წითელნისკარტა ყურყუმელა
Netta rufina
ალექსანდრე აბულაძე · შაორის წყალსაცავი საქართველოს ველში
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 53–57 სმ; 1–1,5 კგ
- კვება
- წყლის მცენარეები; ზამთარში უხერხემლოებიც
- სტატუსი საქართველოში
- ბინადარი და გადამფრენი
- დაფიქსირებული რეგიონები
- ქვემო ქართლი
- ჰაბიტატი
- ლერწმიანი მტკნარი ტბები
- ოჯახი
- Anatidae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC (2016); საქართველოში LC
წითელნისკარტა ყურყუმელას (Netta rufina) მამალს სხვა იხვში ვერ აგერევათ: მრგვალი, კაშკაშა ნარინჯისფერი თავი, წითელი ნისკარტი, შავი მკერდი და თეთრი გვერდები აქვს. მსხვილი იხვია, 1–1,5 კგ-ს იწონის. მყვინთავ იხვებს ეკუთვნის, მაგრამ ჩვეულებრივ იხვებსაც ჰგავს: ხშირად ზედაპირიდან, თავის ჩაყოფით იკვებება და ხმელეთზე თავისუფლად დადის. საქართველოში წლის ყველა თვეში გვხვდება, ყველაზე ხშირად კი ქვემო ქართლში, კუმისის ტბაზე ჩანს. ადამიანისთვის საშიში არ არის, მსოფლიოშიც და საქართველოშიც საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC).
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ წითელნისკარტა ყურყუმელა
მსხვილი, მასიური იხვია, 53–57 სმ სიგრძის. მამალს ნარინჯისფერი თავი, წითელი ნისკარტი და შავი მკერდი აქვს, დედალი კი ერთფეროვანი ღია მურაა, ღია ლოყებით. ფრენისას ორივე სქესს ფრთაზე ფართო თეთრი ზოლი უჩანს.

გამრავლების დროს მამალს დიდი, მრგვალი, ნარინჯისფერ-წითური თავი, კაშკაშა წითელი ნისკარტი და წითელი ფეხები აქვს. მკერდი, კისრის ქვედა ნაწილი და მუცლის შუა ზოლი შავია, გვერდები თეთრი, ზურგი მურა, კუდი შავი.
დედალი ღია მურაა, უფრო მუქი ზურგითა და თხემით. ლოყები და ყელი მოთეთროა, ამიტომ მუქი „ქუდი“ კარგად ჩანს. ნისკარტი მორუხოა, ვარდისფერი წვერით. ზაფხულში მამალი დედალს ემსგავსება, მაგრამ ნისკარტი წითელი რჩება.
წითელთავა ყვინთიას (Aythya ferina) მამალსაც წითური თავი და შავი მკერდი აქვს, მაგრამ ნისკარტი მუქია, გვერდები რუხი. თუ წითურთავიან იხვს წითელი ნისკარტი და თეთრი გვერდები აქვს, წითელნისკარტა ყურყუმელას უყურებთ.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
ლერწმით დაფარული მტკნარი ტბების ფრინველია, სადაც ლერწმის ზოლებს შორის ღრმა, სუფთა წყლის სარკეებია. დიდ ტბებსა და მლაშე წყლებს ერიდება. ბუდობს სამხრეთ ევროპის დაბლობების ჭაობებსა და ტბებზე, შავი ზღვის სტეპებიდან და ნახევარუდაბნოებიდან შუა აზიამდე და მონღოლეთამდე. ზამთარს ინდოეთის ნახევარკუნძულსა და აფრიკაში ატარებს, ზამთრობით კი ღია წყალზე, ნაპირიდან მოშორებით ჩერდება. საქართველოში ჩანაწერები წლის ყველა თვეშია. ყველაზე ხშირად ქვემო ქართლშია, გარდაბნის მუნიციპალიტეტში, კუმისის ტბაზე და ფონიჭალის ნაკრძალში, სადაც მთელი წლის განმავლობაში ჩანს. სხვაგან მხოლოდ რამდენჯერმე უნახავთ: თბილისის გლდანის ტბებზე, ნადარბაზევის ტბაზე, ბათუმთან, ბიჭვინთის ინკიტის ტბაზე და შაორის წყალსაცავზე.
წითელნისკარტა ყურყუმელას რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. საკმარისი ჩანაწერები ერთ რეგიონშია: ქვემო ქართლი.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
ძირითადად მცენარეებით იკვებება: თითქმის მხოლოდ წყლის მცენარეების მწვანე ნაწილებით, მაგალითად, Potamogeton-ის ფოთლებით, რქაფოთოლას (Ceratophyllum) ყლორტებითა და წყალმცენარეებით. ცხოველურ საკვებს ძირითადად გამოზამთრების ადგილებზე ჭამს: მოლუსკებს, მწერების მატლებსა და სხვა უხერხემლოებს, ძალიან იშვიათად თევზსაც. საკვებს უმეტესად წყლის ზედაპირზე იღებს, თავის ჩაყოფით, და სხვა მყვინთავ იხვებზე იშვიათად ყვინთავს. ხშირად საკვებად ნაპირზეც გამოდის.
გუნდური ფრინველია: ზამთარში დიდ გუნდებს ქმნის, ხშირად სხვა მყვინთავ იხვებთან, მაგალითად, წითელთავა ყვინთიასთან ერთად. სხვა მყვინთავებზე მსუბუქად დაფრინავს და ხმელეთზე თავისუფლად დადის, საჭიროებისას კი სწრაფად დარბის. შეშინებული ზოგჯერ ისე მიცურავს, რომ წყლიდან მხოლოდ თავი და კისერი უჩანს. მამლები ჩუმები არიან, მათ დაბალ სტვენას უფრო გაზაფხულზე გაიგონებთ, დედალი კი ხრინწიანად, „ვრა-ვრა-ვრა“ ყიყინებს. ბუდობს ცალკეულ წყვილებად ან პატარა კოლონიებად. ბუდეს ძველ, გამხმარ ლერწამზე ან მცურავ მცენარეულ კუნძულებზე აკეთებს, უფრო იშვიათად ნაპირზე, ლერწმისა და ბუჩქების ქვეშ. დებს 6–10 მორუხო ან მოყავისფრო-ზეთისხილისფერ კვერცხს და 28 დღე კრუხობს. დედლები ბარტყებთან ერთად ლერწმის ტევრებში იმალებიან. ბუდობის შემდეგ ყურყუმელები ტბებზე დაეხეტებიან და გუნდებად იკრიბებიან, სამხრეთისკენ კი ოქტომბერსა და ნოემბრის დასაწყისში მიფრინავენ.
მსოფლიოში წითელნისკარტა ყურყუმელა საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2016). არეალის უმეტეს ნაწილში ჩვეულებრივი ფრინველია, ზოგან კი მრავალრიცხოვანიც. მსხვილი ზომის გამო სანადირო ფრინველია, თუმცა მისი ხორცი ჩვეულებრივი იხვებისაზე უარესად ფასდება. მასზე ვრცელდება აფრიკულ-ევრაზიული გადამფრენი წყლის ფრინველების დაცვის შეთანხმება (AEWA). საქართველოს წითელი ნუსხის 2021 წლის შეფასებით, საქართველოშიც საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC), ქვეყანაში მისი რიცხვი კი სტაბილურად არის მიჩნეული.
jschuldiner · ალექსანდრე აბულაძე · Jan Ebr · Anton Mirmar · Christoph Moning · bird-scope · Martin Kennewell · Irina Komarova
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები წითელნისკარტა ყურყუმელასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ, წლის ყველა თვეში. საქართველოში ბინადარიც არის და გადამფრენიც. ყველაზე ხშირად ქვემო ქართლის ტბებზე ჩანს, სხვა რეგიონებში კი მხოლოდ რამდენჯერმე უნახავთ.
ყველაზე ხშირად გარდაბნის მუნიციპალიტეტში, კუმისის ტბაზე და ფონიჭალის ნაკრძალში, მთელი წლის განმავლობაში. სხვაგან მხოლოდ რამდენჯერმე უნახავთ, მაგალითად, თბილისის გლდანის ტბებზე, ბათუმთან და ბიჭვინთის ინკიტის ტბაზე.
ორივე მამალს წითური თავი და შავი მკერდი აქვს. წითელნისკარტა ყურყუმელას ნისკარტი კაშკაშა წითელია, გვერდები კი თეთრი. წითელთავა ყვინთიას ნისკარტი მუქია, გვერდები რუხი. დედლებს შორის ღია ლოყები და მუქი „ქუდი“ წითელნისკარტას გამოარჩევს.
სიგრძე 53–57 სმ-ია, წონა 1–1,5 კგ. მსხვილი, მასიური იხვია. მამალი და დედალი ფერით ძალიან განსხვავდებიან.
თითქმის მხოლოდ წყლის მცენარეების მწვანე ნაწილებს: ფოთლებს, ყლორტებსა და წყალმცენარეებს. ზამთარში მოლუსკებსა და მწერების მატლებსაც ჭამს. საკვებს ძირითადად ზედაპირიდან, თავის ჩაყოფით იღებს.
ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოში საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2016), საქართველოშიც LC-ია და რიცხვი სტაბილურია. სანადირო ფრინველია და მასზე AEWA-ს შეთანხმება ვრცელდება.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.




















