გრძელნისკარტა ბატასინი
Mergus serrator
Mario Lietz-Finkel · Kiel
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 51–64 სმ; ფრთები 66–74 სმ; მამალი 950–1350 გ, დედალი 800–1100 გ
- კვება
- პატარა თევზი, წყლის მწერები, ჭიები, კიბოსნაირები, ამფიბიები
- სტატუსი საქართველოში
- მოზამთრე და გადამფრენი
- ჰაბიტატი
- ჩრდილოეთის ტბები და მდინარეები; ზამთარში ზღვის სანაპირო
- ოჯახი
- Anatidae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC (2018); საქართველოში LC
გრძელნისკარტა ბატასინის (Mergus serrator) გრძელ, წვრილ წითელ ნისკარტს კიდეებზე ხერხის კბილებივით წანაზარდები აქვს, რომლებითაც მოლიპულ თევზს მაგრად იჭერს. ბატასინებიდან ყველაზე ხშირად სწორედ ის ჩერდება ზღვის მარილიან წყალზე. საქართველოში მოზამთრე და გადამფრენია: ოქტომბრიდან აპრილამდე ჩანს შავი ზღვის სანაპიროზე და თბილისის ზღვაზე. ადამიანისთვის საშიში არ არის. დიდ ბატასინში ადვილად ერევა, ამიტომ დედლის ყელს დააკვირდით: გრძელნისკარტა ბატასინს ნიკაპზე თეთრი ლაქა არ აქვს.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ გრძელნისკარტა ბატასინი
საშუალოზე დიდი, წაგრძელებული მყვინთავი იხვია, ზომით გარეულ იხვს უტოლდება. თავზე ბურძგლიანი, ორმაგი ქოჩორი აქვს, ნისკარტი გრძელი, წვრილი და წითელი. მამალს მუქი თავი, თეთრი საყელო და მოწითალო-მურა მკერდი აქვს, დედალი რუხია, მოწითალო-მურა თავით. ყველაზე ადვილად დიდ ბატასინში ერევა.

ბუდობის სამოსში მამალს მწვანედ მბზინავი მუქი თავი, თეთრი საყელო, შავი წინწკლებიანი მოწითალო-მურა მკერდი, შავი ზურგი და თეთრი მუცელი აქვს. გვერდები წვრილი ტალღოვანი ხაზებით აქვს დაფარული. ნისკარტი, თვალის ფერადი გარსი და ფეხები წითელია.
დედალი ნაცრისფერ-რუხია, მოწითალო-მურა თავითა და კისრით. მურა და რუხი ფერი კისერზე ბუნდოვნად გადადის ერთმანეთში. ქოჩორი მამლისაზე მოკლე აქვს. ახალგაზრდები დედალს ჰგვანან, მაგრამ ქოჩორი უფრო მოკლე და ფრთის თეთრი ლაქა ოდნავ პატარა აქვთ.
დიდი ბატასინის დედალს მუქი თავი ღია მკერდისგან მკვეთრი ხაზით აქვს გამოყოფილი და ნიკაპზე თეთრი ლაქა უჩანს. გრძელნისკარტა ბატასინს ეს ლაქა არ აქვს, ხოლო ფერების საზღვარი კისერზე გადღაბნილია. ზედა ყბაზე 18 ან მეტი წანაზარდი აქვს, დიდ ბატასინს კი 13–15. დედლები და ახალგაზრდები შორიდან ძალიან ჰგვანან ერთმანეთს, ამიტომ თავისა და ყელის ნახვამდე ნუ დაასკვნით.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ბუდობს ჩრდილოეთ ამერიკის, გრენლანდიის, ევროპისა და პალეარქტიკის ჩრდილოეთის მტკნარ ტბებსა და მდინარეებზე, ტუნდრიდან ტყე-სტეპამდე. ზამთარს ძირითადად ზომიერი და სუბტროპიკული სარტყლის ზღვის სანაპიროებთან ატარებს. დიდი ბატასინისგან განსხვავებით მარილიან წყალს ირჩევს, თუმცა ორივე ხშირად ერთად გვხვდება. საქართველოში ცალკეულ ფრინველებს ძირითადად შავი ზღვის სანაპიროზე ხედავენ: აჭარაში, ბათუმთან და ქობულეთთან, გურიაში და აფხაზეთში, სოხუმთან და ახალ ათონთან. შიდა წყლებზე რამდენჯერმე ქვემო ქართლში, თბილისის ზღვაზე ნახეს.
გრძელნისკარტა ბატასინის რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. ჩანაწერები ჯერ ძალიან ცოტაა იმისთვის, რომ რომელიმე რეგიონი გავრცელების ნაწილად მოინიშნოს.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
ძირითადად პატარა თევზით იკვებება, ჭამს წყლის მწერებს, ჭიებს, კიბოსნაირებს და ამფიბიებსაც. საკვებს ყვინთვით მოიპოვებს და წყალქვეშ მისდევს. ხშირად რამდენიმე ფრინველი ერთად ნადირობს: თავს ნახევრად ჩაყოფენ წყალში და ნადავლს ეძებენ. ნისკარტის კბილისებრი წანაზარდები მოლიპულ თევზს გასხლტომის საშუალებას არ აძლევს.
ჩრდილოეთის ფრინველები შემოდგომით სამხრეთით, ზღვის სანაპიროებისკენ მიფრინავენ. საქართველოში ძირითადად ოქტომბრიდან აპრილამდე ჩანს, ყველაზე ხშირად ოქტომბერსა და დეკემბერში, გაზაფხულზე კი აპრილში. ბუდობის გარეთ გუნდებად დადის. გაზაფხულის გადაფრენისას გუნდები უფრო პატარაა, ვიდრე შემოდგომით და ზამთარში. სამეგრელოს სანაპიროსთან 2025 წლის მარტში ერთად 23 ფრინველი დაითვალეს. მამლების ქორწილი ნოემბრის შუა რიცხვებში იწყება და ივნისამდე გრძელდება. რამდენიმე მამალი ერთდროულად წელავს, ხრის და კეცავს კისერს, ქოჩორს კი ხან შლის, ხან კეცავს. დედლები ახლოდან უყურებენ, წყვილს თვითონ ირჩევენ და მამლებს ხშირად მისდევენ კიდეც. ბუდეს მიწაზე, წყლის ახლოს, დაფარულ ადგილას აკეთებს. კრუხობა 28–35 დღე გრძელდება, ბარტყები კი გამოჩეკიდან 24 საათში ტოვებენ ბუდეს.
მსოფლიოში გრძელნისკარტა ბატასინი საფრთხის ქვეშ არ არის (LC, 2018), მისი რიცხვი სტაბილურია. ზოგ რეგიონში მაინც შეიძლება მცირდებოდეს. საფრთხეებია ჭაობების განადგურება, პესტიციდებითა და ტყვიით მოწამვლა და კომერციული თევზჭერის ბადეებში დახრჩობა. ბრიტანეთში, განსაკუთრებით შოტლანდიაში, მას თევზის მეურნეობების ინტერესით უკანონოდ დევნიან. მასზე ვრცელდება აფრიკულ-ევრაზიული გადამფრენი წყლის ფრინველების დაცვის შეთანხმება (AEWA). საქართველოს 2021 წლის რეგიონული შეფასებით ის საფრთხის ქვეშ არ არის (LC), რიცხვი სტაბილურია. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ შედის.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები გრძელნისკარტა ბატასინთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. საქართველოში მოზამთრე და გადამფრენია, ოქტომბრიდან აპრილამდე ჩანს. ცალკეული ფრინველები ძირითადად შავი ზღვის სანაპიროზე ჩანს, შიდა წყლებზე კი თბილისის ზღვაზე. აქ არ ბუდობს.
მამლები ადვილად გამოირჩევა: გრძელნისკარტა ბატასინს მოწითალო-მურა, წინწკლებიანი მკერდი და ბურძგლიანი ქოჩორი აქვს. დედლებში ყელს დააკვირდით. დიდი ბატასინის დედალს ნიკაპზე თეთრი ლაქა და კისერზე მკვეთრი ფერთა საზღვარი აქვს, გრძელნისკარტას კი არა. ზღვაზე უფრო ხშირად გრძელნისკარტა ბატასინი ჩანს.
ძირითადად პატარა თევზს, ასევე წყლის მწერებს, ჭიებს, კიბოსნაირებსა და ამფიბიებს. ნადავლს ყვინთვით მისდევს. ნისკარტზე ხერხისებრი წანაზარდები აქვს, რომლებიც მოლიპულ თევზს იჭერს.
ჩრდილოეთ ამერიკის, გრენლანდიის, ევროპისა და ჩრდილოეთ აზიის ტბებსა და მდინარეებზე. ბუდეს მიწაზე, წყლის ახლოს, დაფარულ ადგილას აკეთებს. ბარტყები გამოჩეკიდან ერთ დღეში ტოვებენ ბუდეს.
ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოში საფრთხის ქვეშ არ არის (LC, 2018), საქართველოშიც LC-ია და წითელ ნუსხაში არ შედის. მასზე AEWA-ს შეთანხმება ვრცელდება. ზოგ ქვეყანაში თევზის მეურნეები მას უკანონოდ დევნიან.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.





















