახლოებით 1,5 მ. არწივისთვის თავი და ნისკარტი პატარა აქვს.
ძირითადად მემინდვრიებს, თაგვებს, ვირთხებსა და მიწის ციყვებს, ასევე პატარა ფრინველებს, ამფიბიებს, ქვეწარმავლებსა და მწერებს.
მცირე მყივანი არწივი ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოშიც და საქართველოშიც ის საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC), მაგრამ გადაფრენისას მისი უკანონო მოკვლა დიდ საფრთხედ რჩება. სახეობა CITES-ის II დანართშია.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
