მდელოს მერცხალა
Glareola pratincola
მერცხლისებრი სირბილა ფრინველი ღია ადგილებში წყალთან ახლოს, შავი ყელის ყელსაბამითა და წაბლისფერი ფრთის ქვედა საფარებით. საქართველოში 2024 წლის ეროვნულ ჩამონათვალში დადასტურებულია როგორც მობუდარი მიგრანტი.
სწრაფი მიმოხილვა
მთავარი მონაცემები ერთი შეხედვით
კვება
მფრინავი მწერები
სტატუსი საქართველოში
მობუდარი მიგრანტი
ზომა
24–28 სმ
ჰაბიტატი
ღია ჭაობის პირას
ოჯახი
Glareolidae
კონსერვაცია
LC
ადამიანთან ურთიერთობა: ადამიანისთვის საფრთხე არ არის. შხამიანი არ არის და ამ გვერდზე პრაქტიკულად საკვებად არ განიხილება. ველური ფრინველები ნუ შეაწუხოთ; ღია ადგილის ბუდეები ადვილად ნადგურდება ფეხით ან ტრანსპორტით.
მიმოხილვა
რა არის მდელოს მერცხალა
მდელოს მერცხალა (Glareola pratincola) გრძელფრთიანი სირბილაა, რომელიც მერცხლისავით დაფრინავს და ძირითადად მწერებით იკვებება. 2024 წლის საქართველოს ფრინველების ანოტირებული ჩამონათვალი მას კოდავს BB; M-ად: მობუდარი, არამობუდარ სეზონზე არ არის, ამასთან გავლითაც. სეზონურობის მონაცემი მაღალი ხარისხისაა (კოდი A). არსებობის ხარისხი მაღალია (H); მტკიცებულებაა ფოტო. ძველი ქართული ენციკლოპედიური წყაროები მას მხოლოდ მიმოფრენის სტუმრად მიიჩნევდნენ; ეს უთანხმოება ქვემოთაა აღნიშნული. პირდაპირი საფრთხე ადამიანისთვის არ არის. IUCN-ის მიხედვით ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა. 2024 წლის ჩამონათვალი იგივე კატეგორიას ეროვნულადაც უთითებს. ჩვეულებრივი სახეობრივი სახელია მდელოს მერცხალა; მერცხალა გვარის სახელიცაა.
ბოლო განახლება
გალერეა
მდელოს მერცხალა ფოტოებში
ფოტო: Piotr Matyga
არაბატის ყურე ·
ფოტო: Dominic Sherony
ფოტო: Bernard Dupont
ისიმანგალისო ·
ფოტო: Dominic Sherony
ფოტო: Ferran Pestaña
ვილადეკანსი ·
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ მდელოს მერცხალა
მერცხლისებრი სირბილა გრძელი წვეტიანი ფრთებით, ორკაპა კუდით და მობუდარ შეფერილობაში შავი ყელსაბამით. წაბლისფერი ფრთის ქვედა საფარები განასხვავებს შავფრთიანა მერცხალასგან. საქართველოში 2024 წლის ჩამონათვალში დადასტურებულია როგორც მობუდარი მიგრანტი.
- 01
სიგრძე სახეობის დონეზე დაახლოებით 24–28 სმა; ფრთების გაშლა ხშირად დაახლოებით 60–70 სმ. მასა ხშირად დაახლოებით 60–100 გ. საქართველოდან ცალკე გაზომვები აქ არაა. ნისკარტი მოკლე და მოხრილია, ზრდასრულში წითელი ფუძით; ფეხები მოკლე და მუქია. ფრენისას სილუეტი თოლიას ან მერცხლისებრია: გრძელი წვეტიანი ფრთები და ღრმად ორკაპა კუდი.
- 02
მობუდარი ზრდასრული ზემოდან ყავისფერია, ქვემოდან უფრო ღია, მოყავისფრო ყელით, რომელიც თხელი შავი ყელსაბამითაა შემოსაზღვრული. მუცელი მოთეთროა. ფრთის ქვედა საფარები წაბლისფერია; მფრინავი ბუმბული მუქია. მეორადიების ღია უკანა კიდე ხშირად ჩანს. დასხდომისას გარე კუდის ბუმბული ხშირად ფრთის წვერებს აღწევს ან სცილდება — შავფრთიანა მერცხალაზე გრძელი. არამობუდარ და ახალგაზრდა ფრინველს სუფთა ყელსაბამი არ აქვს; ყელი ლაქებიანი ან ერთფეროვანია, ამიტომ უფრო მნიშვნელოვანია ფრთის ქვედა ფერი და კუდის სიგრძე.
- 03
შავფრთიანა მერცხალა (Glareola nordmanni) საქართველოში 2024 წლის ჩამონათვალშიც არის დადასტურებული, მაგრამ მხოლოდ მიგრანტად (M), გლობალურად და ეროვნულად NT. მისი ფრთის ქვედა საფარები შავია და არა წაბლისფერი; კუდი ფრთის წვერებთან შედარებით უფრო მოკლეა; ზედა მხარე ხშირად უფრო მუქია. კარგი განათება ან ფრთის ქვედა ფოტო სჭირდება. აღმოსავლური მერცხალა (Glareola maldivarum) აქ გამოყენებულ 2024 წლის დადასტურებულ სიაში არაა. ნამდვილ მერცხლებს არ აქვთ სირბილას ნისკარტი და მიწაზე სირბილი. ამ ატლასს ჯერ ცალკე შავფრთიანა მერცხალას გვერდი არ აქვს.
- 04
ადამიანისთვის საფრთხე არ არის. საქართველოში თბილ სეზონზე ღია სველ ადგილზე მწერებს მონადირე გრძელფრთიანი ყავისფერი ფრინველი შეიძლება ეს სახეობა იყოს ან შავფრთიანა მერცხალა — შეამოწმეთ ფრთის ქვედა ფერი.
ბიოლოგია
ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია
ჰაბიტატი და გავრცელება
ეს გვერდი მუნიციპალიტეტების რუკას არ აფერადებს. 2024 წლის ჩამონათვალი ქვეყნის დონეზე მობუდარ-მიგრანტობას ადასტურებს, მაგრამ რეგიონულ გაზეთირს არ აქვეყნებს. მთელ ქვეყანაში თანაბრად ნუ ივარაუდებთ. სახეობის დონეზე ჰაბიტატი ღია ადგილია წყალთან: მოკლე ბალახი, ტალახიანი ნაპირი, ხრეში, მარილიანი ვაკე და ჭაობის პირას, სადაც მწერები ბევრია. ხშირად მწერებს ჰაერში იჭერს, ზოგჯერ მერცხლებთან და თოლიებთან ერთად, ასევე მიწაზე. ბუდე ჩვეულებრივ არაღრმა ჩაღრმავებაა შიშველ ან მეჩხერ მცენარეულობიან ღია ადგილზე, ხშირად წყალთან, ზოგჯერ მეჩხერ კოლონიაში. საქართველოსთვის ცალკე სიმაღლის სარტყელი აქ არაა გამოქვეყნებული. ახლომახლო მობუდარი კოლონიები ცნობილია სომხეთში, არმაშის აუზებში; ეს ქართული ლოკალიტეტი არ არის.
კვება
ამ გვერდზე ცალკე ქართული კვების კვლევა არაა. არეალში ძირითადად მწერიჭამია: ხოჭოები, კალიები, ბუზები და სხვა მფრინავი მწერები — ჰაერში ან მიწაზე. ადამიანის საკვები არ არის.
ქცევა
დღისით აქტიურია. ფრენა სწრაფი და მოქნილია გრძელი წვეტიანი ფრთებითა და ღრმად ორკაპა კუდით; მიწაზე მოკლე ფეხებით დარბის. მობუდარ ზრდასრულს მოყავისფრო ყელი აქვს თხელი შავი ყელსაბამით. ხმა თოლიასებრი ჩხავილი ან მკვეთრი kik ფრენისასაა; ქართული ჩანაწერი ამ გვერდზე არაა. სახეობის დონეზე კლანი ჩვეულებრივ 2–4 კვერცხია მიწის ჩაღრმავებაში; ორივე მშობელი კრუხობს დაახლოებით 17–19 დღე, ბარტყები დაახლოებით 25–30 დღეში ფრენას იწყებენ — ეს ფართო არეალის მონაცემია და არა ქართული ბუდის ნიმუში. 2024 წლის ჩამონათვალი სახეობას საქართველოში მობუდარ მიგრანტად მიიჩნევს, ამიტომ ზამთარში არ არის. ზუსტი ჩამოსვლისა და გაფრენის თარიღები აქ არაა ცხრილში. პალეარქტიკის მობუდარები ძირითადად აფრიკაში იზამთრებენ.
კონსერვაცია
BirdLife International Glareola pratincola-ს IUCN-ის წითელ ნუსხაში ნაკლებად საფრთხის ქვეშ აფასებს (2025 წლის შეფასება). 2024 წლის ქართული ჩამონათვალი გლობალურ და ეროვნულ კატეგორიად LC-ს უთითებს. 2014 წლის წითელ ნუსხაში (დადგენილება №190) ამ გვერდის წყაროებში ქართული სახელით არ ჩანს. სახეობა შედის აფრო-ევრაზიული გადამფრენი წყლის ფრინველების კონსერვაციის შეთანხმებაში (AEWA). საქართველოში წყვილების მიმდინარე აღრიცხვა აქ არაა. სახეობის დონეზე დოკუმენტირებული ზეწოლაა ჭაობების დაშრობა, ინტენსიური სოფლის მეურნეობა, ბუდეების შეწუხება და ჰაბიტატის ცვლილება; გაზომილი ქართული საფრთხეების სია აქ არაა. ბუდეები ნუ შეაწუხოთ.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები მდელოს მერცხალა-თან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. 2024 წლის ანოტირებული ჩამონათვალი მას დადასტურებულ მობუდარ ფრინველად და მიგრანტად (BB; M) უთითებს. ძველი ქართული წყაროები მას მხოლოდ მიმოფრენის სტუმრად მიიჩნევდნენ.
მობუდარ და მიგრაციის სეზონებში ღია ადგილზე წყალთან — მოკლე ბალახი, ტალახიანი ნაპირი, ჭაობის პირას. 2024 წლის ჩამონათვალი რეგიონულ გაზეთირს არ აქვეყნებს, ამიტომ ეს გვერდი რეგიონებს არ აფერადებს. მთელ ქვეყანაში ნუ ივარაუდებთ.
მერცხლისებრი ფრენა, ორკაპა კუდი, მოკლე ნისკარტი და მობუდარ შეფერილობაში შავი ყელსაბამი. ფრთის ქვედა საფარები წაბლისფერია; შავფრთიანა მერცხალას შავი აქვს.
სახეობის დონეზე დაახლოებით 24–28 სმ, ფრთების გაშლა ხშირად დაახლოებით 60–70 სმ. საქართველოდან ცალკე გაზომვები აქ არაა.
ძირითადად მწერებით — ჰაერში ან მიწაზე. საქართველოში ცალკე კვების კვლევა ამ გვერდზე არაა.
როგორც მობუდარი მიგრანტი: მობუდარ სეზონსა და გავლისას არის, ზამთარში არა — 2024 წლის ჩამონათვალის მიხედვით. ზუსტი თარიღები აქ არაა ცხრილში.
2024 წლის ჩამონათვალი მას BB-ად (მობუდარი) კოდავს. ძველი ქართული წყაროები მხოლოდ მიმოფრენას უთითებდნენ. დასახელებული ბუდის ადგილები საქართველოში ამ გვერდზე არაა.
უვნებელია. გლობალურად ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა და 2024 წლის ჩამონათვალში ეროვნულადაც LC-ა. AEWA-ს სახეობაა. ღია ადგილის ბუდეები ნუ შეაწუხოთ.
- Budagashvili & Javakhishvili 2024 — The birds of Georgia (Sandgrouse 46)
- SABUKO — Bird checklist
- BirdLife DataZone — Collared Pratincole
- IUCN Red List — Glareola pratincola
- AEWA — Glareola pratincola
- IOC World Bird List
- Avibase — Georgia bird checklist
- საქართველოს მთავრობის დადგენილება №190 (2014) — წითელი ნუსხა
- NPLG — მდელოს მერცხალა
- ილიაუნი Multiterm — collared pratincole
- ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია — მერცხალა (ჟორდანია რ., 1983)
- Wikimedia Commons — Arabat Spit (Piotr Matyga, CC BY-SA 3.0)
- Wikimedia Commons — flight (Dominic Sherony, CC BY-SA 2.0)
- Wikimedia Commons — iSimangaliso (Bernard Dupont, CC BY-SA 2.0)
- Wikimedia Commons — perched (Dominic Sherony, CC BY-SA 2.0)
- Wikimedia Commons — Viladecans (Ferran Pestaña, CC BY-SA 2.0)
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
დაკავშირებული გიდები
